Kısaca kimdir?
Altı çizili metnin yanındaki mühre dokun: bu bilginin hangi kaynağa dayandığını gör.
Şaban Teoman Duralı (7 Şubat 1947, Zonguldak - 6 Aralık 2021, İstanbul), Türk filozof, mütefekkir ve akademisyendir. Felsefe tarihi, biyoloji felsefesi, dilbilim, siyaset felsefesi ve savaş felsefesi gibi alanlarda çok sayıda kitap ve makale yazmıştır. Erken Cumhuriyet döneminde seküler ve pozitivist temelli millî kimlik inşasına karşı eleştirel bir yaklaşım geliştiren önemli düşünürlerden biridir. İstanbul Üniversitesi'nde felsefe ve biyoloji eğitimi almıştır.
Teoman Duralı, Türk felsefe literatüründe önemli bir yere sahip bir filozoftur ve felsefe tarihi, medeniyet felsefesi, biyoloji felsefesi, ahlak, tarih ve siyaset felsefesi gibi çeşitli alanlarda özgün eserler vermiştir. Hem entelektüel kimliği hem de tarihî tanıklıklarıyla Türkiye'nin modern tarihindeki kırılma anlarını özgün bir bakışla belgeleyen bir düşünür olarak dikkat çeker. Dil, kültür, felsefe ve bireysel meselelere olan derinlikli yaklaşımı, eserlerini hem akademik hem de tarihsel açıdan önemli kılar.
Biyoloji ve tekâmül anlayışı
—Biyoloji ve tekâmül anlayışı
Duralı, felsefî çalışmalarında özellikle canlılık, evrim ve insan oluş gibi konulara odaklanmıştır. Bu alanları sadece biyolojik değil, aynı zamanda felsefî ve kültürel bir bağlamda ele almış; evrim ve tekâmülü insanın varoluşsal anlam arayışıyla ilişkilendirmiştir.
Darvinci evrim ilk ortaya atıldığında bilimsel teori değil, bir varsayım olarak değerlendirilmiştir. Teoman Duralı, evrim kavramının yalnızca biyolojik süreci açıkladığını, insanın hem maddî (beşer) hem de manevî (insan) yönünü kapsayan bütüncül bir anlayış için tekâmül kavramının daha uygun olduğunu savunur. İslam düşüncesindeki "nefs" kavramını da bu bağlamda değerlendirir. Tekâmül, biyolojik gelişimin yanı sıra ruhânî ve kültürel gelişimi de içine alır. Duralı'ya göre, insan Tanrı'nın nefesini taşıyan, eşsiz ve biricik bir varlıktır; sanat, ahlâk ve özgürlük gibi özellikler beşerlikten türetilemez, insanın aşkın boyutuna aittir. Zamanla Darwinci evrimin ideolojik bir dünya görüşüne, yani Darwinizme dönüştüğünü, bunun kapitalizm, komünizm ve nasyonal sosyalizm gibi sistemlerde insanı yalnızca beşer düzeyine indirgediğini ve insanlık dışı uygulamalara zemin hazırladığını eleştirir. Darwinizmin sahneden çekilmesi gerektiğini savunur. Ancak evrime bütünüyle karşı değil; beşeri anlamak için evrimin gerekliliğini kabul eder ama insanı anlamada yetersiz olduğunu vurgular.
Türkiye'de biyoloji felsefesi alanının öncülerinden olan Duralı, temel kavramları derinlemesine inceleyerek disiplinin tanınmasına katkı sağlamıştır. Canlılık meselesine yalnızca maddi açıdan yaklaşmanın yetersiz olduğunu; canlılığın maddi temellere dayanmasına rağmen bütünlüklü ve organik bir işleyişe sahip olduğunu savunmuştur. İnsan anlayışında biyolojik yönüyle "beşer" ve kültürel yönüyle toplumsal varlık ve kültür kurucusu olma boyutunu bir arada görmüştür. Aristoteles ve Kant'ın etkileri onun canlı ve insan anlayışında belirgindir.
Modern biyolojinin canlıyı anlamaktan uzaklaşıp cansıza yöneldiğini belirten Duralı, genetik, klonlama ve organ nakli gibi alanlarda ciddi ahlâkî sorunların ortaya çıktığını ifade eder. Bu gelişmelerin insanî değerleri ve inanç sistemlerini zayıflattığını ileri sürer.
Duralı, insanı iki yönlü bir varlık olarak ele alır; beşer yönü biyolojik ve fiziksel özellikleriyle diğer canlılarla ortakken, insan yönü sosyo-kültürel ve metafizik özellikleriyle özgündür. Beşer yönü bilimin konusu iken insan yönü metafiziğin alanına girer. Modern bilimin evrim anlayışını eleştirir, bunun yerine amaçlı bir gelişim süreci olan tekâmül anlayışını savunur. Aristoteles'in teleolojik evren anlayışı ve İslam teolojisindeki yaratılış amacı Duralı'nın düşüncesini besler; insan Tanrı'nın amacı doğrultusunda yaratılmıştır.
Darwin ve Darwinizm'i bilimsel değil ideolojik zeminde sunduğunu belirten Duralı, Darwinci evrim teorisinin aşkınlığı dışlayıp içkinlik metafiziğini dayattığını ve insanı sadece maddi boyutta ele alan beşer-insan ayrımı nedeniyle eleştirdiğini ifade eder. Geleneksel tekâmül anlayışını modern evrim anlayışına alternatif olarak önerir. Evrimcilik, kapitalist sistemin rekabet ve güç temelli yapısına zemin sağlar; doğal seleksiyon anlayışı zayıf toplum ve ırkların yok olacağını meşrulaştırır ve insanı ruhsuz, makineleşmiş varlık haline getirir. Toplumsal darwincilik insanı yalnızca biyolojik yönüyle değerlendirir, irade, ahlak ve ruh gibi yönleri göz ardı eder ve "insan insanın kurdudur" anlayışıyla toplumsal çatışmalara zemin hazırlar. Evrim teorileri doğrudan iyi veya kötü olarak nitelendirilemez; önemli olan teorilerin nasıl ve hangi amaçla kullanıldığıdır. Canlılık ve kültür ayrı kavramlardır; evrim canlılığa, tarih ise kültüre dair açıklamalar sunar.
Teoman Duralı · diğer bölümler
Hayat çizgisi
Günü bilinmeyen olaylar bir tarihe zorlanmaz; yalnızca kaynaktaki yıl yazılır.
-
1947
Doğum ve Erken Yıllar
1947 yılında dünyaya geldi.
Eğitim tek kaynak -
1973
1973 yılında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nin felsefe bölümünden mezun oldu.
Eğitim tek kaynak -
1975
Teoman Duralı, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nde öğrenciyken, Nermi Uygur'un teklifiyle 1975 yılında mezun olduğu bölümde asistan olarak göreve başladı.
Eğitim tek kaynak -
1977
1977 yılında biyoloji felsefesi hakkındaki teziyle felsefe doktoru unvanını aldı.
Önemli eserler tek kaynak -
1978
1978 yılında NATO bursuyla Paris'te biyoteknoloji seminerlerine katıldı.
Önemli eserler tek kaynak -
1982
Mayıs 1982'de yardımcı doçent, Ekim 1982'de biyoloji felsefesi üzerine yazdığı tezle doçent oldu.
Önemli eserler tek kaynak -
1985
1985 yılında ABD'deki Pennsylvania State University'de tamamladığı Kant'ın A Priori Bilgi İstidâdı başlıklı çalışmasının ardından 1988 yılında profesör unvanını aldı.
Öğretmenlik tek kaynak -
1992
1992-1993 yıllarında Malezya Uluslararası İslam Üniversitesi'nde, 1994 ve 2003 yıllarında Viyana Üniversitesi bilim felsefesi bölümünde, 1995-1997 ile 1999 yıllarında Kuala Lumpur'daki International Institute of Islamic Thought and Civilisation'da misafir öğretim üyesi olarak bulundu.
Eğitim tek kaynak -
1996
1996 yılında, İstanbul Üniversitesi Araştırma Fonu'nun mâli desteğiyle Orta Asya Türk cumhuriyetlerinde araştırma gezisine çıktı.
Eğitim tek kaynak -
2016
Bülent Ecevit Üniversitesi senatosunun 2016 yılında aldığı karar uyarınca, Teoman Duralı'ya verilen fahrî doktorluk pâyesinin takdim töreni, Sezai Karakoç Kültür Merkezi'nde gerçekleştirildi.
Eğitim tek kaynak -
2021
Kanser tedavisi nedeniyle iki kez ameliyat geçiren Teoman Duralı, 6 Aralık 2021'de İstanbul'daki evinde öldü.
Miras tek kaynak
Üretimleri
Hakkında yazılanlar
Bağlantı atlası
Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.
-
Teoman Duralı hayat hikâyesinde anıyor Erol Güngör
“Erol Güngör ve Ziya Gökalp gibi isimlerin görüşlerinden de yararlanarak, insanı ruh, irade ve ahlaka dayalı değerlerle tanımlayan bir medeniyet inşası önerilir.”
-
Teoman Duralı hayat hikâyesinde anıyor Nermi Uygur
“Teoman Duralı, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nde öğrenciyken, Nermi Uygur'un teklifiyle 1975 yılında mezun olduğu bölümde asistan olarak göreve başladı.”
-
Teoman Duralı hayat hikâyesinde anıyor Sezai Karakoç
“Bülent Ecevit Üniversitesi senatosunun 2016 yılında aldığı karar uyarınca, Teoman Duralı'ya verilen fahrî doktorluk pâyesinin takdim töreni, Sezai Karakoç Kültür Merkezi'nde gerçek...”
-
Teoman Duralı hayat hikâyesinde anıyor Ziya Gökalp
“Erol Güngör ve Ziya Gökalp gibi isimlerin görüşlerinden de yararlanarak, insanı ruh, irade ve ahlaka dayalı değerlerle tanımlayan bir medeniyet inşası önerilir.”
-
Teoman Duralı kendi hikâyesinde anılıyor Ayhan Bıçak
“Teoman Duralı'nın danışmanlığında Platon'un Tarih Kavrayışı teziyle 1992 yılında tamamlamıştır.”
Kaynaklar
-
K·01Ansiklopedi maddesiansiklopedi maddesiVikipedi - Teoman Duralıtr.wikipedia.org · erişim 28.09.2026
NotAçık kaynak ansiklopedi maddesi.
Kaynağa git ↗ -
K·02Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıTeoman Duralı (1987). Canlılar Sorununa Giriş. Remzi Kitabevi. s. 10. Bu, ilkin Sayın Profesör Dr. Nermi Uygur'un yönetmiş olduğu bir doktora çalışması olarak kaleme alınmış olmakla birlikte...erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·03Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"24 Portre'de bir 'Filozof'". 6 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Haziran 2020.youtube.com · erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·04Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıErgüç, Veysel (2023). "ERKEN CUMHURİYET DÖNEMİ TÜRK MODERNLEŞMESİNE ELEŞTİREL BİR YAKLAŞIM: ŞABAN TEOMAN DURALI ÖRNEĞİ". İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi. 12 (2). DergiPark. ss. 205-221. doi:10.542...dergipark.org.tr · erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·05Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıGenç, Mehmet Sabri (2025). "Teoman Duralı'da Felsefe ve Edebiyat İlişkisi". Külliye. 6 (1). DergiPark. ss. 84-98. doi:10.48139/aybukulliye.1626287. 29 Nisan 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi4 Temmuz 2025.dergipark.org.tr · erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·06Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıGöçer, Güngör (2023). "ŞABAN TEOMAN DURALI'NIN TÜRKİYE NOTLARI". Gazi Türkiyat, 32. DergiPark. ss. 101-1194 Temmuz 2025.dergipark.org.tr · erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·07Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıDeğermenci, Ali (2020). Öyle geçer ki zaman : Teoman Duralı kitabı. Birinci baskı. Teoman Duralı. Kartal, İstanbul. ISBN 978-605-7717-44-3. OCLC 1250646330.worldcat.org · erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·08Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıProf. Dr. Ş. Teoman DURALI '67 (Ekim 2010). "Mürşit - 1" (PDF). Kolejliler, 103. s. 32-34. 18 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)29 Haziran 2022.kolej.org · erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·09Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıDağ, Ahmet (2016). "Ş. TEOMAN DURALI DÜŞÜNCESİNDE METAFİZİKTEN MAKİNAYA BATI MEDENİYETİ". FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, 22. DergiPark. ss. 241-2624 Temmuz 2025.dergipark.org.tr · erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·10Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Teoman Duralı, CV'de Olmayan Hayatını Anlattı". 23 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Haziran 2020.ihu.edu.tr · erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·11Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıTeoman DURALI, Prof. Dr. 19 Mart 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., kultursurasi.ktb.gov.tr. Erişim Tarihi: 19.03.2020.kultursurasi.ktb.gov.tr · erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗
Bilerek dışarıda bırakılanlar
Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.
Vikipedi’den uyarlanmıştır
Bu profildeki metinler Vikipedi’deki “Teoman Duralı” maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.
Ne değişti?
-
Kaynak yeniden tarandı
Profil bilgileri kaynak maddeyle yeniden karşılaştırıldı.
-
Profil oluşturuldu
11 kaynak ve 11 olayla ilk kayıt.
Düzeltme masası
Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.
- Ne yanlış?
- Doğrusu
- Kaynak
Önerin masada.
Editör ilk yanıtı en geç 5 iş günü içinde verecek. Kabul edilirse “Ne değişti?” günlüğünde görünecek.