Derbent Muharebesi (1922) Muharebe

31 Ağustos 1922 tarihinde, gece saat 00:00'dan başlayarak düşman mevzilerine yaklaşıldı ve sabahın ilk saatlerinde saldırıya başlandı. Saat 4'te on beşinci Sih Öncü Birliği Derbent mevkiinde dağıtıldı. Sağdaki 'Şavur Kolu', Dalaran üzerinden Raniye'nin batı sırtlarına taarruz ederek bu bölgeyi ele geçirdi. Bundan sonra sağ kol, Sirsiryan kesimindeki Derbent mevzilerine taarruza başladı. Sol kol ise Şarus vadisinden ilerleyerek Haroca ve Sultan adındaki köyleri ele geçirdi, bu koldaki bazı birlikler derbent geçidinin kuzeyinde de faaliyet göstermekteydi. Bir diğer kuvvet ise Küçük Zap Irmağı'ndan batıya doğru geçip konum değiştirdiler, Derbent mevzilerini güneyden de etkilemeye başladılar; böylece Derbent her yerden sarılmış oldu. Muharebe sırasında Derbent'de olan C. J. Edmonds, muharebeyi şöyle betimlemekteydi:

[...] Hala üç taraftan yaylım ateşi altındaydık. Yaşadığımı karışıklıktan daha da cesaret bulan düşmanlarımız o kadar yakınımıza gelmişlerdi ki Sih askerler onlara süngülerle karşılık vermek zorunda kalmışlardı.

Batıda ilerlemekte olan 'Şavur Kolu' İngilizlerin Sirsiryan bölgesindeki topçu ateşi saldırısına karşı kayıp vermeye başlamıştı, kayıpların esas sebebi arazinin düzlüğüydü. Asıl çekinilen güç, hava kuvvetleri ve uçaklar olduğundan dolayı harekâtın hızlıca yapılması amaçlanmıştı; bundan dolayı da şiddetli bir saldırı ile İngilizler mevzilerinden kaçmaya zorlanmıştı ve ağır kayıplar vermişlerdi. Edmonds, saldırı sırasında binaların korunaksız olduğunu ve İngiliz askerlerine sıcak yemek verilemediğini söylemiştir.

1 eylül 1922 Gecesi İngilizler Köysancak'a doğru kaçmaya başladılar. Edmonds, bu çekilmeyi İngiliz prestijinin zedelenişi olarak yorumlamıştır. Özdemir Bey kaçan birlikleri çevreleyip etkisiz hale getirmeyi düşünmüştür fakat İngiliz Hava Kuvvetleri'nin saldırılarından dolayı bu planı hayata geçirememiştir.

Muharebe sonucunda Türk tarafında 14 asker ölmüşken, İngilizlerin tarafında ise 100'den fazla asker ölmüş ve/veya esir alınmış, pek çok malzeme ile 6 makineli tüfek ve 2 top ele geçirilmişti. İngilizler geri çekilirken uçaklarla Özdemir'in bulunduğu mevzilere bombardıman yapmaya çalışsa da Özdemir bey alçak irtifada uçan 4 uçağı düşürmüştü.