Kısaca kimdir?
Şyung-nu, Xiongnu, Hsiung-nu veya Türk tarih yazımında Asya Huncası olarak da anılan, MÖ 3. yüzyıl veya daha öncesinden, MS 2. yüzyıla kadar var olan bir boy konfederasyonu ve imparatorluk olan Şyung-nular (bilinen ismiyle Asya Hun İmparatorluğu) tarafından konuşulduğu varsayılan dildir. Bu dil hakkında çok az kanıt ve veri bulunmaktadır, mevcut kaynaklar yaklaşık 150 kelimeden oluşmaktadır. Şyung-nu halkının kendi dillerini yazmak için kullanmış olabilecekleri Çince karakterlerle yazılmış, muhtemelen iki satırlık bir metin de bulunmaktadır.
(Para-)Yenisey dili tezleri
—(Para-)Yenisey dili tezleri 31 eser · katalog fişleri
- № 001 20. yüzyılda, Lajos Ligeti, Şyung-nu dilinin Yenisey kökenli olduğu hipotezini ortaya attı. 1960’ların başında Edwin Pulleyblank bu teoriyi daha da geliştirdi ve kanıtlar ekledi
- № 002 Yenisey kökenli tez, Batı Şyung-nu halklarından biri olan Jie’lerin Yenisey halkı olduğunu öne sürmektedir. Hyun Jin Kim, Jin Kitabı’nda yer alan 7. yüzyılda bestelenmiş bir Jie dilinde şarkıda Yenisey diliyle benzerlikler tespit etti.[kaynağınca desteklenmiyor] Pulleyblank ve Vovin daha sonra, Jie halkının Şyung-nu’nun azınlıkta olan yönetici sınıfı olduğunu ve diğer Türk ve İran kökenli gruplara hükmettiğini belirttiler
- № 003 Kim’e göre, Şyung-nu’ların ana dili muhtemelen Türk dilleri ya da Yenisey dillerinden biriydi, ancak imparatorlukları çok etnikliydi
- № 004 Xiongnu soyluluk unvanlarının Yenisey dil ailesinden kaynaklanmış ve Türk dilleri ile Moğol dillerine bu yolla geçmiş olmasının mümkün olduğu söylenir:
- № 005 "Tarkan", "Tegin" ve "Kağan" unvanları Şyung-nu dilinden gelmektedir ve bu nedenle Yenisey kökenli olabilirler
- № 006 Bazı Şyung-nu kelimeleri, Yenisey dilinden gelmiş gibi görünmektedir:
- № 007 Şyung-nu dilindeki kʷala "oğul" ile Ketçe'deki qalek "küçük oğul" bağlantılı görülür
- № 008 Şyung-nu dilindeki sakdak "bot" ile Ketçe'deki sagdi "bot" ile bağlantılı görülür
- № 009 Şyung-nu dilindeki gʷawa "prens" ile Ketçe'deki gij "prens" ile bağlantılı görülür
- № 010 Şyung-nu dilindeki dar "kuzey" ile Yuğca'daki tɨr "kuzey" ile bağlantılı görülür
- № 011 Şyung-nu dilindeki dijʔ-ga "sade yağ" ile Ketçe'deki tik "temiz" ile bağlantılı görülür
- № 012 Vovin, Şyung-nu’daki bazı at isimlerinin Yenisey kökenli öneklerle birlikte Türk kökenli gibi göründüğünü belirtmektedir
- № 013 Ayrıca, Şyung-nu dilinin bir Para-Yenisey dil kolu içinde Yenisey diliyle bağlantılı olması ve her ikisinin de bir hipotetik Şyungnu-Yenisey dil ailesi içinde yer alması da mümkündür; ancak bazıları dilin bir Güney Yenisey dili olduğuna inanmaktadır
- № 014 Şyung-nu’nun Yenisey dil ailesine dahil edilmesi konusunda birbiriyle rekabet halindeki iki model bulunmaktadır:
- № 015 Kuzey Yenisey dilleri
- № 016 Güney Yenisey dilleri
- № 017 Assanca
- № 018 Pumpokolca
- № 019 Şyung-nu dili
- № 020 Kuzey Yenisey dilleri
- № 021 Güney Yenisey dilleri
- № 022 Assanca
- № 023 Pumpokolca
- № 024 Şyung-nu dili
- № 025 Assanca
- № 026 Pumpokolca
- № 027 Şyung-nu dili
- № 028 Şyung-nu
- № 029 ?
- № 030 Şyung-nu
- № 031 ?
Şyung-nu dili · diğer bölümler
Bağlantı atlası
Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.
-
Şyung-nu dili hayat hikâyesinde anıyor Batı Şyung-nu
“Yenisey kökenli tez, Batı Şyung-nu halklarından biri olan Jie’lerin Yenisey halkı olduğunu öne sürmektedir.”
-
Şyung-nu dili hayat hikâyesinde anıyor Güney Şyung-nu
“Jin Kitabı, Türk boyu Tiele’yi 19 Güney Şyung-nu boyları içerisinde beşinci olarak listelemiştir.”
-
Şyung-nu dili hayat hikâyesinde anıyor Kuzey Şyung-nu
“• Wei Kitabında, Yueban'ların (halk dilinde: “Zayıf Şyung-nu”) kuzey Şyung-nuların soyundan geldiği belirtilmektedir.”
-
Şyung-nu dili hayat hikâyesinde anıyor Türk dilleri
“Savelyev ve Jeong’e (2020) göre: “Şyung-nu nüfusunun büyük bir kısmı muhtemelen Türk dillerini konuşuyordu”; ancak Şyung-nu ve diğer halkların kalıntıları üzerinde yapılan karşılaş...”
-
Şyung-nu dili hayat hikâyesinde anıyor Türk halkları
“Çin tarih kaynakları, Xiongnu’yu çeşitli Türk halklarıyla ilişkilendirmektedir: • Göktürkleri yöneten Aşina Hanedanı, aslen Şyung-nuların kuzey boylarından gelir.”
Kaynaklar
Bu profil için henüz kaynak kaydı yok.
Bilerek dışarıda bırakılanlar
Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.
Vikipedi’den uyarlanmıştır
Bu profildeki metinler Vikipedi maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.
Ne değişti?
-
Profil oluşturuldu
0 kaynak ve 0 olayla ilk kayıt.
Düzeltme masası
Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.
- Ne yanlış?
- Doğrusu
- Kaynak
Önerin masada.
Editör ilk yanıtı en geç 5 iş günü içinde verecek. Kabul edilirse “Ne değişti?” günlüğünde görünecek.