Üçüncü Gazze Muharebesi

1. Fransızların Chambine Batı Cephesi’ndeki hezimetleri, Sovyetlerin Bolşevik devrimi nedeniyle savaştan çekilmesi ve ABD’nin savaşa girmesinden sonra İngilizler, Filistin bölgesindeki durumlarını yeniden gözden geçirme ihtiyacı hissetmişlerdir. Yukarıda adı geçen gelişmeler ışığında İngiltere Başbakanı Lloyd George “Almanları yenmek için müttefiklerine en ağır darbeler indirilerek saf dışı bırakılması gerektiği” nazariyesi haklılık kazanmıştır. Benimsenen bu nazariyeden hareketle Türk kuvvetlerine Filistin ve Irak'ta en ağır darbenin indirilmesi hazırlıklarına başlandı. İngilizlerin, hazırlıklarını sürdürdükleri sıralarda, Türk kuvvetlerinin Bağdat'ı geri almak için Almanların desteğiyle büyük hazırlıklara giriştikleri istihbaratı gelmekteydi. Her iki tarafın hazırlıklarının sürdürüldüğü bu dönemde, İngilizlerin, Türklerin Gazze güneyinden başlayıp Uvayca'ya kadar gelen demir yolunu sabote etme eyleminin haricinde herhangi bir fiili harekâtları olmamıştı
2. İngiliz Harp Bakanlığı [en], Türklere Filistin'de ağır darbe indirip savaştan çekilmelerini sağlamak amacıyla Selânik cephesinden bu cepheye yeni birlikler göndermeye karar verdi. Bu arada bölgedeki politik ve dini amaçlarını tahakkuk ettirmek amacıyla Fransızlar ve İtalyanlar sembolik birlikler göndermişlerdir. Bölgedeki İngiliz Kuvvetleri Başkomutanlığı'na Sir Edmund Allenby atanmıştır. 56 yaşında olan Sir Edmund Batı cephesinde gösterdiği başarılarla tanınmaktaydı Bu general, 28 Haziran 1917 tarihinde Mısır'a gelerek komutanlığı resmen devraldı. İngiltere'den ayrılmadan önce İngiltere Başbakanı Lloyd George ile görüşen General Edmund, Kudüs şehrini miladi yılbaşında Hristiyan âlemine hediye olarak sunmak istediğini izhar etmiştir
3. General Edmund Allenby, Filistin'de girişilecek bir harekâtın Türklerin Halep'teki ihtiyatlarını bölgeye sevk etmelerine neden olacağı, baskılarının hafifleyeceği ve Bağdat'ın Türklerin eline tekrar geçmesinin önleneceğini bekliyordu. General Edmund Allenby, Mısır'a geldikten sonra, durumu etüt ederek harekâtın gereklerini tespit etti ve İngiliz Harp Bakanlığı [en]'na bir rapor halinde sundu. Buna göre
4. Tam teşeküllü iki tümenin bölgeye gönderilmesini
5. Halihazırda mevcut olan tümenlerin topçu bataryaları, orta menzilli toplarla ve uçaksavarlarla takviye edilmesini
6. 5 adet muharip uçak filosunun bölgeye gönderilmesini
7. Destek kıtaatı olan istihkâm, muhabere ve tababet (sıhhiye) sınıflarının takviye edilmesini talep etmiştir
8. Edmund'un bu talepleri tamamen karşılandı. Bunun üzerine Doğu Kuvveti Komutanlığı lağvedildi. Mısır'daki İngiliz kuvvetleri aşağıda belirtildiği tarzda 3 kolordu halinde teşkil edildi
9. Sahra Süvari Kolordusu Komutanlığı Bu kolordunun komutanlığına General Chouphel getirildi. Bu kolordu şu birliklerden oluşturuldu
10. ANZAC Süvari Tümeni, Avustralya Süvari Tümeni, gönüllülerden oluşan Gönüllü Süvari Tümeni
11. 20. Kolordu Bu kolordunun komutanlığına General Chetwode getirildi. Birlikleri: 53, 60 ve 74. Tümenler
12. 21. Kolordu Komutan

Bağdat'ın İngilizlerin eline geçmesi Osmanlı İmparatorluğu üzerinde elim (acı) bir durum yaratmıştı. Osmanlılar Bağdat'ın geri alınması için yoğun gayretlerin sarf edilmesine karar vermişlerdi. Bu görev, Irak'ta konuşlanan 6. Ordu ile Suriye'de bulunan ve Komutanlığını Mustafa Kemal Paşa'nın yaptığı 7. Ordu'dan oluşan Yıldırım Ordular Grubu Komutanlığı'na verilmişti. 7. Ordu, 3. ve 15. Kolordulardan müteşekkildi. Bu iki kolordunun bünyesinde 7 tümen vardı.

Yıldırım Orduları Grubu, Asya Kolordusu adıyla anılan bir Alman kuvvetiyle de takviye edilmişti. Asya Kolordusu; 3 piyade alayı, süvari topluluğu, 3 makinalı silâh bölüğü, 3 havan topu takımı, 2 sahra topu bataryası, bir dağ topu takımı, 1 uçaksavar bataryası, 4 muharip uçak filosu, istihkâm muhabere, tababet ve ulaştırma kıta'atlarından müteşekkildi. Ulaştırma teşkilinin bünyesinde 400 adet cemse (kamyon) mevcuttu.

Kolordunun toplam muharip personel sayısı 6.500 kadardı. Kolordunun komutanlığına Albay Frankenberg und Proschlitz getirilmişti. Kolordu emrine verilen teşkiller Orta Doğu'nun şartlarına göre eğitilmiş en seçkin birliklerden oluşmaktaydı.

Yıldırım Ordular Grubu Komutanlığı'na, Eylül 1914 - Ağustos 1916 tarihleri arasında Alman İmparatorluk Ordusu'nun Genelkurmay Başkanlığını yapan Müşir Erich von Falkenhayn getirilmişti.

Yıldırım Orduları Grubu'nun oluşturulmasına tekaddüm eden günlerde; 7 Mayıs 1917'de İstanbul'a gelen Alman Mareşal Erich von Falkenhayn bölgeyi dolaştıktan ve durumu inceledikten ve değerlendirdikten sonra Yıldırım Orduları Grubu'nun kurulmasına karar vermişti. Yıldırım Orduları Grubu alınan karar mucibince Haziran 1917'de yukarıda arz edildiği şekliyle resmen kurulmuştu. Alman Genelkurmay Başkanlığı, 3 yıldan beri Türk ordusunun reorganizasyonu ile görevli Liman von Sanders komutasındaki Alman Askerî Misyonunun Türk ordusunun kabiliyeti ve psikolojik durumu ile ilgili çalışmalarından istifade edemediği için Yıldırım Orduları Grubu karargâhına yeni Alman uzman subayları göndermişti.

20 Haziran 1917'de Başkumandan Vekili Enver Paşa, Halep'te bir değerlendirme toplantısı düzenledi. Toplantıda, Kafkas Orduları Grubu Komutanı İzzet Paşa, Van gölü çevresinde bulunan 2. Ordu Komutanı Mustafa Kemal Paşa, Suriye'deki 4. Ordu Komutanı Cemal Paşa, Irak'ta bulunan 6. Ordu Komutanı Halil Paşa ve Alman Mareşal Falkenhayn hazır bulunmuştu. Bu toplantıda Bağdat'ın geri alınması görevinin Yıldırım Orduları Grubu'na verilmesi kararlaştırılmıştı. Bu amaçla 7. Ordu'nun Halep'te toplanması emredilmişti. Harekât; Hit-Ramadi yolu mihverinden Bağdat'a doğru icra edilecekti.

Toplantıda, 4. Ordu Komutanı Cemal Paşa, Filistin cephesinin önemini vurgulayarak ordusunun bir tümen ile takviye edilmesini istedi. İstenen tümen Şam kuzeyinde kain olan Riyak'ta konuşlanacak ve ordu komutanlığı ihtiyatı olarak bekletilecekti.

Cemal Paşa'nın bu önerisi, Bağdat'ın geri alınmasını ısrarla isteyen Enver Paşa tarafından reddedilmişti. Enver Paşa'ya göre; Filistin cephesine gönderilecek her asker Ba

1. Türk savunma hattının uzunluğu Biirüssebi'den Gazze'ye kadar 32 mildir. Gazze muharebelerinin İngilizlerin hezimeti ile sonuçlanmasından sonra Türkler Gazze şehri çevresinde çok sağlam savunma mevzileri inşa ettiler ve engeller yerleştirdiler. Gazze şehrinin etrafı dikenli tellerle çevrildi. Böylece düşman İngilizlerle olan temas hattından Gazze şehrine doğru 1000-3000 yarda derinliğinde sağlam ve güçlü bir savunma manzumesi ihdas edildi
2. Bu bölgede savaşan taraflar arasındaki uzaklık 500-1000 yarda arasındaydı. Türk savunma hattı güneye doğru kesintisiz olarak uzanmakta olup, Birüssebi 15 mil kuzeybatısında kain olan Kakuke'ye kadar devam etmektedir. Gazze-Kakuke arasındaki Türk savunma hattı 6 savunma manzumesinden oluşturulmuştu. Bu manzumeler; Gazze, Sihan, Atwane, Beha, Hurira ve 'Kakuke'dir. Bu manzum halkalarından olan Hurira'nın doğusu ve kuzeyindeki arazinin topografik yapısı itibarıyla rakım bakımından yüksek olup, Gazze şehri ile bu şehri geri hatlarla bağlayan ulaşım şebekesini kontrol altına tutabilme niteliğine haizdi
3. Birüssebi savunma manzumesi müstakil bir manzume niteliğinde olup, Tellü's-Sebi, (Arslan Tepesi) Ras Gannem ve 1070 rakımlı stratejik öneme haiz platoyu kapsamaktaydı. Birüssebi savunma manzumesi batıda Ebu Rakik'e kadar uzanmaktaydı. Bu bölgede Ebu Rakik ile Kakuke arasında 4 mil kadar uzunluğunda su kaynakları olmayan ve Hurira aşiretinin egemen olduğu, askerî açıdan boşluk addedilen savunmasız bir boşluk vardı. Türkler bu bölgenin savunmasını ihmal etmişlerdi
4. Türk savunma hattı üzerindeki savunma mevzileri arasındaki yollar her türlü ulaşıma müsaitti. Gazze-Birüssebi arasındaki yol ulaşıma açıktı ve ulaşım güvenliği tamamen sağlanmıştı. Keza Birüssebi'yi geri hatlarla bağlayan Birüssebi-El Halil ve Kudüs yolu her türlü mekanize birlik intikaline müsaitti
5. Demir yolu ulaşımı bakımından 3,5 fit mikyaslı bir demir yolu mevcut olup, Sarrar vadisinden Birüssebi'ye kadar uzanmaktadır
6. Tina'dan Gazze'ye kadar uzatılması düşünülen ve üzerinde çalışmaların sürdürüldüğü demir yolu, Hass vadisine kadar getirilmişti. Bu yol, Hoc'ta bulunan ordu karargâhı ile genel ihtiyat kuvvetleri merkezine uzatılmaya çalışılıyordu
7. Türk savunma hattı üzerinde konuşlandırılan Türk birlikleri aşağıda belirtildiği şekilde tevzi edilmişti
8. Sağ Kanat Karargâhı El Hülikat'ta olan von Kressentein komutasındaki 8. Ordu ile karargâhı Gazze'de olan ve 3. ile 53. Tümenlerden oluşan 22. Kolordu
9. Karargâhı Hoc'te bulunan 20. Kolordu ise şu tümenlerden oluşmaktaydı Sihan'da bulunan 54. Tümen, El Alıvanı'ye de bulunan 26. Tümen. Beha ve Tel El Şeria'da bulunan 16. Tümen. Hurira ve El Kakuke'de bulunan 24. Tümen
10. İhtiyatlar Deyr Senid'de bulunan 7. Tümen. Irak El Mevşiye'de konuşlandırılan 19. Tümen
11. Sol Kanat Birüssebi'de bulunmakta olup 27. Tümen ile 3. Süvari Tümeni'nden oluşmaktaydı
12. Birüssebi'nin savunması; Yıldırım Orduları Grubu Komutanı General Falkenhayn’ın plânlamasına göre, 7. Ordu’ya verilecekti. Ancak Albay İsmet (İnönü) B

1. İngiliz Kuvvetleri Komutanı General Edmund Allenby, Eski Sahra Kuvveti Komutanı General Philip Chetwode’in yaptığı durum değerlendirmelerini iyice inceledikten sonra, bu değerlendirmenin ışığında taarruz plânı hazırladı
2. Durum değerlendirmesi yapılırken özellikle şu ana hususlar üzerinde durulmuştur:
3. Gazze şehrine ve burada bulunan Türk savunma mevzilerine yapılacak taarruzun, denizden rahatlıkla desteklenebilmesine ve lojistik ikmal sağlamanın kolayca yapılabilirliğine rağmen, İngilizler için Gazze’ ye taarruz bir felâket getirebilirdi. Zira Türkler, birliklerini rahatlıkla Hass vadisinin gerisine çekebilirlerdi. Bu nedenle Asıl İngiliz taarruzunun Gazze mihverine yapılmaması yeğlenmişti
4. Türklerin ellerinde tuttukları ve Birüssebi'nin kuzeybatısında kain olan Hurira Şeria platosu bölgenin en stratejik bölgesidir. Çünkü Gazze'ye giden tüm ulaşım yolları buradan geçmektedir. Bu bölgenin İngilizler tarafından kontrol altına alınması Türklerin sahil kesimine çekilmesine neden olacaktır. İngilizler, bu bölgeyi bir süvari birliğiyle rahatlıkla elde tutabilirlerdi
5. Hurira-Şeria stratejik bölgesinin ele geçirilmesi, Birüssebi'deki Türk savunma mevzilerinin ele geçirilmesini veya imha edilmesini sağlayacaktır. Ayrıca bu bölgedeki su kaynaklarının hasarsız ele geçirilmesi harekâtın diğer safhalarının başarıyla uygulanmasını kolaylaştıracaktır. İngiliz Kuvvetleri Komutanı General Edmund Allenby 22 Ekim günü aşağıda belirtileceği tarzda taarruza geçilmesini emretti: