Stanislas Saint Clair Rodop Dağları Ayaklanması

Hidâyet Paşa, Mart'tan beri Rodop Dağları'ndaki mültecileri organize ediyordu. 16 Mayıs 1878'de, merkezi Kara Tarla olan dört milyon Türk'ün yaşadığı bölgede Rodop Türk Mukavemet Hükûmeti'ni (RTMH) kurdu. Simgesel olarak Osmanlı'ya bağlı olan hükûmetin amacı, Ayastefanos Antlaşması'nın revize edilmesiydi. Ülkede üç il vardı; Sultanyeri, Kırcaali ve Paşmaklı illeri. RTMH, dört üyeden müteşekkil kurucu komitesi (Hidâyet Paşa, Kara Yusuf Çavuş, Ahmet Ağa Timiriski ve Hacı İsmâil Efendi) ile 30 kişilik Temsilciler Meclisi'yle teşkil edildi. Vergi toplama, askere alma, yemek dağıtımı, adlî hizmetlerin yanı sıra eğitim ve sağlık hizmetleri de dâhil olmak üzere bütün devlet faaliyetlerini üstlendi. Devletin sınırları içerisindeki Dimetoka-Nevrokop aralarında Rus-Bulgar zulmünden kaçan ve kendilerini Türk olarak tanımlayan 150.000 Pomak mülteci bulunuyordu.

Ayaklanmaya katılanların kahir ekseriyeti Pomaklarken, birkaç yabancı emir subayları da vardı; Severin Trzcinski (Sever Bey), Henri Trzcinski (Konrad Bey), Mr. Paget vs. ve çoğu Polonyalı ile Macarlardan oluşan onlarca ecnebi askerler). Ayaklanmayı destekleyen çok fazla Rum, hatta Bulgarlar da vardı.

Direnişle karşılaşacağını ummayan Ruslar, bölgede çatışmak istemiyordu. İlk ciddî muharebeler Nisan'da gerçekleşti. Rus birlikleri, Eduard Totleben'in genel komutası altındayken, Bulgarlar ise Petko Voyvoda'nın emrindeydi. Zaman geçtikçe mıntıkadaki Rus ve Bulgar orduları zayıfladı. Osmanlı İmparatorluğu resmen destek açıklayamasa da binlerce silah göndererek RTMH'ye yardım sağladı. Ordusu 40.000 büyüklüğündeydi.

Berlin Kongresi'nin 18. oturumunda, Lord Salisbury'nin baskısıyla, ayaklanmanın sebeplerini araştırmak nedeniyle uluslararası bir komisyonun Rodop Dağları'na yollanmasına karar verildi. Komisyon bölgeye giderek Kara Tarla kasabasındaki karargâhında Saint Clair ile görüştü. Çalışmaları sırasında Batılı komisyon üyeleri, Güney Bulgaristan'daki Rus hâkimiyetinin mülteci sorununu çözmek amacıyla uluslararası bir yönetimle değiştirilmesini savunacak deliller bulmaya çalıştı. Komisyonun sonucunda Ruslar ve Bulgarlar'ın Müslümanlara karşı katliamlar düzenledikleri ispat edilebildi, ancak komisyon sonuçsuz kaldı.

Komisyonun başarısızlığı ve Berlin Kongresi'nin ardından alınan kararlar hayal kırıklığı ve şüphecilik yarattı. Birtakım kimseler, Hidâyet Paşa'yı Ruslarla iş birliği yapmakla haksız yere suçladı. Bunun üzerine, başlattığı ayaklanmayı terk etmek zorunda kalarak, Mr. Paget ile Ekim'de İstanbul'a sığındı. Bu durum, devletin askerî kuvvetlerinin ikiye bölünmesine yol açtı. Böylece hareket, gelecek vadetmediği için dağıldı. Hâlbuki Hidâyet Paşa, Karadağ gibi müstakil bir prenslik kurabilecek derecede nüfuz kazanmıştı.

Sadrazam Safvet Paşa, Saint Clair'i Osmanlı Devleti için büyük bir sıkıntı ve utanç kaynağı olarak nitelendirdi ve onun ülkeden ayrılmasının son derece arzu edilir olduğunu belirtti.