Kara Lom Operasyonu

1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın başlangıcında, bizzat Çareviç (Veliaht Prensi) Aleksandr Romanov komutasındaki Doğu Rus Birliği, Kaleler Dörtgeni [bg] bölgesine yöneldi. Amaçları Müşir Mehmed Ali Paşa komutasındaki Doğu Tuna Osmanlı Ordusu'nun doğudan Bulgaristan'daki Rus ana kuvvetlerine karşı yapacağı kanat saldırısını engellemekti.

Hasan Paşa komutasındaki kolordu birlikleri, 21 Ağustos 1877'da Kaşıkbayır yakınlarındaki Rus birliklerinin işgal ettiği stratejik tepelere saldırarak iki gün içinde Aprilovo [bg] ve Ayaslar [bg] köyleriyle beraber ele geçirdi. Osmanlıların elde ettiği bu zafer, Türk komutanlığına derhal başarılı geniş çaplı bir taarruz operasyonu düzenleyebilecekleri inancını aşıladı. Bu yüzden dokuz gün sonra (30 Ağustos'ta) Kara Lom Nehri'nin çevresindeki köylere Kara Lom Vadisini ele geçirmek maksadıyla saldırı düzenlendi.

Ayazlar'da Türkler tarafından kazanılan başarı, onların moralini büyük ölçüde yükseltti ve Mehmed Ali Paşa, Rusçuk Müfrezesi'ne karşı taarruza geçmeye karar verdi. Kara Lom'un sağ yakasını ele geçirmek isteyen Osmanlı ordusu, Karahasan [bg] köyü civarındaki tepeleri almayı planladı.

Bu sırada Kara Lom hattındaki Rus kuvvetlerin dağılımı şu şekildeydi: Rusçuk Müfrezesi (48 tabur, 45 yüzlük süvari bölüğü ve 224 top) Pyrgos–Ablanovo–Ayaslar (55 mil uzunluğunda) hattında bulunuyordu. Sağ kanatta, Kovačica [bg]–Gagovo [bg]–Popköy civarında, 13. Kolordu Komutanı Korgeneral Aleksandr Gan'ın [ru] müfrezesi (24 tabur, 14 yüzlük süvari bölüğü, 107 top) ile yer alıyordu. Merkezin en yakın grubu kuzeyde, 12 mil mesafede ve geri çekilmiş durumda bulunuyordu. Rusçuk Müfrezesi'nin genel yedeği İdçeköy ve Udçeköy'de konuşlanmıştı. Gan'ın ana kuvvetleri Kovačica köyünde yer alıyor, ileri müfrezeleri Karahasan köyü, Haydarköy [bg] ve Ayaslar'da bulunuyordu.

Türkler ise 104 tabur, 60 süvari bölüğü ve 174 top ile Rusçuk–Torlak–Haydarköy hattında mevzilenmişti. 13. Kolordunun ileri mevzisine yönelik taarruz planları şu şekildeydi: Necib Paşa'nın tümeni (19 tabur, 6 süvari bölüğü ve 5 batarya) Karahasan köyüne cepheden saldıracaktı. Âsaf Paşa'nın tümeninden bir tugay (8 tabur ve 2 batarya), Sadina [bg] köyünü ele geçirip kuzeydoğudan Karahasan köyüne taarruz edecekti. Sâbit Paşa'nın tugayı (7 tabur, 8 süvari bölüğü ve 3 batarya) Başlar üzerinden ve Kara Lom vadisinden ilerleyerek Karahasan köyünün geri çekilme yolunu tehdit edecekti. Rusların dikkatini kanatlarına çekmek için Haydarköy üzerine 3 tabur, 6 süvari bölüğü ve 2 batarya; Ayaslar üzerine ise 6 tabur, 6 süvari bölüğü ve 2 batarya gönderilecekti.

Rus ordusunun Karahasan köyü mevzisi köyün doğusunda, hafif bir yamaç üzerinde bulunuyordu. Sağ kanadı köyün güneyindeki koruluk oluştururken sol kanat Keçeler köyüne dayanıyordu. Sağ kanat güney ve güneydoğu yönlerini kontrol ediyor, iyi bir atış sahasına sahipti ve buraya yaklaşım imkânı bulunmuyordu. Mevzi cephesi, mevzinin 3 mil önünde yer alan Spalahar tepeleri ile sınırlıydı; sol kanadı ve gerisi ise tepeler ve ormanlarla çevriliydi. Mevzide 2 topa sahip iki batarya, koruluğun kıyısında, mevzi cephesinde ve Karahasan köyünün doğu kıyısında siperler düzenlenmişti. Tümgeneral Leonov'un emrinde 3 tabur, 5 yüzlük süvari bölüğü ve 10 top bulunuyordu.

Müşir Mehmed Ali Paşa'nın genel önderliğinde olan Tuna ordusunun pozisyonları; Mecid Paşa sağ kanatta, Deli Fuad ve Sâbit Paşalar ise merkezde konuşlanmıştı. Operasyon Mecid Paşa komutasındaki birliklerin ileri harekâtıyla başladı. 30 Ağustos sabahı ilk hedef Spalahar köyü olmuştur ve bu nedenle Ruslar, Osmanlı askerlerinin köye doğru ilerlediğine dair bir süvariden rapor alır. General Leonov bunun üzerine Sadina köyü'ne 2 bölük ve 2 top ile Nikolay Nazarov'u [ru], Spalahar köyü'ne ise 2 bölük, 2 süvari bölüğü ve 2 top ile Yarbay Glazenap'ı gönderdi. Ardından birliğine şu şekilde mevzilenme emri verdi: 2 bölük ve 2 top merkeze; sağ kanattaki koruluğa 1 bölük ve 4 top; sol kanattaki siperlere 3 bölük. Geri kalan 5 bölük ise genel yedek olarak ayrıldı.

Bu sırada Lubentsi birliği, Spalahar Tepeleri'nde Osmanlı süvarilerini keşfederek saldırıya geçti. Ancak Türk piyadelerin birden ortaya çıkışı onları geri çekilmek zorunda bıraktı. Bunun üzerine Glazenap'ın birliği Keçeler Ormanı'nın güneyine konuşlandı. Leonov, Glazenap'ı 3 bölük asker ile destekledi ve Albay Nazarov'a Sadina'dan çekilerek Keçeler'e ilerlemesini ve burada birliğin sol kanadını koruma görevini üstlenmesini emretti. Ancak Glazenap, Osmanlı'nın yoğun ateşi nedeniyle pozisyonundan geri çekilmek zorunda kaldı.