Şeyh Bedreddin

Yaşamı hakkında bilinenler büyük oranda torunu Hafız Halil'in yazdığı Menakıbname'ye dayanır. Şeyh Bedreddin'in atası olan Abdülaziz, Osmanlı beyliğinin Rumeli fethine katılmış ve Dimetoka'da yapılan savaşta hayatını kaybetmiştir. Franz Babinger'e göre II. İzzeddin Keykavus'un kardeşi Abdülaziz'in Musevi asıllı hanımından olan İsrail adındaki oğlu, Dimetoka kalesi Rum Beyi'nin kızı olan Melek Hatun ile evlenmiş ve bu evlilikten Şeyh Bedreddin doğmuştur. Şeyh Bedreddin, Edirne yakınlarında ve Karaağaç ile Dimetoka arasında kalan Samona kalesinde doğduğundan "Simavna kadısıoğlu" diye tanınmış, daha sonradan yakıştırma sonucu yanlışlıkla Kütahya'nın Simav yerleşimiyle ilişkilendirilerek Bedreddin Simavi denilmiştir.

Şeyh Bedreddin eğitim çağına gelince Bursa'ya gelerek ders arkadaşı Bursalı Kadızade Rumi diye bilinen Musa (meşhur matematikçi ve astronom) ile birlikte onun babası Bursa kadısı Koca Mahmud efendiden, daha sonra da Konya'da Allame Feyzullah'dan ders almıştır. Buradan sonra ilk olarak Suriye'ye, sonrasında Kahire'ye gitmiştir. Burada Mübarekşah Mantıkî'den ilahiyat, felsefe ve mantık okuyarak yüksek eğitimini tamamlamış ve bu arada Kahire'de inziva halinde yaşayan Hüseyin Ahlati'den de tasavvuf okumuştur. Onun emriyle Tebriz'e ve sonrasında Kazvin'e giderek Bâtınî inancını öğrenerek Kahire'ye dönmüştür. Şeyh Bedreddin, Memlûk sultanı Berkuk' un saygı gösterdiği Hüseyin Ahlatî'nin tavsiyesiyle sultanın oğlu Ferenc'in hocalığına tayin edilmiş ve burada bulunduğu sırada fıkıh eserlerini yazmaya başlamış ve 1397'de şeyhinin ölmesi üzerine onun yerine şeyh olduktan bir süre sonra Anadolu'ya dönmüştür. Anadolu'ya geldiği zaman yerleşimleri dolaşarak tasavvufunu yaymaya başlamıştır.

Şeyh Bedreddin önce Karaman ve Germiyan Beyliklerinin topraklarına gider. Gittiği yerlerde tanınmaktadır. Buradan Menderes Vadisi boyunca ilerleyerek Aydın'a gelir. Menakıbname'ye göre yolu üzerindeki Nizar köyünde en önemli müritlerinden Börklüce Mustafa ile tanışır. Daha sonra Tire üzerinden İzmir'e geçer. Menakıbname'de İzmir'den Hristiyan nüfuslu Ceneviz hakimiyetindeki Sakız Adası'na geçtiği anlatılır. Kütahya ve Domaniç üzerinden Bursa'ya yaptığı yolculuğu sırasında Sürme köyünde diğer önemli müridi Torlak Kemal ile tanışır.

Rumeli'ye geçerek Edirne'ye yerleşen Şeyh Bedreddin burada kendisini ziyarete gelenlerle görüşerek faaliyetlerini genişletmiştir. Şeyh Bedreddin'in bu faaliyetleri Osmanlı Devleti'nin parçalanıp şehzadelerin birbirleriyle mücadele ettiği döneme denk gelmiştir. İlim ve erdemi etrafta duyulmuş ve Edirne'de hükümdarlığını ilan etmiş olan Musa Çelebi tarafından 1411 yılında kazasker tayin edilmiştir. Çelebi Mehmet, kardeşi Musa Çelebi karşısında galip gelip 1413 yılında hükümdar olunca Şeyh Bedreddin kazaskerlik görevinden alınmış, ilim ve erdemine saygı duyulduğundan maaş bağlanarak İznik'te oturtulmuştur. Şeyh Bedreddin, eski müritleri Börklüce Mustafa ve Torlak Kemal'in faaliyetlerini ayrı ayrı yerlerde (Aydın ve Manisa) arttırdıklarını

Kazaskerliği sırasında kethüda olarak yanına aldığı Börklüce Mustafa, Bedreddin'in sürgüne gitmesiyle beraber Aydın'a döner. Burada Osmanlı idaresinden memnun olmayan köylüleri ve yoksul dervişleri etrafına toplayarak isyan eder. İsyanın merkezi Karaburun Yarımadası'dır. İsyancıların sayısını Bizanslı tarihçi Dukas 6.000, Osmanlı tarihçilerinden Şükrullah bin Şehabettin 4.000, İdris-i Bitlisî ise 10.000 olarak verir. İsyanı bastırmak üzere harekete geçen Saruhan Beyinin ordusu bozguna uğrar. Bunun üzerine Sultan Çelebi Mehmed (I. Mehmed) oğlu Murat ile veziri Beyazıt Paşa'yı bölgeye yollar. İsyan bastırılır, isyancılar Börklüce Mustafa'nın gözü önünde kılıçtan geçirilir. Börklüce Mustafa ise bir deve üzerinde çarmıha gerilerek öldürülür ve şehirde dolaştırılır.

Börklüce isyanıyla muhtemelen aynı zamanlarda, Manisa civarında Torlak Kemal liderliğinde bir isyan daha patlar. Daha küçük olan bu isyan da şiddetle bastırılır ve isyancılar öldürülür.

Börklüce Mustafa ve Torlak Kemal isyanlarının Bedreddin'in onayıyla gerçekleşip gerçekleşmediği belirsizdir. Ancak bu kişilerin Bedreddin'in müritleri olduğu konusunda tüm kaynaklar hemfikirdir.

Bedreddin gizlice Sinop limanından Rumeli'ye kaçar ve Deliorman bölgesinde Alevi Türkmenlerin yoğun yaşadığı bölgelerdeki propaganda faaliyetleri yürütür. Üzerine gönderilen Osmanlı kuvvetleri isyanı bastırır ve Şeyh Bedreddin yakalanarak Serez'e, padişah I. Mehmed'in huzuruna getirilir. I. Mehmed, Şeyh Bedreddin'in idamını infaz etmeden önce ulemaya danışır ve fetva ister. Şeyhülislam ve beraberindekilerin kararı idam olmuştur. Şeyh Bedreddin 1420'de Serez çarşısında idam edilmiştir.

İslâm tasavvufu Vahdet-i Vücud okuluna mensup diğer mutasavvıfların etrafındaki tartışmaların bir benzeri Şeyh Bedreddin için de yapılmıştır. Kimileri kendisini bâtıl olarak, kimileri de büyük bir sûfî olarak görmüş, hatta eseri Varidat'a şerhler yazmışlardır. Mutasavvıflardan Sofyalı Bâlî Efendi, Aziz Mahmud Hüdayi Efendi ilk görüşe sahip olanlardır. Ancak mutasavvıf ve şair Niyazi Mısri ve son devrin Melamî şeyhlerinden Seyyid Muhammed Nûr'ül Arabî ikinciler arasında yer almışlardır.

1. KİTAP Ölümünden sonra eserlerinin birçoğu gizlenmiş veya kaybolmuştur. Menakıbnameye göre 48 Şeyh Bedreddin Ölümünden sonra eserlerinin birçoğu gizlenmiş veya kaybolmuştur. Menakıbnameye göre 48
2. KİTAP Varidat Şeyh Bedreddin Varidat
3. KİTAP Camiu’l-fusulin Şeyh Bedreddin Camiu’l-fusulin
4. KİTAP Letai'fü’l-işarât Şeyh Bedreddin Letai'fü’l-işarât
5. KİTAP Teshil Şeyh Bedreddin Teshil
6. KİTAP Meserretü’l-kulûb Şeyh Bedreddin Meserretü’l-kulûb
7. KİTAP Ukudü’l-cevahir Şeyh Bedreddin Ukudü’l-cevahir
8. KİTAP Çerağu'l-fütuh Şeyh Bedreddin Çerağu'l-fütuh
9. KİTAP Nurü'l-kulub Şeyh Bedreddin Nurü'l-kulub
10. 1970 Cemil Yener, Varidat Şeyh Bedreddin Cemil Yener, Varidat 1970
11. 1979 Vecihi Timuroğlu, Şeyh Bedrettin Varidat Şeyh Bedreddin Vecihi Timuroğlu, Şeyh Bedrettin Varidat 1979
12. 1980 İsmet Zeki Eyüboğlu, Şeyh Bedreddin Varidat Şeyh Bedreddin İsmet Zeki Eyüboğlu, Şeyh Bedreddin Varidat 1980
13. 2000 Michel Balivet Şeyh Bedreddin Michel Balivet 2000
14. 2002 Radi Fiş, Ben de Halimce Bedreddinem Şeyh Bedreddin Radi Fiş, Ben de Halimce Bedreddinem 2002
15. KİTAP Nazım Hikmet, Simavne Kadısı Oğlu Şeyh Bedreddin Destanı, YKY Şeyh Bedreddin Nazım Hikmet, Simavne Kadısı Oğlu Şeyh Bedreddin Destanı, YKY
16. 2007 Esat Korkmaz, Şeyh Bedreddin ve Varidat Şeyh Bedreddin Esat Korkmaz, Şeyh Bedreddin ve Varidat 2007
17. KİTAP Eren Omay, “Şeyh Bedreddin’in soyu ve gençliği” Bilim ve Ütopya Dergisi(sayı:105) Şeyh Bedreddin Eren Omay, “Şeyh Bedreddin’in soyu ve gençliği” Bilim ve Ütopya Dergisi(sayı:105)
18. KİTAP Eren Omay, “Şeyh Bedreddin’in düşüncesi ve eserleri” Bilim ve Ütopya Dergisi (sayı:105) Şeyh Bedreddin Eren Omay, “Şeyh Bedreddin’in düşüncesi ve eserleri” Bilim ve Ütopya Dergisi (sayı:105)
19. KİTAP Eren Omay, “Şeyh Bedreddin’in ihtilali” Bilim ve Ütopya Dergisi (sayı:105) Şeyh Bedreddin Eren Omay, “Şeyh Bedreddin’in ihtilali” Bilim ve Ütopya Dergisi (sayı:105)
20. KİTAP Hikmet Kıvılcımlı, “Şeyh Bedreddin” Bilim ve Ütopya Dergisi (sayı: 105) Şeyh Bedreddin Hikmet Kıvılcımlı, “Şeyh Bedreddin” Bilim ve Ütopya Dergisi (sayı: 105)
21. KİTAP Hikmet Kıvılcımlı, “Şeyh Bedreddin” (sayı: 106) Şeyh Bedreddin Hikmet Kıvılcımlı, “Şeyh Bedreddin” (sayı: 106)
22. KİTAP Erol Toy, Azap Ortakları Şeyh Bedreddin Erol Toy, Azap Ortakları
23. KİTAP Orhan Asena, Simavnalı Şeyh Bedrettin Şeyh Bedreddin Orhan Asena, Simavnalı Şeyh Bedrettin Gerçek Sanat Yayınları
24. KİTAP Mine G. Kırıkkanat, Gülün Öteki Adı Şeyh Bedreddin Mine G. Kırıkkanat, Gülün Öteki Adı
25. KİTAP Hamit Baldemir, Şeyh Bedreddin'in Toplumsal Düzeni Şeyh Bedreddin Hamit Baldemir, Şeyh Bedreddin'in Toplumsal Düzeni Nam Yayıncılık
26. 2010 Beyaz Arif Akbaş, Bir Ayşekadın Masalı Kadı Bedrettin, Edirne Şeyh Bedreddin Beyaz Arif Akbaş, Bir Ayşekadın Masalı Kadı Bedrettin, Edirne 2010
27. KİTAP Kaya Ataberk, Bedreddin Yaşamı ve Mücadelesi Şeyh Bedreddin Kaya Ataberk, Bedreddin Yaşamı ve Mücadelesi İleri Yayınları
28. KİTAP Selahattin Döğüş, Şeyh Bedrettin ve Rumeli Gazileri Şeyh Bedreddin Selahattin Döğüş, Şeyh Bedrettin ve Rumeli Gazileri Ankara Üniversitesi Basımevi
29. KİTAP Attilâ İlhan, Şeyh Bedrettin-i Simaviye Gazel Şeyh Bedreddin Attilâ İlhan, Şeyh Bedrettin-i Simaviye Gazel
30. 2010 Kadir Mısıroğlu, Kavuklu İhtilalci Şeyh Bedreddin, İstanbul Şeyh Bedreddin Kadir Mısıroğlu, Kavuklu İhtilalci Şeyh Bedreddin, İstanbul 2010

Künyeler Vikipedi maddesindeki eser listesinden ayrıştırıldı. Kapağı bulunamayan kitaplar künyesinden dizildi.