Kısaca kimdir?
Altı çizili metnin yanındaki mühre dokun: bu bilginin hangi kaynağa dayandığını gör.
Pargalı İbrahim Paşa[b] (y. 1495, Parga – 15 Mart 1536, Kostantîniyye[c]), I. Süleyman'ın saltanatı döneminde 1523–1536 yılları arasında sadrazamlık yapan, önemli siyasi ve askerî olaylarda etkin rol oynayan Osmanlı devlet adamıdır. Sahip olduğu yetkiler sebebiyle Osmanlı İmparatorluğu'nun dış siyasetinin beyni olarak kabul edilmektedir.
Etnik kökeni kesin bilinmemekle birlikte, çeşitli kaynaklarda Rum, İtalyan, Arnavut ya da Hırvat asıllı olduğu belirtilmiştir. Babasının Parga'da yaşayan bir denizci veya balıkçı olduğu tahmin edilmektedir. Küçük yaşta devşirme yolu ile Manisa'ya getirilen İbrahim, burada Şehzade Süleyman tarafından maiyetine alındı ve ölümüne kadar onun yanından ayrılmadı. 1521'deki Belgrad ve 1522'deki Rodos seferlerinde yer aldı. Süleyman'ın saltanatının ilk yıllarında hızla yükselerek önce has odabaşı oldu, daha sonra ise ani bir şekilde sadrazamlığa getirildi. Bunların yanında Rumeli ile Anadolu beylerbeyliği ve seraskerlik makamlarının da sahibi oldu.
1524'te görkemli bir düğünle evlendikten kısa bir süre sonra, Hain Ahmed Paşa'nın isyanı sonrası iç karışıklıklarla uğraşan Mısır'a düzeni sağlaması için gönderildi. Mısır'a kara yolu üzerinden giderken, birçok noktada halkın şikâyetlerini dinleyerek çözüme kavuşturdu ve Mısır'da birçok yenilik yaptı. 1526'da Macaristan'da gerçekleşen Mohaç Muharebesi'nin kazanılmasında büyük rol oynadı. 1529 tarihli I. Viyana Kuşatması'na katıldı, 1533 yılında Avusturya ile imzalanan ve Avusturya arşidükünü Osmanlı sadrazamına eşit sayan İstanbul Antlaşması'nın görüşmelerini yürüttü. Safevîlere karşı düzenlenen Irakeyn Seferi kapsamında, Osmanlı ordusunun komutanı olarak Ağustos 1534'te İran'ın Tebriz şehrini ele geçirdi. 1536 yılında, 14 Mart'ı 15 Mart'a bağlayan akşam iftar için saraya davet edilen İbrahim Paşa, Sultan Süleyman'ın emriyle geceleyin saraydaki odasında dört dilsiz cellat tarafından boğularak idam edildi.
İbrahim Paşa, Sultan Süleyman'ın baş danışmanı ve en yakınıydı. Türkçe dışında Farsça, Rumca, Sırpça ve İtalyanca dillerini iyi biliyordu. Sanata oldukça meraklıydı ve müzik alanında çocukluğundan beri yoğun bir eğitim görmüştü. Bunun yanında, 13 yıllık sadrazamlık görevi süresince birçok cami, medrese, hamam ve çeşme yaptırdı. O zamana kadar pek rastlanmayan ölçüde şan ve şerefe erişen, döneminin dış siyasi hadiselerinin gelişmesinde belirleyici roller üstlenen bir devlet adamı olan Pargalı İbrahim Paşa, modern tarihçiler tarafından en önemli ve başarılı Osmanlı sadrazamlarından biri kabul edilmektedir.
Avrupa diplomasisi
—Avrupa diplomasisi
Padişah üzerinde oldukça büyük bir etkiye sahip olan İbrahim, sadrazam olduktan sonra ise Osmanlı İmparatorluğu'nun o dönemde bilinen dünyayı şekillendiren dış politikasının kontrolünü tamamen eline geçirdi. Süleyman tahta çıktıktan sonra devlet işleri ile bizzat ilgilense de, 1526'dan itibaren bütün sorumluluğu Sadrazam İbrahim Paşa'ya bıraktı. Osmanlı İmparatorluğu'na gelen elçiler İbrahim Paşa'nın huzuruna çıktıktan sonra, gerek görülmesi durumunda diğer vezirlerle görüşmekteydiler. Elçiler düzenlenen törenin ardından padişahın elini öptükten sonra, İbrahim Paşa ile görüşerek meseleyi sonuca bağlıyorlardı. İbrahim Paşa başkaları hakkında bilgi toplamayı seven birisiydi ve yabancı elçilikleri bilgi almak için bir fırsat olarak görüyordu. Huzuruna kabul ettiği elçileri gösterişli elbiselerle ayağa kalkmadan karşılamaktaydı. Elçilerin getirdikleri hediyeleri kabul etmekteydi. Hediye almaktan hoşlanan İbrahim Paşa, birçok kez kendisine teklif edilen rüşvet tekliflerini ise reddetti.
Erken diplomatik işlerinde tecrübesi bulunmayan İbrahim Paşa, bu konuda bir Türk'ten yardım almak yerine Venedik Dükü Andrea Gritti'nin gayrimeşru çocuğu Alvise Gritti'den yardım aldı. Gritti daha önce devlet idaresi konusunda herhangi bir tecrübesi olmasa da, Hristiyanlar konusunda tecrübeliydi. Bu nedenle İbrahim Paşa'ya diplomatik konularda yardımcı oldu.
Martin Luther 1517 yılında Avrupa'da Protestanlık mezhebinin temellerini attı. Ancak ortaya çıkan bu reform hareketleri, Katolik bir devlet olan Habsburg İmparatorluğu'nun baskısıyla karşılaştı. Protestanlık hareketi, Avrupa'yı iki bölmesi nedeniyle Osmanlı İmparatorluğu tarafından da desteklendi ve takip edildi. İbrahim Paşa 1533 yılında Avusturya elçilerine şu sözleri söyledi: "Kayserin kendi ülkesinde bile gücü ve itibarı yok. Bir konsil bile toplamayı başardı mı? Ben, Hristiyan hükümdarları toplantı yapamaya pekala zorlarım. İstersem onu şimdi yaparım. (...) Bir tarafa Luther'i diğer tarafa papayı oturtarak, her ikisinin de bu konsili yapmasını sağlarım."
Avusturya ile 1533 yılında imzalanan İstanbul Antlaşması'nın şartlarının belirlenmesi amacıyla, Avusturya elçileri ile haftalarca süren görüşmelerde bulundu. Bu görüşmelerin tamamında Ferdinand'ın hükümdarlığını tanımadığı için ondan hiçbir ünvan kullanmadan bahsetti. İbrahim Paşa Ferdinand'dan kardeşi ve Süleyman'ın oğlu olarak bahsetti ve onun Osmanlı sadrazamı ile denk konumda olduğunu vurgulayarak küçük düşürdü. Venedik elçisi Daniello De Ludovisi 1534 yılındaki raporunda İbrahim Paşa'nın Osmanlı İmparatorluğu ile Venedik arasındaki barışın devam etmesi için çaba harcadığını belirtti.
Yabancı elçiler İbrahim Paşa'nın nüfuzu dolayısı ile ilk olarak onunla görüştü. Venedik balyosları Osmanlı İmparatorluğu'ndaki tüm işlerini İbrahim Paşa ile yürüttü. Venedikli diplomat Marco Minio'nun raporunda: "İstediği her şey yapılıyor, Sultan kendisini çok seviyor. Sanki asıl sultan o gibi" sözlerini kullandı.[aj]
İbrahim Paşa'nın son uluslararası faaliyeti 1535'te Fransa'ya verilecek kapitülasyonlar ile ilgiliydi. İdam edilmeden önce bu konu üzerinde çalışan İbrahim Paşa, Fransa ile Osmanlı İmparatorluğu arasındaki ticari ilişkileri düzenlemek üzere Fransız elçisi Lafore ile müzakerelere başladı. İki devlet arasında imzalanan bu ilk ittifak antlaşması, daha sonra iki ülke arasında yapılan her türlü antlaşmalar için esas kabul edildi. Ancak İbrahim Paşa'nın ölümüyle birlikte Fransa'ya verilecek olan kapitülasyon antlaşması taslak halinde kaldı ve yürürlüğe girmedi. Çağdaşları İbrahim Paşa'yı Osmanlı İmparatorluğu diplomasisinin beyni ve gücü olarak tanımladılar. Sonraki dönem tarihçileri de bu fikri desteklediler. Jean Zeller ise İbrahim Paşa'nın rolüne gereğinden fazla önem verildiğini savundu.
Pargalı İbrahim Paşa · diğer bölümler
Hayat çizgisi
Günü bilinmeyen olaylar bir tarihe zorlanmaz; yalnızca kaynaktaki yıl yazılır.
-
1965
1965 yılında Uzunçarşılı, daha önceki iddiasında yanıldığını ve İbrahim Paşa'nın eşinin bir Osmanlı prensesi olmadığını kabul eden bir makale yayımladı.
Önemli eserler tek kaynak
Üretimleri
Lütuf ve ihsânını itmâm edicek böyle gerek
Her hususa şeref ve kadri kemâlinde iken
Rağbetin illere ‘ilâm edicek böyle gerek
Kimse ‘aybeylemedi lütfuna mahmûl oldu
Bağlantı atlası
Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.
-
Pargalı İbrahim Paşa hayat hikâyesinde anıyor Ahmed Paşa
“1524'te görkemli bir düğünle evlendikten kısa bir süre sonra, Hain Ahmed Paşa'nın isyanı sonrası iç karışıklıklarla uğraşan Mısır'a düzeni sağlaması için gönderildi.”
-
Pargalı İbrahim Paşa hayat hikâyesinde anıyor Ayas Mehmed Paşa
“Padişah, Mısır meselesini kökünden halletmek üzere Ayas Mehmed Paşa kumandasında bir ordu gönderdi.”
-
Pargalı İbrahim Paşa hayat hikâyesinde anıyor Cansel Elçin
“2022 yapımı Türk televizyon dizisi Barbaros Hayreddin: Sultanın Fermanı dizisinde Cansel Elçin tarafından canlandırılmıştır.”
-
Pargalı İbrahim Paşa hayat hikâyesinde anıyor Hadım Süleyman Paşa
“İsyanın ardından padişah tarafından acil bir şekilde Kostantîniyye'ye dönüş emrini alan İbrahim Paşa, 14 Haziran 1525'te, Mısır'ın yönetimini Suriye Beylerbeyi Hadım Süleyman Paşa'...”
Kaynaklar
-
K·01Ansiklopedi maddesiansiklopedi maddesiVikipedi - Pargalı İbrahim Paşatr.wikipedia.org · erişim 28.09.2026
NotAçık kaynak ansiklopedi maddesi.
Kaynağa git ↗ -
K·02Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıİbrahim Paşa'nın eşiyle ilgili tartışmalar için bakınız.erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·03Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıFrenk İbrahim Paşa veya Makbul İbrahim Paşa olarak da bilinmektedir. İdam edilmesinin ardından Maktul İbrahim Paşa adıyla anılmıştır.erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·04Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıGünümüzdeki adı İstanbul olan şehrin Osmanlı İmparatorluğu dönemindeki resmî adı "Kostantîniyye" idi. Bu sebeple madde içerisinde Kostantîniyye kullanılmıştır.erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·05Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıFazla sayıda kaynağa atfedildi:erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·06Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıElçilik heyeti sadece Almanca konuşmaları emredildiğinden başka bir dilde konuşmak istemedi. İbrahim Paşa'nın tercümanının yalnızca İtalyanca bilmesi nedeniyle, elçiler yalnızca Hırvatça bilen bir tercüman istediler. Elç...erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·07Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı1532'de elçi Jerome de Zara'ya, Süleyman'la aynı hafta doğduğunu söyledi.erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·08Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıPietro Zen'in Pregadi Konseyi'nde 4 Kasım 1524 tarihinde okunan raporu, Marino Sannuto tarafından nakledildi.erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·09Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıFazla sayıda kaynağa atfedildi:erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·10Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıFazla sayıda kaynağa atfedildi:erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·11Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıFazla sayıda kaynağa atfedildi:erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Bilerek dışarıda bırakılanlar
Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.
Vikipedi’den uyarlanmıştır
Bu profildeki metinler Vikipedi’deki “Pargalı İbrahim Paşa” maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.
Ne değişti?
-
Kaynak yeniden tarandı
Profil bilgileri kaynak maddeyle yeniden karşılaştırıldı.
-
Profil oluşturuldu
11 kaynak ve 1 olayla ilk kayıt.
Düzeltme masası
Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.
- Ne yanlış?
- Doğrusu
- Kaynak
Önerin masada.
Editör ilk yanıtı en geç 5 iş günü içinde verecek. Kabul edilirse “Ne değişti?” günlüğünde görünecek.