Kısaca kimdir?
Altı çizili metnin yanındaki mühre dokun: bu bilginin hangi kaynağa dayandığını gör.
Pargalı İbrahim Paşa[b] (y. 1495, Parga – 15 Mart 1536, Kostantîniyye[c]), I. Süleyman'ın saltanatı döneminde 1523–1536 yılları arasında sadrazamlık yapan, önemli siyasi ve askerî olaylarda etkin rol oynayan Osmanlı devlet adamıdır. Sahip olduğu yetkiler sebebiyle Osmanlı İmparatorluğu'nun dış siyasetinin beyni olarak kabul edilmektedir.
Etnik kökeni kesin bilinmemekle birlikte, çeşitli kaynaklarda Rum, İtalyan, Arnavut ya da Hırvat asıllı olduğu belirtilmiştir. Babasının Parga'da yaşayan bir denizci veya balıkçı olduğu tahmin edilmektedir. Küçük yaşta devşirme yolu ile Manisa'ya getirilen İbrahim, burada Şehzade Süleyman tarafından maiyetine alındı ve ölümüne kadar onun yanından ayrılmadı. 1521'deki Belgrad ve 1522'deki Rodos seferlerinde yer aldı. Süleyman'ın saltanatının ilk yıllarında hızla yükselerek önce has odabaşı oldu, daha sonra ise ani bir şekilde sadrazamlığa getirildi. Bunların yanında Rumeli ile Anadolu beylerbeyliği ve seraskerlik makamlarının da sahibi oldu.
1524'te görkemli bir düğünle evlendikten kısa bir süre sonra, Hain Ahmed Paşa'nın isyanı sonrası iç karışıklıklarla uğraşan Mısır'a düzeni sağlaması için gönderildi. Mısır'a kara yolu üzerinden giderken, birçok noktada halkın şikâyetlerini dinleyerek çözüme kavuşturdu ve Mısır'da birçok yenilik yaptı. 1526'da Macaristan'da gerçekleşen Mohaç Muharebesi'nin kazanılmasında büyük rol oynadı. 1529 tarihli I. Viyana Kuşatması'na katıldı, 1533 yılında Avusturya ile imzalanan ve Avusturya arşidükünü Osmanlı sadrazamına eşit sayan İstanbul Antlaşması'nın görüşmelerini yürüttü. Safevîlere karşı düzenlenen Irakeyn Seferi kapsamında, Osmanlı ordusunun komutanı olarak Ağustos 1534'te İran'ın Tebriz şehrini ele geçirdi. 1536 yılında, 14 Mart'ı 15 Mart'a bağlayan akşam iftar için saraya davet edilen İbrahim Paşa, Sultan Süleyman'ın emriyle geceleyin saraydaki odasında dört dilsiz cellat tarafından boğularak idam edildi.
İbrahim Paşa, Sultan Süleyman'ın baş danışmanı ve en yakınıydı. Türkçe dışında Farsça, Rumca, Sırpça ve İtalyanca dillerini iyi biliyordu. Sanata oldukça meraklıydı ve müzik alanında çocukluğundan beri yoğun bir eğitim görmüştü. Bunun yanında, 13 yıllık sadrazamlık görevi süresince birçok cami, medrese, hamam ve çeşme yaptırdı. O zamana kadar pek rastlanmayan ölçüde şan ve şerefe erişen, döneminin dış siyasi hadiselerinin gelişmesinde belirleyici roller üstlenen bir devlet adamı olan Pargalı İbrahim Paşa, modern tarihçiler tarafından en önemli ve başarılı Osmanlı sadrazamlarından biri kabul edilmektedir.
Mohaç zaferi ve Anadolu isyanları
—Mohaç zaferi ve Anadolu isyanları
Habsburglularla yakınlaşan Macaristan'ı bir tehdit olarak gören ve anlaşma girişimlerinden bir sonuç alamayan Osmanlı İmparatorluğu, Macaristan üzerine bir sefer düzenleme kararı aldı. Mısır'daki icraatleri ile padişahın üzerinde nüfuzu artan İbrahim Paşa, bu seferin komutanlığına atandı. Miladî 23 Nisan 1526 tarihinde yüz bin kişilik ordu ve üç yüz topla Kostantîniyye'den hareket edildi. İbrahim Paşa, 3 Haziran'da Rumeli askerleriyle birlikte Sofya'da ordudan ayrıldı. Daha sonra Morava kenarında ordu ile yeniden birleşip, Petervaradin istikametine doğru Rumeli askerlerini alarak, ordunun bir konak ilerisinden öncü olarak hareket etti. Belgrad'a ulaştıktan sonra, Sava ile Tuna Nehri'nin birleştiği yerin güneyine, Macar topraklarını gören hakim bir tepeye padişahın otağını kurdurdu. Ordunun nehirden karşıya geçebilmesi için, dayanıklı uzun zincirleri, nehrin karşılıklı her iki sahiline çaktırdığı büyük kazıklara bağlattı. Daha sonra gemileri de bu zincirlere bağlayarak, gemilerin üzerine kalın ve geniş tahtalar döşetti. Bu sayede geniş bir köprü yaptırdı. Padişah daha sonra, İbrahim Paşa'ya askerleriyle birlikte Tuna kenarında yer alan Petervaradin Kalesi'ni almasını emretti.
İbrahim Paşa, kaleyi almak için bir takım hazırlıklar yaptı. Kaleye çıkmak için iskeleler kuruldu. 14 Temmuz'da kalenin çevresine birlikler yerleştirilmeye başlansa da, kuşatma ordunun gelmesiyle birlikte başladı. 15 Temmuz'da yapılan toplu hücum ile kale dışındaki şehir şehir ele geçirildi. Daha sonra kale kuşatmaya alındı. On üç gün boyunca kuşatılan kalenin duvarlarının altında kazılan iki lağımın patlatılması sonucunda geniş bir gedik açıldı. Bu gedikten içeri girildikten sonra, kaleyi savunan beş yüz muhafız öldürüldü, üç yüz tanesi de esir olarak ele geçirildi. Bu kalenin alınmasından sonra, İlok (Újlak), İrig (Ireg), Gurguriçe (Gregurevac), Cudyek, Araca ve Dimitrofça ve bunun gibi birçok kalede ele geçirildi. Daha sonra İbrahim Paşa padişahı karşıladı. Burada bir divan kuran Süleyman, kalenin ele geçirilmesinde katkısı olan beyleri ödüllendirdi.
Osmanlı Ordusu 28 Temmuz'da Mohaç Ovası'na ulaştı. 2-3 saat süren bir muharebeden sonra, Avrupa'nın çeşitli devletlerinden askerlerinde olduğu Macar ordusunu yenilgiye uğrattı. Macaristan Kralı II. Lajos'ta[v], bataklıkta boğularak öldü. Celâlzâde Mustafa'nın yazdığına göre, Osmanlı ordusundaki asker zayiatı yalnızca 150 kadardı.[w] Muharebenin ertesi günü, padişahın otağının önüne konulan altın bir kürsü önünde bütün vezir ve ümerâ zaferi kutlamak için padişahın huzuruna çıktı.[x] Süleyman, burada Sadrazam İbrahim Paşa'nın başına kendi eliyle pırlantalarla süslenen bir sorguç[y] taktı ve iltifatlarda bulundu. Süleyman seferin amacının Budin'i almak olduğunu ilân etti.
Mohaç Muharebesi'nin kazanılması, birçok otorite tarafından İbrahim Paşa'ya mâl edildi. Şeyhülislam Kemalpaşazâde ise muharebeye dair şiirsel tarzdaki hikâyesinde, gökyüzünün hiçbir zaman İbrahim Paşa'nın dövüşüne denk başka bir dövüş görmediğini ve bir daha da asla göremeyeceğini söyledi. Süleyman'ın eyaletlere gönderdiği zafer mektuplarında, Sadrazam'ı övdüğü görülmektedir. Süleyman, Varadin ve İllok'un alınmasından dolayı İbrahim Paşa'yı överken, Mohaç Muharebesiyle ilgili ise şu sözleri kullanarak İbrahim Paşa'nın başarısını vurguladı: "Cehennem askerlerinin eşlik ettiği lanetlenmiş Kral (II. Lajos), Rumeli Beylerbeyi olan Vezir-i Azam'ım İbrahim Paşa (Allah onu ebediyen muzaffer kılsın!) yönetimindeki Rumeli ordusu önünde düştü. Yiğit, içindeki cesareti o zaman gösterdi."
Ordu, Mohaç zaferinden üç gün sonra, 3 Eylül 1526'da Budin'e hareket etti. Osmanlı ordusu Budin'e vardığında, bir heyet kalenin anahtarlarını padişaha teslim etti. Böylece Osmanlı ordusu hiç savaşmadan kaleyi de ele geçirdi. Padişah, halkın canına ve malına zarar verilmesini en ağır cezalarla birlikte yasakladı ve İbrahim Paşa ile birlikte iki gün boyunca şehri gezdi. Buradaki Macar Krallığı hazinesi, iki büyük bronz şamdan, Herkül, Apollon ve Diana adındaki bronzdan[z] yapılan mitolojik heykeller, av sarayındaki bütün toplar ve Matyas Corvinus'un kütüphanesindeki kitaplar gemilerle Kostantîniyye'ye nakledildi. İki şamdan Ayasofya mihrabının iki tarafına, mitolojik heykeller ise İbrahim Paşa Sarayı'nın önündeki mermer kaideler üzerine kondu. 25 Eylül 1526 tarihinde padişah Budin'den geri dönüş emrini verdi. Dönüş yolunda Szeged, Baç ve Beçne ele geçirildi.
Macaristan seferi esnasında, Anadolu'da birçok isyan başladı. İlk olarak, padişah seferden dönerken İçel Türkmenleri'nin isyan ettikleri ve bu isyanın hızla yayıldığı haberi ulaştı. Bu isyan girişimi bir süre sonra bastırıldı. Ancak ertesi yıl, Karaman'da Kalenderoğlu[aa] Kalenderoğlu'na karşı Rumeli, Anadolu ve Diyarbekir beylerbeyleri birbiri ardına karşı koymaya çalıştılarsa da başarılı olamadılar. Sadrazam İbrahim Paşa, bu yenilgi haberini Dulkadir Eyaleti'ndeyken aldı ve maiyetindeki üç bin yeniçeri ve iki bin sipahi askerle birlikte Elbistan'a kadar ilerledi. Türkmenlere yenilen diğer eyalet askerlerinin, bu yenilgiye dair yayacakları haberlerle kendi ordusunun moralini bozacağını düşünen İbrahim Paşa, yenilen kuvvetlerden takviye asker almadan ilerlemeye devam etti. Kalenderoğlu'nun tarafını tutan aşiretler ile görüşen İbrahim Paşa, onlara alınan dirliklerinin geri iade edileceğini söyleyip ikna ederek kendi tarafına çekti. Bu hamlesinden sonra isyan eden Kalenderoğlu sadece birkaç yüz kişiden ibaret kaldı. Daha sonra İbrahim Paşa'nın gönderdiği küçük bir birlik bu isyancıları mağlup etti ve Kalenderoğlu yakalanarak idam edildi. Bu sefer yaklaşık 3 ay 11 gün sürdü. İbrahim Paşa isyanın bastırılmasının ardından 11 Ağustos 1527'de Kostantîniyye'ye döndü. İsyancıların sancakları zafer göstergesi olarak Kostantîniyye'ye getirildi. Padişah İbrahim Paşa'yı büyük bir iltifat göstererek kabul etti. Bu başarısının ardından, o tarihe kadar senede 1.000.000 akçe olan hassı[ab] 2.000.000 akçeye çıkartıldı. Ayrıca değerli mücevherlerle süslenen kılıç, hançer ve buna benzer hediyeler verildi.
Pargalı İbrahim Paşa · diğer bölümler
Hayat çizgisi
Günü bilinmeyen olaylar bir tarihe zorlanmaz; yalnızca kaynaktaki yıl yazılır.
-
1965
1965 yılında Uzunçarşılı, daha önceki iddiasında yanıldığını ve İbrahim Paşa'nın eşinin bir Osmanlı prensesi olmadığını kabul eden bir makale yayımladı.
Önemli eserler tek kaynak
Üretimleri
Lütuf ve ihsânını itmâm edicek böyle gerek
Her hususa şeref ve kadri kemâlinde iken
Rağbetin illere ‘ilâm edicek böyle gerek
Kimse ‘aybeylemedi lütfuna mahmûl oldu
Bağlantı atlası
Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.
-
Pargalı İbrahim Paşa hayat hikâyesinde anıyor Ahmed Paşa
“1524'te görkemli bir düğünle evlendikten kısa bir süre sonra, Hain Ahmed Paşa'nın isyanı sonrası iç karışıklıklarla uğraşan Mısır'a düzeni sağlaması için gönderildi.”
-
Pargalı İbrahim Paşa hayat hikâyesinde anıyor Ayas Mehmed Paşa
“Padişah, Mısır meselesini kökünden halletmek üzere Ayas Mehmed Paşa kumandasında bir ordu gönderdi.”
-
Pargalı İbrahim Paşa hayat hikâyesinde anıyor Cansel Elçin
“2022 yapımı Türk televizyon dizisi Barbaros Hayreddin: Sultanın Fermanı dizisinde Cansel Elçin tarafından canlandırılmıştır.”
-
Pargalı İbrahim Paşa hayat hikâyesinde anıyor Hadım Süleyman Paşa
“İsyanın ardından padişah tarafından acil bir şekilde Kostantîniyye'ye dönüş emrini alan İbrahim Paşa, 14 Haziran 1525'te, Mısır'ın yönetimini Suriye Beylerbeyi Hadım Süleyman Paşa'...”
Kaynaklar
-
K·01Ansiklopedi maddesiansiklopedi maddesiVikipedi - Pargalı İbrahim Paşatr.wikipedia.org · erişim 28.09.2026
NotAçık kaynak ansiklopedi maddesi.
Kaynağa git ↗ -
K·02Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıİbrahim Paşa'nın eşiyle ilgili tartışmalar için bakınız.erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·03Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıFrenk İbrahim Paşa veya Makbul İbrahim Paşa olarak da bilinmektedir. İdam edilmesinin ardından Maktul İbrahim Paşa adıyla anılmıştır.erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·04Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıGünümüzdeki adı İstanbul olan şehrin Osmanlı İmparatorluğu dönemindeki resmî adı "Kostantîniyye" idi. Bu sebeple madde içerisinde Kostantîniyye kullanılmıştır.erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·05Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıFazla sayıda kaynağa atfedildi:erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·06Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıElçilik heyeti sadece Almanca konuşmaları emredildiğinden başka bir dilde konuşmak istemedi. İbrahim Paşa'nın tercümanının yalnızca İtalyanca bilmesi nedeniyle, elçiler yalnızca Hırvatça bilen bir tercüman istediler. Elç...erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·07Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı1532'de elçi Jerome de Zara'ya, Süleyman'la aynı hafta doğduğunu söyledi.erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·08Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıPietro Zen'in Pregadi Konseyi'nde 4 Kasım 1524 tarihinde okunan raporu, Marino Sannuto tarafından nakledildi.erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·09Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıFazla sayıda kaynağa atfedildi:erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·10Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıFazla sayıda kaynağa atfedildi:erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·11Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıFazla sayıda kaynağa atfedildi:erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Bilerek dışarıda bırakılanlar
Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.
Vikipedi’den uyarlanmıştır
Bu profildeki metinler Vikipedi’deki “Pargalı İbrahim Paşa” maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.
Ne değişti?
-
Kaynak yeniden tarandı
Profil bilgileri kaynak maddeyle yeniden karşılaştırıldı.
-
Profil oluşturuldu
11 kaynak ve 1 olayla ilk kayıt.
Düzeltme masası
Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.
- Ne yanlış?
- Doğrusu
- Kaynak
Önerin masada.
Editör ilk yanıtı en geç 5 iş günü içinde verecek. Kabul edilirse “Ne değişti?” günlüğünde görünecek.