Kısaca kimdir?
Altı çizili metnin yanındaki mühre dokun: bu bilginin hangi kaynağa dayandığını gör.
Ahmet Edip Akbayram (d. 29 Aralık 1950, Gaziantep - ö. 2 Mart 2025, İstanbul), Türk rock müziği sanatçısı ve bestecidir. Türkiye'nin ilk rock gruplarından biri olan Dostlar'ın kurucusu ve solistidir.
Dokuz aylıkken geçirdiği çocuk felci hastalığı nedeniyle çocukluğu boyunca dışlanmaya maruz kaldı. Sanat hayatı boyunca sosyalist tavrı nedeniyle sansür ve baskı gördü. Sağ bacağındaki felç sonucu sınırlı hareket kabiliyeti nedeniyle bazı gruplar ve organizatörler tarafından reddedildi. Bu duruma, "Ben gırtlağımla şarkı söylüyorum, ayağımla şarkı söylemiyorum ki, niye ayağıma bakıyorsun kardeşim!" diyerek tepki gösterdi.
Küçükken bacağını tedavi etmek için doktor olmak isteyen Akbayram, aynı zamanda müziğe de ilgi duyuyordu. Bundan dolayı lise yıllarında Siyah Örümcekler grubu ile Pir Sultan ve Karacaoğlan'ın türküleri üzerine şarkılar yapıp söyledi. İlk plağı Kendim Ettim Kendim Buldum'u lise yıllarında yaptı. Gaziantep'ten sonra Adana, grubuyla sahneye ilk çıktığı ikinci adres oldu. Orada Beyaz Saray adlı bir gece kulübünde çalışmaya başladı.
Liseden mezun olduktan sonra üniversite sınavı için İstanbul'a gitti ancak kazanamadı. Daha sonraki yıllarda tekrar sınava girdi ve İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi'ni kazandı. Fakat müziğe olan tutkusundan dolayı üniversiteyi bırakıp kendini müziğe adadı. Altın Mikrofon'a katıldı ve ilk bestesi Kükredi Çimenler ile birincilik kazandı. 1973'te Vecdi Ören ile Dostlar'ı kurdu ve Aldırma Gönül Aldırma, Gidenlerin Türküsü gibi plaklarıyla satış rekorları kırdı. Altın Plak gibi 250'den fazla ödül aldı.
1980'ler, Akbayram ve diğer sosyalist müzisyenler için yasaklı yıllardı. 1981 ve 88 yılları arasında, döneminin tek medya kuruluşu olan TRT'de Akbayram'ın müzik çalışmalarının yayınlanması yasaklandı. Ancak 90'ların ortalarından itibaren özellikle Türküler Yanmaz albümüyle yeni bir çıkış yaptı ve bu albümü Sivas Katliamı'nda ölenlere adadı. Böylece çizgisinden sapmadığını ve kendi yolunda yürümeye devam ettiğini kanıtlamaya çalıştı. 2 Mart 2025'te çoklu organ yetmezliği nedeniyle öldü.
İlk yılları (1970–1973)
—İlk yılları (1970–1973)
Siyah Örümcekler'le okul gecesinde sahneye çıktığında Akbayram, hem bateriyi çalıyor hem de solistlik yapıyordu. Berkant'ın Samanyolu şarkısının meşhur olduğu dönemde bir gecede aynı şarkıyı yedi kez seslendirdiler. Kazandıkları paraları biriktirdiler ve bu parayla The Beatles'tan etkilenerek mavi ceketler ve siyah pantolonlar diktirdiler. Performansları beğenilince düğünlerden ve etkinliklerden teklifler almaya başladılar. Çevre illerden talep artınca Adana'nın popüler lokali Beyaz Saray gazinosunda sahne aldılar. Aşık Veysel'den Cem Karaca'ya, Barış Manço'dan Tom Jones'a kadar birçok parça seslendirdiler. Provalarda Pir Sultan ve Karacaoğlan'dan şiirler bestelediler. Akbayram, o günlerde arkadaşları Mesut Mertcan ve Hasan Bora ile olan bir anısını şöyle anlatırdı:
"Adana'da Selahattin Bey'in Beyaz saray adlı bir gazinosu vardı. Güneyin en iddialı gazinosuydu. Orada dans müziği yapardık ve sonrasında çorba içerdik. Ama enteresan bir ekiptik biz. Mesela, komi Hasan Bora'ydı ve çorbalarımızı o getirirdi. Program sunucusu Mesut Mertcan'dı. Çorbaları içerken herkes hayallerini yaşatırdı coşkuyla. Ben, bir gün çok iyi bir şarkıcı olacağımı söylerdim. Mesut, bu ülkenin en iyi spikerleri arasına nasıl gireceğini anlatırdı. Hasan Bora da eğlence dünyasının kralı olacağını iddia ederdi. Şimdi düşünüyorum da, demek ki üçümüz de inanmıştık ve yüreğimizi ortaya koyduğumuz için de hedeflerimize ulaşmıştık."
İlk kez üniversite sınavlarına giren Akbayram, sınav için İstanbul'a gitti ama kazanamadı. Müziğe devam edince Zeki Dinçer'e ait Gaziantep'in ilk müzik topluluğu olan Gaziantep Orkestrası'yla çalışmaya başladı. Düğünlerde ve törenlerde şarkı söylemeye devam edince çevre illerden özellikle Adıyaman ve Diyarbakır'dan sahne almaları için teklif geldi. Güneydoğu Anadolu'da ses getiren grup, Gaziantep'in toptan plak bayisi Aziz Plak'la anlaştı. Yeterli paraları olmadığından, plaktan gelen kazancın stüdyo masrafları için kullanılması koşuluyla Kendim Ettim Kendim Buldum teklisini kaydettiler. Plak "Siyah Örümcekler Edip Albayrak" ve "Siyah Örümcekler Gaziantep Orkestrası" olmak üzere iki farklı başlıkla yayımlandı. Güneydoğu'da beklediklerinden fazla ilgi gördü ve yüksek satış oranlarına ulaştı.
Akbayram, 1970'te Adana'ya gitti. Burada Nejat Taylan Orkestrası'yla ve Seç Plak desteği sonucu orkestra ile tekrar stüdyoya giren Akbayram, 1971'de İşte Hendek İşte Deve teklisini yaptı. Stüdyo yeterli teknik altyapıya sahip olmadığından ses kaydında akustik bir bozukluk oluştu. Plak, orkestranın adıyla yayımlandı. Ardından üniversite sınavı için İstanbul'a geldi. Burada arkadaşlarıyla ucuz bir otelin bodrum katında zor koşullarda yaşıyordu. Babasının gönderdiği harçlıklar da yetmediğinden müzisyen olarak iş aramaya başladı. Davul çalabildiğini ve şarkı söyleyebildiğini belirtmesine rağmen iş bulamadı.
Doktor olma hedefinden tamamen vazgeçmemiş olan Akbayram, ailesinin baskısıyla üçüncü kez üniversite sınavına girdi ve İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi'ni kazandı. Okulu görmek amacıyla 1971'de İstanbul'a gitti ve bu süreç içinde Günaydın Gazetesi'nin Altın Mikrofon yarışmasının yeniden düzenlediğini gördü. Bu yarışma, önceden birçok yetenekli sesin parlamasını sağlamıştı. Katılmak isteyince Aşık Veysel'den seçtiği Kükredi Çimenler şiirine beste yapmaya başladı. Bestesini evde bağlama ile çalıp kayda aldı ve yarışmaya gönderdi. Bu dönemde Siyah Örümcekler de Akbayram'a manevi destek verdiler.
Yarışmaya katılanlar arasında Salim Dündar, Ömer Aysan, İskender Doğan, Nur Yoldaş, Kartal Kaan gibi profesyonel isimlerin olması onu tedirgin etmişti. Çünkü Akbayram, Anadolu'dan gelmiş olmanın dezavantajını yaşadığını düşünüyordu. O dönemde sigara ve alkol kullanmıyor, yarışmaya süt ve balla hazırlanıyordu. Elemelere katıldı, sahneye çıkıp şarkısını söyledi ve sonra kenarda diğer yarışmacıları dinlemeye başladı. Bu sırada yanına biri geldi ve "Evladım, sen nerelisin?" diye sordu. Antep'li olduğunu söyleyince gelen kişi kendisini tanıyıp tanımadığını sordu. "Ben yeniyim, amatörüm, tanıyamadım efendim." dedi. Gelen kişi, "Ben Cumhuriyet gazetesinden Selmi Andak." dedi ve şunları söyledi: "Bak sana bir şey söyleyeyim mi, ben jürideydim, böyle farklı bir ses duymadım. Sana yüz üzerinden yüz verdim, üzerine bir de yıldız koydum. Bu yarışmanın birincisi sensin oğlum." dedi ve ayrıldı.
Kazandığını kesin olarak öğrenme anı Aksaray'da kaldığı bir otelde gerçekleşti. Otelde çay taşıyan bir çocuk koşarak gelip, "Edip abi, Edip abi, gazetede resmin var, gördün mü?" dedi. Altın Mikrofon yarışması sonuçlarında elemeyi geçtiği yazıyordu. O gazeteyle iş arayacağını söyledi. O sırada yirmi iki yaşındaydı. Finallere katılma sürecinde babası önce itiraz etti: "Ben seni bu yaşa kadar okuttum, çalgıcı mı olacaksın? Okutmuyorum, aylığını göndermiyorum." dedi. Bu konuşmadan sonra aralarındaki diyalog kesildi. Ancak gazetede fotoğrafı çıktıktan sonra babası arayıp, "Aslan oğlum, aferin." dedi. Bunun üzerine yarışmaya gideceğini ve elbisesi olmadığını söyleyip para istedi. Babası, "Tabii, canımı veririm oğlum." diyerek para gönderdi. O parayla siyah bir takım elbise alındı ve yarışmaya katıldı.
Finalde, aralarında Cem Karaca'nın da olduğu on iki jüri üyesinin önünde yarıştı ve halk tarafından verilen 3350 oyla 1972 Altın Mikrofon yarışmasında açık ara farkla birinci oldu. Yarışma hediyesi olarak Kükredi Çimenler'i plağa doldurma çalışmalarına başladı. Teklinin 45'lik plak formatında olma zorunluluğundan dolayı arka yüzünde kendi seçtiği ve Mahzuni Şerif'e ait olan Boşu Boşuna'yı koydu. Ardından müzik şirketi tarafından şarkının telif hakları ödendi. Çalışmalarında beraber olduğu Norayr Demirci, şarkıları nota olarak yazdı ve parçaları düzenledi. Ardından Süheyl Denizci Orkestrası eşliğinde kaydedilen tekli olan Akbayram'ın ilk solo albümü çıktı.
Bu dönemde Akbayram, beraber çalıştığı Norayr Demirci'ye, "Ben ne yapacağım? Ben birinci oldum. Çok şeyler hayal ediyordum ama benim bu parçam tutulmadı." dedi. Karşılık olarak Demirci de "Oğlum git memleketin Antep'e." deyince Akbayram, "Ben intihar ederim gene gitmem." diye tepki gösterdi. Yaşadığı zorluklara rağmen müziğe devam etti ve döneminin en iddialı markalarından Sayan'la anlaşma imzaladı. Plaklardan yeteri kadar para kazanamıyor, ev kirasını ödeyemiyordu. Altın Mikrofon yarışmasında birincilik kazanmanın da o dönem için yeterli bir fayda sağlamadığını görmüştü.
Akbayram, 1972 yılında düzenlenen Altın Mikrofon yarışmasında birinci olduktan sonra, dönemin önde gelen organizatörlerinden Zeki Tükel ile görüşmek üzere kendisini tanıttı ve olası işler için iletişim bilgilerini bıraktı. Ancak Tükel, Akbayram'ın fiziksel görünümünü gerekçe göstererek iş veremeyeceğini belirtti. Bu durum, Akbayram'ı derinden etkiledi. Görüşme sırasında Tükel'e, ileride şartların değişeceğini ve bir gün kendisinin teklif getireceğini, ancak o zaman bu teklifi kabul etmeyeceğini ifade etti. Aradan geçen yılların ardından, Akbayram'ın maddi olarak zor bir döneminde Zeki Tükel tarafından bir iş teklifiyle arandı. Ancak Akbayram, geçmişte yaşananları hatırlatarak bu teklifi geri çevirdi. Kendi anlatımıyla, bu kararı vermek ona büyük bir onur kazandırdı.
O günlerde Hey dergisi okurları tarafından "Yılın En Ümit Veren Erkek Şarkıcısı" seçildi. İlk turnesini Selda Bağcan'la birlikte yaptı. Aynı yıl Zafer Dilek'le Anam Ağlar Baş Ucumda Oturur teklisini kaydetti. İlerleyen süreçte Anadolu rock'ın önemli topluluklarından olarak görünen Dönüşüm ile birlikte çalışması önerildi. Bu iş birliği sonucunda 1973'te Deniz Üstü Köpürür teklisini yaptı. Bu dönemde Moğollar solist arıyordu. Akbayram, gruptan Cahit Berkay'a kendisini göz ardı etmemelerini söylediğinde Berkay, düşüneceklerini söyledi. Ardından Hey dergisinde "Moğollar için iki solist: Ersen ve Edip Akbayram" başlıklı haber yayımlandı. Ancak Moğollar, hareketli bir vokalist aradığı için tercihini Ersen'den yana kullandı.
Akbayram, kendisine ödül kazandıran Boşu Boşuna parçasının kime ait olduğunu çok merak ediyordu. Parçanın Mahzuni Şerif'e ait olduğunu öğrenince, onunla tanışmak istedi. Ziyaret etmek için köyü Berçenek'e kadar gitti. Sohbet sırasında Mahzuni Şerif, "Benim bu çirkin türkümü sen ne güzel okumuşsun." diyerek türkülerini ömür boyu ücretsiz seslendirmesi için ona izin verdi. Bu tanışmanın ardından Akbayram, kendi deyişiyle sanatın toplumsal ve siyasi yönü hakkında birçok bilgi öğrendi.
Edip Akbayram · diğer bölümler
Hayat çizgisi
Günü bilinmeyen olaylar bir tarihe zorlanmaz; yalnızca kaynaktaki yıl yazılır.
-
1950
Doğum ve Erken Yıllar
1950 yılında dünyaya geldi.
Eğitim tek kaynak -
1968
Bir keresinde 1968 yılında TPAO Batman Orkestrası'nın Altın Mikrofon yarışması için sahnede olduğu sırada elindeki bağlamasını havaya kaldırarak onlar gibi çalabilmek istediğini bağırdı.
Önemli eserler tek kaynak -
1969
Albüm kapağı, illüstrasyon tekniğiyle hazırlanmış olup, tasarımı ve kuklalarıyla Jethro Tull'un 1969 tarihli Stand Up albümünden esinlenerek oluşturuldu.
Önemli eserler tek kaynak -
1970
Akbayram, 1970'te Adana'ya gitti.
Önemli eserler tek kaynak -
1971
Burada Nejat Taylan Orkestrası'yla ve Seç Plak desteği sonucu orkestra ile tekrar stüdyoya giren Akbayram, 1971'de İşte Hendek İşte Deve teklisini yaptı.
Önemli eserler tek kaynak -
1972
Finalde, aralarında Cem Karaca'nın da olduğu on iki jüri üyesinin önünde yarıştı ve halk tarafından verilen 3350 oyla 1972 Altın Mikrofon yarışmasında açık ara farkla birinci oldu.
Önemli eserler tek kaynak -
1973
1973'te Vecdi Ören ile Dostlar'ı kurdu ve Aldırma Gönül Aldırma, Gidenlerin Türküsü gibi plaklarıyla satış rekorları kırdı.
Önemli eserler tek kaynak -
1974
Kısa sürede ses getiren grup ikinci plağı İnce İnce Bir Kar Yağar'ı ise 1974 yılında yayımladı.
Önemli eserler tek kaynak -
1975
1975 yılında yayımlanan Kolum Nerden Aldın Zinciri teklisi, dönemin toplumsal ve siyasi atmosferine eleştiriler yönelten sözleriyle dikkat çekti.
Önemli eserler tek kaynak -
1976
Bu parçayı 1976 yılında çıkan ve halk ozanı Mahzuni Şerif'in eserine dayanan Mehmet Emmi plağı izledi.
Önemli eserler tek kaynak -
1977
Bu kayıtlar, Ocak 1977'de yayımlanan Nedir Ne Değildir?
Önemli eserler tek kaynak -
1978
Aynı ekip 1978'de Kıymayın Efendiler'i ve teklinin arka yüzünde bulunan kendi besteleri Adiloş Bebe'yi yaptı.
Önemli eserler tek kaynak -
1979
Ardından 1979'da kaydettiği Gidenlerin Türküsü 45'liğinin beş yüz bini geçen satışıyla Altın Plak kazanıldı.
Önemli eserler tek kaynak -
1980
1980'ler, Akbayram ve diğer sosyalist müzisyenler için yasaklı yıllardı.
Önemli eserler tek kaynak -
1981
1981 ve 88 yılları arasında, döneminin tek medya kuruluşu olan TRT'de Akbayram'ın müzik çalışmalarının yayınlanması yasaklandı.
Önemli eserler tek kaynak
Bağlantı atlası
Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.
-
Edip Akbayram hayat hikâyesinde anıyor 12 Eylül Darbesi
“12 Eylül Darbesi'nden sonra sosyalist olduğundan bazı kesimler tarafından eleştiriye maruz kaldı.”
-
Edip Akbayram hayat hikâyesinde anıyor Adalet ve Kalkınma Partisi
“Adalet ve Kalkınma Partisi tarafından düzenlenen hiçbir etkinliğe katılmadığını ifade eden Akbayram, yine aynı dönemde başbakanlık tarafından düzenlenen ve bazı sanatçıların davet...”
-
Edip Akbayram hayat hikâyesinde anıyor Adnan Ergil
“Bu etkinlikte Adnan Ergil, Metin Özülkü ve Mehmet Oylumlu'dan oluşan bir lise grubu dikkat çekici bir performans sergiledi.”
-
Edip Akbayram hayat hikâyesinde anıyor Ahmet Kaya
“Fakat Ahmet Kaya'nın Yakamoz şarkısının birinci olmasından dolayı Güzel Günler Göreceğiz, ikinci oldu ve ödül kazanamadı.”
-
Edip Akbayram hayat hikâyesinde anıyor Ahmet Koç
“Bu geçiş sürecinde, gruba müzisyenler Ahmet Koç ve Tuncer Tunceli dahil oldu.”
-
Edip Akbayram hayat hikâyesinde anıyor Ali Sunal
“Törene Zülfü Livaneli, Onur Akın, Kubat, Ali Sunal, Ferhat Göçer, Muharrem İnce, Özgür Özel ve Kemal Kılıçdaroğlu gibi isimler katıldı.”
-
Edip Akbayram hayat hikâyesinde anıyor Banu Kırbağ
“Akbayram, albümde bulunan Vay Bebem, Büyü ve ikinci kez seslendirdiği Kıymayın Efendiler parçalarında pop müziği sanatçısı Banu Kırbağ ile vokal yaptı.”
-
Edip Akbayram hayat hikâyesinde anıyor Cahit Berkay
“Akbayram, gruptan Cahit Berkay'a kendisini göz ardı etmemelerini söylediğinde Berkay, düşüneceklerini söyledi.”
Kaynaklar
-
K·01Ansiklopedi maddesiansiklopedi maddesiVikipedi - Edip Akbayramtr.wikipedia.org · erişim 29.09.2026
NotAçık kaynak ansiklopedi maddesi.
Kaynağa git ↗ -
K·02Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıAll Music'te Edip Akbayram 8 Mart 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Erişim tarihi:20 Mayıs 2025allmusic.com · erişim 29.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·03Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Türk müziğinin usta ismi Edip Akbayram hayatını kaybetti". Anadolu Ajansı. Anadolu Ajansı. 3 Mart 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mart 2025.arşiv · www.aa.com.tr · erişim 29.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·04Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Edip Akbayram & Dostlar". 31 Aralık 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Mart 2025.arşiv · www.last.fm · erişim 29.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·05Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıBeşer, Murat (3 Mart 2025). "Engeller arasında... Edip Akbayram - Fikir Turu". fikirturu.com. 21 Mart 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Temmuz 2025.fikirturu.com · erişim 29.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·06Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Hep böyle kal". 1+1 Express. 3 Mart 2025. 3 Mart 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Haziran 2025.arşiv · birartibir.org · erişim 29.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·07Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıadmin (27 Eylül 2023). "SİYAH ÖRÜMCEKLER". orkestralargruplartarihi.com. 14 Şubat 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Mayıs 2026.arşiv · orkestralargruplartarihi.com · erişim 29.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·08Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıTürkiye, Sputnik. "Edip Akbayram'ın ölüm nedeni belli oldu, son görüntüleri ortaya çıktı: Doğum gününü erken kutlamış". Sputnik Türkiye. 8 Nisan 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2025.anlatilaninotesi.com.tr · erişim 29.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·09Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıKaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; ":113" isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)erişim 29.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·10Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Usta sanatçı Edip Akbayram hayatını kaybetti! Katıldığı yarışma hayatını değiştirdi". Milliyet. 2 Mart 2025. 18 Nisan 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2025.milliyet.com.tr · erişim 29.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·11Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Belki de tanınmış bir hekim olacaktı... Katıldığı yarışma hayatını değiştirdi..." Hürriyet. 2 Mart 2025. 26 Nisan 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2025.hurriyet.com.tr · erişim 29.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗
Bilerek dışarıda bırakılanlar
Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.
Vikipedi’den uyarlanmıştır
Bu profildeki metinler Vikipedi’deki “Edip Akbayram” maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.
Ne değişti?
-
Kaynak yeniden tarandı
Profil bilgileri kaynak maddeyle yeniden karşılaştırıldı.
-
Profil oluşturuldu
11 kaynak ve 15 olayla ilk kayıt.
Düzeltme masası
Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.
- Ne yanlış?
- Doğrusu
- Kaynak
Önerin masada.
Editör ilk yanıtı en geç 5 iş günü içinde verecek. Kabul edilirse “Ne değişti?” günlüğünde görünecek.