Kısaca kimdir?
Altı çizili metnin yanındaki mühre dokun: bu bilginin hangi kaynağa dayandığını gör.
Ahmet Edip Akbayram (d. 29 Aralık 1950, Gaziantep - ö. 2 Mart 2025, İstanbul), Türk rock müziği sanatçısı ve bestecidir. Türkiye'nin ilk rock gruplarından biri olan Dostlar'ın kurucusu ve solistidir.
Dokuz aylıkken geçirdiği çocuk felci hastalığı nedeniyle çocukluğu boyunca dışlanmaya maruz kaldı. Sanat hayatı boyunca sosyalist tavrı nedeniyle sansür ve baskı gördü. Sağ bacağındaki felç sonucu sınırlı hareket kabiliyeti nedeniyle bazı gruplar ve organizatörler tarafından reddedildi. Bu duruma, "Ben gırtlağımla şarkı söylüyorum, ayağımla şarkı söylemiyorum ki, niye ayağıma bakıyorsun kardeşim!" diyerek tepki gösterdi.
Küçükken bacağını tedavi etmek için doktor olmak isteyen Akbayram, aynı zamanda müziğe de ilgi duyuyordu. Bundan dolayı lise yıllarında Siyah Örümcekler grubu ile Pir Sultan ve Karacaoğlan'ın türküleri üzerine şarkılar yapıp söyledi. İlk plağı Kendim Ettim Kendim Buldum'u lise yıllarında yaptı. Gaziantep'ten sonra Adana, grubuyla sahneye ilk çıktığı ikinci adres oldu. Orada Beyaz Saray adlı bir gece kulübünde çalışmaya başladı.
Liseden mezun olduktan sonra üniversite sınavı için İstanbul'a gitti ancak kazanamadı. Daha sonraki yıllarda tekrar sınava girdi ve İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi'ni kazandı. Fakat müziğe olan tutkusundan dolayı üniversiteyi bırakıp kendini müziğe adadı. Altın Mikrofon'a katıldı ve ilk bestesi Kükredi Çimenler ile birincilik kazandı. 1973'te Vecdi Ören ile Dostlar'ı kurdu ve Aldırma Gönül Aldırma, Gidenlerin Türküsü gibi plaklarıyla satış rekorları kırdı. Altın Plak gibi 250'den fazla ödül aldı.
1980'ler, Akbayram ve diğer sosyalist müzisyenler için yasaklı yıllardı. 1981 ve 88 yılları arasında, döneminin tek medya kuruluşu olan TRT'de Akbayram'ın müzik çalışmalarının yayınlanması yasaklandı. Ancak 90'ların ortalarından itibaren özellikle Türküler Yanmaz albümüyle yeni bir çıkış yaptı ve bu albümü Sivas Katliamı'nda ölenlere adadı. Böylece çizgisinden sapmadığını ve kendi yolunda yürümeye devam ettiğini kanıtlamaya çalıştı. 2 Mart 2025'te çoklu organ yetmezliği nedeniyle öldü.
Dostlar (1973–1988)
—Dostlar (1973–1988)
Bu çizgideki parçalar için takım çalışması önemli olduğundan ekibin birbiriyle uyuşması çok önemliydi. Dönüşüm'de çalışan Akbayram, ekipteki bas gitarist Vecdi Ören ile benzer zorluklar yaşıyordu. En sonunda bu ekiple çalışmaya dayanamayan Ören, Akbayram'a, "Ya baba, sesin çok güzel. Seninle bir grup kuralım." diye teklif etti. Sonrasında Akbayram, değişik bir çizgilerinin olmasını istediğini ve Mahzuni Şerif'i ne kadar sevip türkülerinin rock'a ne kadar elverişli olduğu düşüncelerini anlattı. Ardından teklifi kabul eden Akbayram, Ören'le birlikte yetenek kriterlerine uygun şekilde Koral Sarıtaş, Cudi Koyuncu ve Galip Kayıhan'ı yanlarına aldı. Ekim 1973'te kurulan ekibe sevgi, kardeşlik ve bağlılığı simgelediğine inanılarak Dostlar adı verildi.
İlk konserlerini Ankara Dedeman Sineması'nda verdiler ve hızlı bir şekilde plak çalışmalarına başladılar. Provalarda halk ozanlarından ve abdallardan yardım aldılar. Ekim 1973'te ilk teklileri olan Değmen Benim Gamlı Yaslı Gönlüme'yi yaptılar ve bu plak Kıbrıs'ta yılın plağı seçildi. Kısa sürede ses getiren grup ikinci plağı İnce İnce Bir Kar Yağar'ı ise 1974 yılında yayımladı. Akbayram'ın kendi ismini verdiği ilk albümü olan Edip Akbayram, yine bu yıl piyasaya sürülmesi planlanıyordu. Tam bu zamanlarda Akbayram, Sayan'ın kendisinden habersiz bir uzunçalar albümünü piyasaya sürdüğünü iddia etti. Dostlar ile İzmir'de çalışmalarını sürdürürken konuyla ilgili yaptığı açıklamada, "Sayan'ın bu long play'i çıkarmaya hakkı yoktur, hakkımızı arayacağız." diye çıkıştı. Çıkışmanın ardından firma sahibi Fahrettin Sayan'dan yanıt gecikmedi ve şunlar söylendi: "Böyle bir long play halen çıkmış değildir. Fakat kısa bir zaman sonra çıkarmayı düşünüyorum."
Ayrıca sözleşme süresinin sona ermiş olmasına rağmen plak borcunun olduğunu söyleyen Sayan, "Sözü edilen long play'i piyasaya sürmeme, şarkıcı ile aramızda yapılan sözleşme engel değildir." dedi. Sonra albümde "Boşu Boşuna" ve "Kükredi Çimenler"in de yer alacağı öğrenildi. Söz konusu şarkılar, ilk olarak İstanbul Plak markasıyla yayımlanmış ve daha sonra Kervan Plak'a devredilmişti. Ardından, bu teklinin uzunçalar haklarının Kervan'dan Sayan'a geçtiği öğrenildi.
Edip Akbayram ile Dostlar, kariyerlerinin bu döneminde ayrılma kararı aldı, ancak bu ayrılık kısa sürdü ve taraflar Hey dergisi aracılığıyla yeniden bir araya geldi. Bu süre zarfında, grubun isim hakları kendisinde bulunduğundan Vecdi Ören, Dostlar ismini kullanarak kendi grubunu kurmaya çalışmıştı. Barışmalarının ardından grup, 2. Akdeniz Müzik Şöleni'ne katıldı ve sonrasında bir gazinoda yaklaşık elli gün süren bir programda sahne aldı. Bu süreçte Akbayram, grubun gelecekte daha yenilikçi ve ilerici projelere imza atabilmesi için kadroda değişiklik yapılması gerektiğini savunuyordu. Özellikle son plaklarının alışılagelmiş tarzının dışına çıkabilmesi için müzikal anlamda bir yenilenmeye ihtiyaç olduğunu ifade etmişti. Grup içinde çeşitli yapısal ve sözleşmesel sorunlar da yaşanıyordu. Akbayram'ın Sayan ile olan sözleşmesinin sona ermesiyle birlikte, birçok plak şirketi sanatçıyla temas kurmaya başladı. Bu süreçte Akbayram, kendi adına bir plak şirketi kurmayı da gündemine almıştı. Ancak İzmir Fuarı'nın sonuna kadar hangi şirketle anlaşma yapılacağı netlik kazanmamıştı.
Aynı dönemde Barış Manço ve Kurtalan Ekspres'in İzmir Fuarı sonrası yollarını ayıracağını açıklaması, yeni bir müzikal yapılanma için fırsat doğurdu. Edip Akbayram ve menajeri Celal Tuncel, bu doğrultuda ilk teması müzikal çizgisine renk katacağına inandıkları Murat Ses ile kurdu. Ses'in teklife olumlu yanıt vermesinin ardından, grupta yaşanan bas gitarist eksikliği sebebiyle Özkan Uğur da Dostlar'a katılmayı kabul etti. Ayrıca, Murat Ses'in daha önce kurduğu Ağrı Dağı Efsanesi'nden gruptan Nadir Uygun da kadroya dahil olarak Dostlar'ın yeni dönem kadrosunun bir halkası oldu.
Bu kadro tamamlandıktan sonra, ikinci büyük adım olarak bir plak şirketiyle anlaşma yapıldı. Başlangıçta Edip Akbayram'ın kendi adına yeni şirketini kurması beklenirken, Yavuz Plak'ın sahibi Yavuz Asöcal, "Burç Plak" adını verdiği yeni bir plak firması kurdu. Şirketin ilk sanatçısı olarak Edip Akbayram ve Dostlar ile Unkapanı Manifaturacılar Çarşısı'nda sözleşme imzalandı. O dönem plak piyasasının daraldığı ve birçok firmanın kapandığı bir süreçte yeni bir şirket kurulması müzik çevrelerinde şaşkınlıkla karşılandı. Yavuz Asöcal ise bu konuda şu açıklamayı yaptı: "Burç Plak çok yakında en büyük firmaların yanında yer alacak. Plakçılık sahasının iflasa gittiği sırada ikinci bir firma kurmaktan en ufak bir endişem yok. On beş gün içinde piyasanın büyük isimlerini yeni şirketime transfer edeceğim."
Yeni kurulan Burç Plak ile yapılan anlaşmanın ardından grup, Garip teklilerini yayımladı. Parça, düzenleme dalında ödül kazandı ve yılın hitleri arasında yer aldı. Bu dönemde grubun müziksel düzenlemelerinden sorumlu olan Murat Ses, aynı zamanda grubun sözcülüğünü de üstleniyordu. Ancak bu başarı döneminde grup, ciddi bir sorunla karşılaştı. Grubun menajerliğini üstlenen Celal Tuncel tarafından dolandırıldıkları ortaya çıktı. Bu olay, grup üyeleri üzerinde bir güven sarsıntısı yarattı ve uzun bir süre bu ihanetin etkisini atlatmakta zorlandı. Yaşanan bu kriz, grup içinde çeşitli içsel çalkantılara ve üyeler arası gerilimlere yol açsa da, Edip Akbayram & Dostlar müzikal üretimlerini sürdürmeye devam etti.
Yeni kadro da uzun süre devam etmeyince grup, kendi grubunu kurmaya çalışan Vecdi Ören de dahil olmak üzere ilk kadrosuna geri döndü. 1975 yılında yayımlanan Kolum Nerden Aldın Zinciri teklisi, dönemin toplumsal ve siyasi atmosferine eleştiriler yönelten sözleriyle dikkat çekti. Bu parçayı 1976 yılında çıkan ve halk ozanı Mahzuni Şerif'in eserine dayanan Mehmet Emmi plağı izledi.
1976 yılında Samsun Fuarı'nda Edip Akbayram ve Dostlar grubu bir konser verdi. Konserin ardından tren garına gitmek üzere yola çıkan Akbayram, karanlık bir sokakta aniden dört kişinin saldırısına uğradı. Neye uğradığını anlayamadan yere düştü. Saldırganlar, elleriyle kendini korumaya çalışan Akbayram'a tekme ve yumruklarla saldırdı. Özellikle çocuk felci nedeniyle hassas olan bacağını korumaya çalışan Akbayram, bu çabalarına rağmen dakikalar süren şiddetli darp sonucu baygın halde yere yığıldı ve hastaneye kaldırıldı. Saldırganlar olay yerinden kaçtı ve kimlikleri tespit edilemedi.
Bu saldırının, Akbayram'ın o dönemde yoğun biçimde seslendirdiği toplumsal ve siyasal eleştiriler içeren protest şarkılar nedeniyle gerçekleştirildiği biliniyordu. Yalnızca yasaklı şair Nazım Hikmet'in şiirlerine yer vermesi değil, genel olarak ezilen kesimlerin sesi olan müzikal çizgisi bazı çevrelerin hedefi haline gelmişti. Benzer şekilde, aynı dönem konserlerinde de farklı saldırılar gerçekleşti. Bazı konserlerde sahneye yanıcı maddeler atıldı, enstrümanlar yakıldı ve sahne elektrikleri kesilerek performanslar sabote edilmeye çalışıldı. Tüm bu engellemelere rağmen Akbayram, müziğini sürdürmekte kararlıydı. Yaşadığı saldırılar karşısında geri adım atmamaya çalıştı, sahneye çıkmaya ve protest müziğini seslendirmeye devam etti.
1976 yılında, Galip Kayıhan'ın Hollanda'dan getirdiği sentezleyicilerle Zalim teklisi kaydedildi. Maddi durumu iyi olan bir aileden gelen Kayıhan'ın yurt dışına çıkış imkanı bulunuyordu, bu sayede grup için Avrupa'dan çeşitli efekt pedalları ve sentezleyiciler temin etti. Türkiye'deki stüdyo koşullarında yaşanan teknik yetersizlikler, bu şekilde büyük ölçüde aşılmış oldu. Kaliteli ekipmanlarla çalışılan bu dönemde, ekip 1976 yılının Temmuz ve Aralık ayları arasında stüdyoya girerek birçok uzunçalar kayıt gerçekleştirdi. Bu kayıtlar, Ocak 1977'de yayımlanan Nedir Ne Değildir? albümünde kullanıldı. Albümde, yedi yeni uzunçalar kaydının yanı sıra daha önce yayımlanmış üç 45'lik kayıt da yer aldı.
Albüm kapağı, illüstrasyon tekniğiyle hazırlanmış olup, tasarımı ve kuklalarıyla Jethro Tull'un 1969 tarihli Stand Up albümünden esinlenerek oluşturuldu. Albümdeki Arabam Kaldı Yolda parçasının orta bölümünde, tonmayster Sıtkı Acim ile birlikte makara bantları elle çekilerek şarkının hızıyla oynandı. Bu teknikle, Pink Floyd'dan esinlenerek dinleyicide şaşkınlık yaratmak ve parçaya deneysel bir atmosfer katmak hedeflendi. Parçadaki "dehha" ve "hayda" nidaları, grubun yapımcısı Osman Bayşu (Edip Akbayram'ın 20 yıllık yapımcısı) tarafından seslendirildi.
Albümün ardından grup, parasal sıkıntılardan dolayı sessiz sedasız dağıldı. O dönemki baterist Ayzer Danga ve Akbayram'ın ayaklanmasıyla yeniden ayaklanan grubun ekibinde, bu sefer köklü bir değişikliğe gidildi. Yeni ekip, 1977'de Kerem Güney bestesi olan Aldırma Gönül Aldırma'yı plağa doldurdu. Aynı ekip 1978'de Kıymayın Efendiler'i ve teklinin arka yüzünde bulunan kendi besteleri Adiloş Bebe'yi yaptı. Ardından 1979'da kaydettiği Gidenlerin Türküsü 45'liğinin beş yüz bini geçen satışıyla Altın Plak kazanıldı.
Dönemin şarkılarından olan Kıymayın Efendiler, Edip Akbayram ve Dostlar tarafından neredeyse her konserde seslendiriliyordu. Fakat 1979'da zamanının tanınan organizatörlerinden Osman Diper tarafından organize edilen bir konser sırasında olaylı bir gelişme yaşandı. Konserin düzenlendiği salon, Ülkü Ocakları'nın altında yer almakta ve konser günü salon tamamen dolmuş durumdaydı. Seyirci kitlesinin profili alışılmış konser izleyicilerinden farklı görünüyordu ve bu durum sanatçılar açısından tedirginlik yaratmıştı. Akbayram, sahneye Kıymayın Efendiler şarkısıyla çıktı. Bu esnada seyirciler arasında büyük bir gerilim yaşandı. Seyirciler arasında gerilim yaşandı ve bazı izleyiciler "Edip'i bize verin" şeklinde sloganlar attı ve sahneye çıkıp ekibe saldırmaya çalıştı.
Olayın tehlikeli boyuta ulaşması üzerine organizatör Diper, Akbayram'ı sahneden hızla alarak kulise götürdü. Olayın ardından Sezen Aksu sahneye çıkarak Sevenlerin Sağı Solu Belli Olmaz adlı eserini söylemeye çalıştı ancak kalabalık yatışmadı ve Aksu da sahneden ayrılmak zorunda kaldı. Sanatçılar ve ekip içeride mahsur kalmış, dışarıda toplanan öfkeli kalabalık salonun kapılarını zorlamaya başlamıştı. Hatta salonu ateşe vermeye teşebbüs ettikleri iddia edildi. Olayın ciddiyeti üzerine askerî birliklere haber verildi, askerlerin müdahalesiyle sanatçılar ve ekip kurtarıldı. Akbayram, bu olayı dönemin başbakanı Bülent Ecevit'e mektupla bildirdi ve daha sonra, konser alanındaki güvenlikten sorumlu memurların görevden alındığını öğrendi. Olay, dönemin sanatçılara yönelik tepkilerinin ve güvenlik sorunlarının bir örneği olarak değerlendirildi.
Birçok turne etkinliğine katılan ve sahnelerden kopamayan Edip Akbayram ve Dostlar, stüdyoya girmeye zaman bulamıyordu. 12 Eylül 1980 tarihinde İzmir Fuarı'nda konser veren grup, aynı tarihte ani bir kararla dışarı atıldı. Siyasi içerikli şarkılardan dolayı Akbayram, işkenceler görmek zorunda kaldı. 12 Eylül Darbesi'nden sonra sosyalist olduğundan bazı kesimler tarafından eleştiriye maruz kaldı. Türkiye'nin tek medya ve yayın kuruluşu olan TRT'ye çıkması yasaklandı. Pek çok organizatör tarafından reddedildiği ve sahneye çıkması yasaklandığı için maddi sıkıntılar çekti. Eşinin düğünden aldığı bileziklerini ve alyanslarını, eşinin de isteğiyle satmak zorunda kaldı. Oğluna süt ve ayakkabı almaya parasının yetmediği bu günleri katıldığı bir söyleşide şöyle anlattı:
"Maddi manevi bir ambargo yaşadım. Sanatçı barıştan yanadır, dünyanın tüm sanatçılarına bakın hepsi barış ve sevgi sözcüklerini kullanır.
Bizler sanatçı olarak hep darbelere karşı olduk, evrenselleşmenin ve çağdaşlaşmanın temel direkleri bunlardır. 1980 darbesinin ertesi günü İzmir Fuarı'nda çalışıyordum. Ertesi gün beni muhasebeye çağırdılar ve 'maaşınıza zam işinize son' dediler. 'Neden?' dedim. 'Sizi çalıştırırsak gazinomuzu kapatırlar.' dediler. 'Benim suçum nedir?' dedim. 'Sizin suçunuz solcu olmak.' dediler. 1985-86 yılına kadar hiç kimse çalıştırmadı beni, bir darbecilerden korktular. TRT bana on yıl ambargo uyguladı. O dönem TRT'nin başında olan başkanlarının hepsi kendi egolarını ve politikalarını bizler üzerinden uyguladılar."
Konserinde eleştirel şarkılar seslendirmesi nedeniyle çeşitli engellemelerle karşılaştı. Bazı saldırganlar tarafından ölüm tehditler aldı ve can güvenliği konusunda endişe yaşadı. Güvenliğini sağlamak için belinde silahla dışarı çıkmaya başladı ve arabaya binmeden önce altında bomba olup olmadığını kontrol etti. Bu süreçte, kendi deyişiyle çeşitli psikolojik baskılarla karşılaştı ve bunun kendisinde izler bıraktı. Askeri darbesinin ardından kurulan Milli Güvenlik Konseyi tarafından bazı eserleri, "devletin güvenliğini tehlikeye atmak" ve "yıkıcı ideolojileri yaymak" suçlamalarıyla değerlendirildi. Bu gerekçeler, ilgili dönemde çeşitli sanatçılara yönelik olarak uygulanan siyasi baskı politikalarının bir parçası olarak tanımlandı. Bu dönemde sol görüşlü sanatçılar ve aydınlara yönelik tutuklamalar başladı. Akbayram da siyasi içerikli şarkı sözleri ve konserlerdeki söylemleri nedeniyle gözaltına alındı. Resmi açıklamalarda bu söylemler "sakıncalı" olarak nitelendirildi ve ardından cezai işlem uygulandı. Gözaltına alındıktan sonra 1980 sonbaharında tutuklandı ve İstanbul Sağmalcılar Cezaevi'nde beş ay boyunca tutuklu kaldı.
Bölüm bölüm tutuklanan ve gözaltına alınan Akbayram, herhangi bir örgütle bağı olmayınca serbest bırakıldı. Bazı plakçılar, siyasi nedenlerden dolayı Akbayram'la çalışmayı reddetti. Karşılaştığı zorluklara rağmen müzik üretimini sürdürdü. İşçi grevleri ve direniş alanlarında konserler vererek bu etkinliklerde yer aldı. Dostlar'la 1981 yılında son teklileri olan Bugün Bizde Bayram Var teklisini çıkardı. Bundan sonraki dönemlerde 45'liklerin yerini uzunçalar albümleri aldı.
1982 yılında Edip Akbayram, Milliyet gazetesi tarafından düzenlenen Liselerarası Müzik Yarışması'na konuk sanatçı ve jüri üyesi olarak davet edildi. Yarışma, İstanbul'daki Fenerbahçe Lisesi'nde gerçekleşti. Bu etkinlikte Adnan Ergil, Metin Özülkü ve Mehmet Oylumlu'dan oluşan bir lise grubu dikkat çekici bir performans sergiledi. O dönemde Dostlar grubunun önceki kadrosu dağılmıştı ve Akbayram yeni bir ekip arayışı içindeydi. Yarışma sırasında izlediği bu üç genç müzisyenin müzikal yeteneklerinden etkilenen Edip Akbayram, onlarla birebir görüşerek birlikte çalışma teklifinde bulundu. Böylece Adnan Ergil, Metin Özülkü ve Mehmet Oylumlu, grubun yeni üyeleri oldular. Aynı yıl gruba, daha önce 1979 yılında Dostlar'da yer almış olan baterist Saygun Arpalı'nın da katılmasıyla baterist sorunu halledildi. Bu dönemde Edip Akbayram, liseden sınıf arkadaşı Murat Kalaycıoğlu ile birlikte beste çalışmalarına başladı.
Evde oturduğu sırada, izlediği Dönüş filminden bir fon müziği duydu. Kendi deyişiyle o anda beyninde bir fırtına oluştu ve içinden "Ben bu şarkıyı çok güzel okurum." diyerek yapımcısını aradı. Seha Okuş tarafından seslendirilen bu şarkı hakkında, "Hasretinle Yandı Gönlüm şarkısını biraz önce dinledim. Lütfen kime ait olduğunu öğrenelim, iznin alınması ve hemen albüm için kolları sıvalayalım. Kimse duymadan bu albümü yapmak istiyorum." diyerek gerekli izinleri Osman Bayşu ile aldı. Ardından çıkaracakları albüme koymaya karar verdi. Uzun bir çalışmanın ardından Nice Yıllara Gülüm albümü yapıldı.
1982 yılında Edirne Halk Eğitim Merkezi'nin folklor ekibinde halk oyunları oynayan bir grup, "Enez Av ve Balık Festivali" kapsamında Edirne'nin Enez ilçesine gösteri yapmak üzere gitti. Konaklama, ilçede bulunan İstanbul Üniversitesi'ne ait tesislerde sağlandı. Gösteriye hazırlanmak amacıyla prova yapılırken aynı tesiste kalan Akbayram ve Dostlar da bu provayı izledi. Bir süre sonra Akbayram, folklor ekibinden birinin yanına gelerek, "Sizin arkadaşlar ve bizim gruptaki arkadaşlar bir basketbol maçı yapalım. Bizi yenerseniz size sabaha kadar istediğiniz türküleri söylerim. Sabaha kadar isteyin sabaha kadar söylerim." dedi. Bunun üzerine, folklor ekibinden biri "Siz bizi yenerseniz karşılığında ne istersiniz?" diye sordu. Akbayram ise, "Sizin gibi delikanlılardan ne isteriz ki? Birlikte basketbol oynamış olmak bize yeter de artar bile." şeklinde cevap verdi. Teklif kabul edildi ve maç yapıldı. Akbayram ve Dostlar maçta yenildi ve verilen sözde duruldu. Konserde, ekip üyelerinin istediği türkülerden Eşkiya Dünyaya Hükümdar Olmaz ile Aldırma Gönül Aldırma'yı seslendirdi. Olanların ardından yapacakları büyük konser için provalara başlayan grup, 1983'te İstanbul'daki politik havaya rağmen Şan Tiyatrosu'nda bir konser verdi. Konserde, bir sonraki yıl çıkaracakları albümden de parçalar seslendirdi.
Dönemin siyasi atmosferi nedeniyle Edip Akbayram, sahip olduğu politik görüşler sebebiyle sahneye çıkarılmakta büyük zorluk yaşadı; pek çok organizatör, onu sahneye çıkarmaya cesaret edemedi. Maddi sıkıntılarla mücadele ettiği bu süreçte, Akbayram'a kendi ifadesiyle birçok ahlaki ve sanatsal değerlerle örtüşmeyen teklifler sunuldu. Arabesk tarzında plak yapması ve Kürtçe albümler seslendirmesi karşılığında kendisine daire verilmesi teklif edildi. Ancak Akbayram, sanatında ticari kazancı değil, halkı ve sanat anlayışını ön planda tuttuğunu vurgulayarak bu teklifleri reddetti. Bu dönemde evine baskınlar düzenlendi, tehdit mesajları aldı ve ekonomik zorluklar nedeniyle düğününde takılan alyansları dahi satmak zorunda kaldı.
Yılmaz Odabaşı'nın şiirlerini çok beğenen Akbayram, 1984'te ona ilk şiir kitabının basım maliyetini karşılayarak yardım etti. Kitabın basımını yapan matbaa o gün gözaltına alındı. Kırk beş gün sonra beraatine karar verilse de kitaplara el koyulmuştu. Ancak bir yıl sonra kitap yayınlandı. Akbayram, ilerleyen dönemlerde Odabaşı'nın şiirlerinden şarkılar yaptı ve seslendirdi. Yaşananların ardından engellemelere rağmen grubuyla stüdyoya girdi ve çıkış yılının ismini vermiş olduğu 1984 albümün yaptı. Yasaklara baş kaldıran grup, ardından 1985 albümünü çıkarttı ve çizgisini bozmayarak eleştirel şarkılarına devam etti. 1986'da Yeni Gelen Güne Türkü albümünü çıkarttı.
Edip Akbayram, 1988'de Bayşu Müzik ile anlaşma imzaladı. Anlaşmanın ardından aynı yıl Özgürlük albümünü çıkardı. Albüm, Akbayram'ın "Dostlar" ismini albümlerinden çıkardığı ilk çalışma oldu. Grubun adı artık albüm kapaklarında yer almasa da stüdyo kayıtlarında ve konserlerde kendi ekibiyle devam etti. Bu ekibi Dostlar ismi altına topladı. Ağır siyasi eleştirilerden dolayı televizyonlarda ve medyada yayınlanmayan albüm, o dönem yüksek satış göstermedi. Akbayram, albümde bulunan Vay Bebem, Büyü ve ikinci kez seslendirdiği Kıymayın Efendiler parçalarında pop müziği sanatçısı Banu Kırbağ ile vokal yaptı.
Edip Akbayram · diğer bölümler
Hayat çizgisi
Günü bilinmeyen olaylar bir tarihe zorlanmaz; yalnızca kaynaktaki yıl yazılır.
-
1950
Doğum ve Erken Yıllar
1950 yılında dünyaya geldi.
Eğitim tek kaynak -
1968
Bir keresinde 1968 yılında TPAO Batman Orkestrası'nın Altın Mikrofon yarışması için sahnede olduğu sırada elindeki bağlamasını havaya kaldırarak onlar gibi çalabilmek istediğini bağırdı.
Önemli eserler tek kaynak -
1969
Albüm kapağı, illüstrasyon tekniğiyle hazırlanmış olup, tasarımı ve kuklalarıyla Jethro Tull'un 1969 tarihli Stand Up albümünden esinlenerek oluşturuldu.
Önemli eserler tek kaynak -
1970
Akbayram, 1970'te Adana'ya gitti.
Önemli eserler tek kaynak -
1971
Burada Nejat Taylan Orkestrası'yla ve Seç Plak desteği sonucu orkestra ile tekrar stüdyoya giren Akbayram, 1971'de İşte Hendek İşte Deve teklisini yaptı.
Önemli eserler tek kaynak -
1972
Finalde, aralarında Cem Karaca'nın da olduğu on iki jüri üyesinin önünde yarıştı ve halk tarafından verilen 3350 oyla 1972 Altın Mikrofon yarışmasında açık ara farkla birinci oldu.
Önemli eserler tek kaynak -
1973
1973'te Vecdi Ören ile Dostlar'ı kurdu ve Aldırma Gönül Aldırma, Gidenlerin Türküsü gibi plaklarıyla satış rekorları kırdı.
Önemli eserler tek kaynak -
1974
Kısa sürede ses getiren grup ikinci plağı İnce İnce Bir Kar Yağar'ı ise 1974 yılında yayımladı.
Önemli eserler tek kaynak -
1975
1975 yılında yayımlanan Kolum Nerden Aldın Zinciri teklisi, dönemin toplumsal ve siyasi atmosferine eleştiriler yönelten sözleriyle dikkat çekti.
Önemli eserler tek kaynak -
1976
Bu parçayı 1976 yılında çıkan ve halk ozanı Mahzuni Şerif'in eserine dayanan Mehmet Emmi plağı izledi.
Önemli eserler tek kaynak -
1977
Bu kayıtlar, Ocak 1977'de yayımlanan Nedir Ne Değildir?
Önemli eserler tek kaynak -
1978
Aynı ekip 1978'de Kıymayın Efendiler'i ve teklinin arka yüzünde bulunan kendi besteleri Adiloş Bebe'yi yaptı.
Önemli eserler tek kaynak -
1979
Ardından 1979'da kaydettiği Gidenlerin Türküsü 45'liğinin beş yüz bini geçen satışıyla Altın Plak kazanıldı.
Önemli eserler tek kaynak -
1980
1980'ler, Akbayram ve diğer sosyalist müzisyenler için yasaklı yıllardı.
Önemli eserler tek kaynak -
1981
1981 ve 88 yılları arasında, döneminin tek medya kuruluşu olan TRT'de Akbayram'ın müzik çalışmalarının yayınlanması yasaklandı.
Önemli eserler tek kaynak
Bağlantı atlası
Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.
-
Edip Akbayram hayat hikâyesinde anıyor 12 Eylül Darbesi
“12 Eylül Darbesi'nden sonra sosyalist olduğundan bazı kesimler tarafından eleştiriye maruz kaldı.”
-
Edip Akbayram hayat hikâyesinde anıyor Adalet ve Kalkınma Partisi
“Adalet ve Kalkınma Partisi tarafından düzenlenen hiçbir etkinliğe katılmadığını ifade eden Akbayram, yine aynı dönemde başbakanlık tarafından düzenlenen ve bazı sanatçıların davet...”
-
Edip Akbayram hayat hikâyesinde anıyor Adnan Ergil
“Bu etkinlikte Adnan Ergil, Metin Özülkü ve Mehmet Oylumlu'dan oluşan bir lise grubu dikkat çekici bir performans sergiledi.”
-
Edip Akbayram hayat hikâyesinde anıyor Ahmet Kaya
“Fakat Ahmet Kaya'nın Yakamoz şarkısının birinci olmasından dolayı Güzel Günler Göreceğiz, ikinci oldu ve ödül kazanamadı.”
-
Edip Akbayram hayat hikâyesinde anıyor Ahmet Koç
“Bu geçiş sürecinde, gruba müzisyenler Ahmet Koç ve Tuncer Tunceli dahil oldu.”
-
Edip Akbayram hayat hikâyesinde anıyor Ali Sunal
“Törene Zülfü Livaneli, Onur Akın, Kubat, Ali Sunal, Ferhat Göçer, Muharrem İnce, Özgür Özel ve Kemal Kılıçdaroğlu gibi isimler katıldı.”
-
Edip Akbayram hayat hikâyesinde anıyor Banu Kırbağ
“Akbayram, albümde bulunan Vay Bebem, Büyü ve ikinci kez seslendirdiği Kıymayın Efendiler parçalarında pop müziği sanatçısı Banu Kırbağ ile vokal yaptı.”
-
Edip Akbayram hayat hikâyesinde anıyor Cahit Berkay
“Akbayram, gruptan Cahit Berkay'a kendisini göz ardı etmemelerini söylediğinde Berkay, düşüneceklerini söyledi.”
Kaynaklar
-
K·01Ansiklopedi maddesiansiklopedi maddesiVikipedi - Edip Akbayramtr.wikipedia.org · erişim 29.09.2026
NotAçık kaynak ansiklopedi maddesi.
Kaynağa git ↗ -
K·02Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıAll Music'te Edip Akbayram 8 Mart 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Erişim tarihi:20 Mayıs 2025allmusic.com · erişim 29.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·03Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Türk müziğinin usta ismi Edip Akbayram hayatını kaybetti". Anadolu Ajansı. Anadolu Ajansı. 3 Mart 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mart 2025.arşiv · www.aa.com.tr · erişim 29.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·04Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Edip Akbayram & Dostlar". 31 Aralık 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Mart 2025.arşiv · www.last.fm · erişim 29.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·05Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıBeşer, Murat (3 Mart 2025). "Engeller arasında... Edip Akbayram - Fikir Turu". fikirturu.com. 21 Mart 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Temmuz 2025.fikirturu.com · erişim 29.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·06Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Hep böyle kal". 1+1 Express. 3 Mart 2025. 3 Mart 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Haziran 2025.arşiv · birartibir.org · erişim 29.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·07Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıadmin (27 Eylül 2023). "SİYAH ÖRÜMCEKLER". orkestralargruplartarihi.com. 14 Şubat 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Mayıs 2026.arşiv · orkestralargruplartarihi.com · erişim 29.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·08Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıTürkiye, Sputnik. "Edip Akbayram'ın ölüm nedeni belli oldu, son görüntüleri ortaya çıktı: Doğum gününü erken kutlamış". Sputnik Türkiye. 8 Nisan 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2025.anlatilaninotesi.com.tr · erişim 29.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·09Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıKaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; ":113" isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)erişim 29.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·10Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Usta sanatçı Edip Akbayram hayatını kaybetti! Katıldığı yarışma hayatını değiştirdi". Milliyet. 2 Mart 2025. 18 Nisan 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2025.milliyet.com.tr · erişim 29.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·11Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Belki de tanınmış bir hekim olacaktı... Katıldığı yarışma hayatını değiştirdi..." Hürriyet. 2 Mart 2025. 26 Nisan 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2025.hurriyet.com.tr · erişim 29.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗
Bilerek dışarıda bırakılanlar
Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.
Vikipedi’den uyarlanmıştır
Bu profildeki metinler Vikipedi’deki “Edip Akbayram” maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.
Ne değişti?
-
Kaynak yeniden tarandı
Profil bilgileri kaynak maddeyle yeniden karşılaştırıldı.
-
Profil oluşturuldu
11 kaynak ve 15 olayla ilk kayıt.
Düzeltme masası
Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.
- Ne yanlış?
- Doğrusu
- Kaynak
Önerin masada.
Editör ilk yanıtı en geç 5 iş günü içinde verecek. Kabul edilirse “Ne değişti?” günlüğünde görünecek.