Çapanoğlu Oymağı Çapanoğlu İsyanı

Çapanoğulları’nın nüfuzu, Kurtuluş Savaşı sürecinde azaldı. 7 Haziran 1920’de Genelkurmay Başkanı Miralay İsmet Bey, Sivas’taki Çapanoğlu kardeşlerin tutuklanmasını emretti ve bu görev Miralay Selâhaddin Bey’e verildi. Edip Bey, bir dönem İttihat ve Terakki Cemiyeti’ni desteklemiş ve milletvekili olarak görev yapmıştı. Zamanla muhalif bir konuma geçti ve Cemiyet’ten ihraç edildi. Valilik görevine dönmesine dahi müsaade edilmedi ve memleketine gönderildi. Daha sonra Hürriyet ve İtilaf Fırkası’na katıldı. Edip Bey ve bölge halkı, milliyetçilere dinî veya ideolojik nedenlerle değil; İttihatçılara olan karşıtlık, bölgedeki otorite boşluğu ve halkta oluşan savaş yorgunluğu nedeniyle karşıydılar.

Başlangıçta bölgede bazı hadiseler yaşanmakla birlikte Çapanoğulları isyana iştirak etmemişti. Ancak nihayetinde Celâl ve Salih Çapanoğlu, milliyetçilere karşı harekete geçmeye karar verdiler. Sorunlar arasında milliyetçiler için para toplanması konusunda yaşanan anlaşmazlıklar da yer almaktaydı. Yozgat müftüsü durumu Ankara’ya bildirdi. Ali Kılıç, bölgeyi denetlemek, para toplama faaliyetlerini kontrol altına almak ve aileyi gözetim altında tutmak üzere gönderildi. Bu durum ailede huzursuzluk yarattı. 8 Haziran 1920’de şehirden ayrılan Çapanoğlu mensupları, karşı-devrimci örgütlenmeye girişti. 14 Haziran’da şehre döndüler. Hapishanedeki mahkûmları serbest bırakarak isyanı başlattılar. Bu sırada Sultan Vahdettin tarafından Çapanoğlu Mehmet Ağa’ya, 1500 kişilik bir kuvvetle Ankara’ya karşı savaşması talimatı verilmişti. Aile, Yozgat’ta kısa süreliğine hâkimiyet kurmayı başardı. Ardından Çerkes Ethem Bey isyanı bastırmak üzere gönderildi. 20 Haziran’da Ankara’dan hareket etti; 23 Haziran’da Yozgat’a ulaştı. Aynı gün şehri ele geçirdi. Liderlerden bazıları kaçmayı başardı. Çerkeslerin iskân edildiği bölgelere giderek onlar tarafından himaye edildiler. Çapanoğulları ve müttefikleri, Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükûmeti tarafından mağlup edildi. Çerkes Ethem Bey isyandan sonra aralarında Çapanoğlu Mahmud Bey ve Vâsıf Bey’in de bulunduğu on iki kişiyi idam etti. Daha sonra yakalanan Halid Bey de idama mahkûm edildi ve asıldı. Yusuf Ziya Bey Suriye’ye kaçmayı başardı. Edip ve Celâl affedilerek İstanbul’a sürgün edildi. Diğer kardeş Salih Bey isyana katılmadı ve cezalandırılmadı.

Yozgat’taki Çapanoğlu Konağı isyan sırasında yağmalandı ve tahrip edildi. Ethem Bey, ailenin yapılarının bir kısmını yıktı ve konaklar ile çiftlikleri ateşe verdi. İsyanın bastırılmasının ardından bir Çerkes köyüne baskın düzenledi ve 23 Çerkes’i idam etti. Ailenin bölgedeki nüfuzu bu olayla birlikte sona erdi.

Münir Süleyman Çapanoğlu (1894–1973), bu aileye mensup önemli bir Türk yazar ve gazeteciydi.

Çapanoğlu Ahmed Ağa, 1749 yılında Yozgat yakınlarındaki Saray’da bir cami; dört yıl sonra Yozgat’ta bir medrese inşa ettirdi ve vakıflar tahsis etti. Oğlu Hacı Mustafa Bey, 1779 yılında Yozgat’ta kubbeli bir cami yaptırdı. Bu yapı, Câmi-i Kebir ya da Çapanoğlu Camii olarak anılır. Hacı Mus