Kısaca kimdir?
1903 Jön Türk darbe planı, Jön Türkler'in Teşebbüs-i Şahsî ve Adem-i Merkeziyet Cemiyeti kanadının önderi Prens Sabahaddin öncülüğünde II. Abdülhamid'i devirmek ve meşrutiyeti ilân etmek amacıyla planlanmış, ancak gerçekleştirilmemiş darbe hazırlığıdır.
Plan, Jön Türk hareketinin liderlerinden Prens Sabahaddin tarafından, İsmail Kemal Bey ve bazı yüksek rütbeli Osmanlı subaylarının desteğiyle hazırlanmıştır. 1902 Paris Jön Türk Kongresi'nde fikir ayrılıklarının derinleşmesiyle Ahmed Rıza'nın merkeziyetçi İttihat ve Terakki Cemiyeti'nden ayrışan Prens Sabahaddin'e göre, II. Abdülhamid'in devrilmesi dış desteğin de sağlandığı, askerî bir müdahale ile mümkün olacaktı. Bu amaçla Trablusgarp Valisi Müşir Recep Paşa'nın komutasındaki birliklerin İstanbul'a sevk edilmesi, Arnavut unsurların desteğinin alınması ve Batı kamuoyunun müdahalesiyle sultanın tahttan indirilmesi hedeflenmişti. Planın diplomatik ayağında İngiltere'den destek sağlama çabaları yürütülmüş, İsmail Kemal bu doğrultuda Londra ve Paris arasında yoğun temaslarda bulunmuştur. Ancak İngiliz desteği beklentilerin aksine yalnızca siyasi düzeyde kalmış, vadedilen mali yardım ve gemi tedariki gerçekleşmemiştir. Öte yandan planın finansmanında yaşanan sıkıntılar, liderler arasındaki güvensizlik ve koordinasyon eksikliği darbenin ilerlemesini engellemiştir. Yunanistan ve Mısır gibi dış aktörlerden beklenen yardımların da gelmemesi üzerine harekât başlamadan dağılmıştır. Plan, II. Abdülhamid yönetimine karşı Jön Türklerin ilk büyük eylem girişimi olarak tarihe geçmiş, fakat hazırlık aşamasında akamete uğrayarak Osmanlı muhalefet tarihinde başarısız bir teşebbüs olarak yerini almıştır.
Arka plan
—Arka plan
Dâmad Mahmud Celâleddin Paşa, annesi ise Sultan Abdülmecid'in kızı Seniha Sultan'ın çocuğu olan Prens Sabahaddin II. Abdülhamid'e karşı yurtdışında mücadele yürütmek üzere babasıyla birlikte Paris'e kaçmış ve Jön Türk hareketiyle yakın ilişki kurmuştur. Damat Mahmut Paşa, liberal fikirleriyle hareketi canlandırmış ve Ahmed Rıza Bey'e destek mektubu yazmıştır. Ancak Paşa, hanedandaki konumu nedeniyle liderliği ele geçirmek istemiştir. Ahmet Rıza'nın pozitivist tutumları çevresini daraltınca Paşa ve oğulları Cenevre'ye geçmişlerdir. Burada Osmanlı gazetesinin haklarını almış ve Jön Türk kongresi düzenlemeye karar vermişlerdir. Damat Mahmut Paşa hastalanınca görev oğullarına kalmıştır.
Abdülhamid karşıtı aydınlar, Jön Türkler adı altında ilk kez 4-9 Şubat 1902 tarihlerinde Paris'te bir araya geldiler. Osmanlı İmparatorluğu'nun çeşitli etnik topluluklarını temsil eden 47 kişinin katıldığı bu toplantı, Osmanlı Hürriyetperveran Kongresi ya da Birinci Jön Türk Kongresi olarak bilinir. Kongrede iki temel tez öne çıktı: ilki, yalnızca propaganda ile devrim yapılamayacağı ve askerin de sürece katılması gerektiğiydi. Bu görüş İsmail Kemal tarafından dile getirildi ve itiraz görmedi. İkinci tez, devrimin yabancı devletlerin müdahalesiyle gerçekleşebileceği düşüncesiydi. Bu fikir özellikle Ermeni temsilciler tarafından savunuldu. Ancak Ahmed Rıza ve çevresi, yabancı müdahalesine karşı çıktı. Bu grup, İttihat ve Terakki içinde varlığını sürdürdü. Yabancı müdahalesini savunanlar ise Prens Sabahattin ve İsmail Kemal'in öncülüğünde ayrıldılar. Sabahattin Bey, daha sonra dernek kurma yoluna gidecek ve imparatorluğun birçok şehrinde ve diasporada şubeler açacaktı. Böylece Birinci Jön Türk Kongresi sırasındaki görüş ayrılıkları nedeniyle Jön Türkler iki ayrı gruba bölünmüş oldu: Ahmed Rıza'nın liderliğini yaptığı İttihat ve Terakki Cemiyeti ve Prens Sabahaddin'in öncülük ettiği Teşebbüs-i Şahsî ve Adem-i Merkeziyet Cemiyeti.
1903 Jön Türk darbe planı · diğer bölümler
Bağlantı atlası
Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.
-
1903 Jön Türk darbe planı hayat hikâyesinde anıyor Ahmed Rıza
“1902 Paris Jön Türk Kongresi'nde fikir ayrılıklarının derinleşmesiyle Ahmed Rıza'nın merkeziyetçi İttihat ve Terakki Cemiyeti'nden ayrışan Prens Sabahaddin'e göre, II.”
-
1903 Jön Türk darbe planı hayat hikâyesinde anıyor Avlonyalı Ekrem Bey
“İsmail Kemal'in yeğeni Avlonyalı Ekrem Bey, bu süre zarfında Recep Paşa'nın İsmail Kemal'e 1000 Sterlin verdiğini ve Trablus'ta sürgünde olan oğlu İşkodralı Tâhir Paşa'nın Avrupa'y...”
-
1903 Jön Türk darbe planı hayat hikâyesinde anıyor Dâmad Mahmud Celâleddin Paşa
“Dâmad Mahmud Celâleddin Paşa, annesi ise Sultan Abdülmecid'in kızı Seniha Sultan'ın çocuğu olan Prens Sabahaddin II.”
-
1903 Jön Türk darbe planı hayat hikâyesinde anıyor İşkodralı Tâhir Paşa
“İsmail Kemal'in yeğeni Avlonyalı Ekrem Bey, bu süre zarfında Recep Paşa'nın İsmail Kemal'e 1000 Sterlin verdiğini ve Trablus'ta sürgünde olan oğlu İşkodralı Tâhir Paşa'nın Avrupa'y...”
Kaynaklar
Bu profil için henüz kaynak kaydı yok.
Bilerek dışarıda bırakılanlar
Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.
Vikipedi’den uyarlanmıştır
Bu profildeki metinler Vikipedi maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.
Ne değişti?
-
Profil oluşturuldu
0 kaynak ve 0 olayla ilk kayıt.
Düzeltme masası
Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.
- Ne yanlış?
- Doğrusu
- Kaynak
Önerin masada.
Editör ilk yanıtı en geç 5 iş günü içinde verecek. Kabul edilirse “Ne değişti?” günlüğünde görünecek.