Koca Sekbanbaşı Risalesi: Avamın Düşüncelerinin Reddedilmesi

Sultan III. Selim (1789-1807) devrinde ve doğrudan doğruya yeni kurulan Nizâm-ı Cedîd ordusunu kamuoyu nezdinde savunmak amacıyla kaleme alınan Koca Sekbanbaşı Risalesi, güngörmüş, kendi ifadesine göre *feleğin sillesini yemiş* biri tarafından yazılmış olup, müellif eseri kaleme aldığı sırada 1218/1803 tarihinde 87 yaşında olduğunu açıkça belirtmektedir. Eserin esas itibariyle Nizâm-ı Cedîd uygulamasına karşı halk arasında meydana gelen olumsuz havaya karşı, yakın geçmişten dikkate değer bir kısım örnekler de verilmek suretiyle, cevap teşkil etmek üzere kaleme alınmış olduğu anlaşılmaktadır.Ebüzziya Tevfik Numûne-i Edebiyat-ı Osmâniye’de Koca Sekbanbaşı’nın eserdeki ifade tarzını bir ihtiyar güzeline benzetir.

Bir defa bakmakla güzelliğin hemen fark edilemeyeceğini, bakışımızı ve dikkatimizi teksif ettikçe kırışıklıklarla kaplı o yüz arasından hakiki güzelliği görebileceğimizi belirtir. Ebüzziya Tevfik’e göre, risale müellifi dişsiz insanlar gibi basık söyler, fakat söyledikleri doğrudur; tecrübe mahsulü olan bilgiler ağzından düzensiz bir şekilde çıkar, fakat söylediklerini bir prensibe bağlamak mümkündür.Risalenin 1803’te (1218) yazıldığını göz önünde bulundurulur ve *…mübeyyen taraf-ı şerîflerinden bir risâle…* ifadesine bakılırsa, eserin, açıkça devrin padişahı III. Selim tarafından ısmarlandığı anlaşılmaktadır.