Kısaca kimdir?
Türkiye Türkçesi ağızları, Hazar Denizi’nin batısında, Azerbaycan sahasının hemen batısında başlayıp Anadolu, Irak, Suriye, Balkanlar coğrafyasında konuşulan (ve bu coğrafyalara göre sınıflara ayrılan) tarihî Osmanlı Türkçesinin bugünkü devamı olan Türkiye Türkçesi ağızlarıdır.
Uluslararası dilbilimsel ölçülere göre her dilin konuşma biçimi, yerel farklılıkları bir ve halkın bir bölümünün kullandığı farklı bir çeşidi lekttir. Eğer lektler bir coğrafî bölgeye aitse o zaman diyalekttir ya da ağızdır.
Anadolu ağız bölgesi
—Anadolu ağız bölgesi
- Türkiye Türkçesinin kollarından Anadolu kolu ana ağız grupları bakımından Doğu Grubu, Kuzeydoğu Grubu ve Batı Grubu olarak üçe ayrılır. Prof. Dr. Leylâ Karahan'ın Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması adlı çalışması Anadolu ağızları üzerine yapılmış en geniş akademik çalışmadır
- Anadolu ağız bölgesi, Türkiye’nin Anadolu topraklarını içerir. İlk aşamada sınır bu şekilde belirtilmiş ve incelenmiştir
- Anadolu'da özellikle Karadeniz Bölgesi, Güneydoğu Bölgesi ve de Ege Bölgesi'nde ağız farklılıkları vardır. Ancak bu ağızlar, küçük yaşlardan itibaren eğitimde yazı dilinin kullanımı, basın-yayın gibi bazı sebeplerle yavaş yavaş kaybolmaktadır
- Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da konuşulan Türk ağızları — özellikle Erzurum, Elazığ, Erzincan, Kars, Iğdır, Van, Diyarbakır ve Urfa gibi illerde — Oğuz Türkçesinin içinde özgün bir lehçe alanı oluşturur. Bu ağızlar genellikle Anadolu ağızları içinde sınıflansa da, birçok özelliğiyle Azerbaycan Türkçesi’ne (özellikle Güney Azericesine) daha yakın bir konumda yer alır. Bu nedenle bazı akademisyenler bu bölge Türkçesini “Azeroid” ya da “Acemî Türkçesi” gibi tanımlamalarla anmaktadır
- Bu bölgelerin dilsel farklılığı, 14.-15. yüzyıllarda bölgeye hâkim olan Türkmen konfederasyonlarına — özellikle Karakoyunlu, Akkoyunlu ve ardından gelen Safevîlere — dayanır. Bu devletlerin resmi dili, Doğu Oğuz kökenli, erken dönem Azerbaycan Türkçesi idi ve yoğun biçimde Farsça etkiler barındırıyordu. Bu dil ve kültür, Anadolu'ya yayılan Kızılbaş-Alevî topluluklar tarafından dini kimlikleriyle birlikte taşındı ve korunmaya devam etti
- Güneydoğu Anadolu, benzer bir dile sahip olsa da daha karmaşık ve çok katmanlı bir yapıya sahiptir. 1514 Çaldıran Savaşı'ndan sonra Safevî yanlısı Kızılbaş-Alevî topluluklar, Osmanlılarca Diyarbakır, Urfa, Mardin gibi bölgelere yerleştirildi ya da buraya göç etti. Bu topluluklar, beraberlerinde Azeroid/Acemî bir Türkçe getirdiler. Ancak bu bölgelere Batı Anadolu'dan göç eden diğer Türkmen topluluklar da karışınca, ortaya iki katmanlı bir yapı çıktı:
- Kızılbaş kökenli Azeri-tarzı lehçeler
- ve daha Anadolu-Türkçesine yakın ağızlar
- Bugün bile bazı Alevî Türkmen köylerinde, hâlâ şu özellikleri taşıyan bir Türkçe duyulur Azericeye yakın tonlama ve aksan“-mışdı” gibi Azeri fiil ekleri, “dədə, bala, ənə” gibi Azeri kelimeler, ezgisel, yükselen bir konuşma melodisi
- Kızılbaş kökenli Azeri-tarzı lehçeler
- ve daha Anadolu-Türkçesine yakın ağızlar
- Bugün bile bazı Alevî Türkmen köylerinde, hâlâ şu özellikleri taşıyan bir Türkçe duyulur Azericeye yakın tonlama ve aksan“-mışdı” gibi Azeri fiil ekleri, “dədə, bala, ənə” gibi Azeri kelimeler, ezgisel, yükselen bir konuşma melodisi
- Anadolu ağızlarının Doğu Grubu içinde yer alan yerler ve bunların alt gruplar şunlardır:
- 1. Grup Ağrı, Van, Muş, Bitlis, Bingöl, Siirt, Diyarbakır, Mardin, Hakkâri, Şanlıurfa (Birecik, Halfeti hariç), Palu, Karakoçan ağızları
- 2. Grup Kars, Erzurum, Aşkale, Ovacık, Narman, Pasinler, Horasan, Hınıs, Tekman, Karayazı, Erzin
Türkçe ağızları · diğer bölümler
Bağlantı atlası
Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.
-
Türkçe ağızları hayat hikâyesinde anıyor Anadolu ağızları
“Ağızlarının sınıflandırması üzerine temel kaynak sayılabilecek “Anadolu Ağızlarının Sınıflandırması” adlı eser, adından da anlaşılacağı üzere, Anadolu ağızlarının sınıflandırmasını...”
-
Türkçe ağızları hayat hikâyesinde anıyor Batı Rumeli ağızları
“Batı Rumeli ağızları bölgesi sınırları, Gyula Németh’in “Bulgaristan Türk Ağızlarının Sınıflandırılması Üzerine” adlı makalesinde belirtilmiş ve Rumeli ağızlarına ilişkin sonraki y...”
-
Türkçe ağızları hayat hikâyesinde anıyor Doğu Rumeli
“Grup: Kars, Erzurum, Aşkale, Ovacık, Narman, Pasinler, Horasan, Hınıs, Tekman, Karayazı, Erzin Türkiye Türkçesinin kollarından Rumeli kolu ana ağız grupları bakımından Doğu Rumeli...”
-
Türkçe ağızları hayat hikâyesinde anıyor Rumeli ağızları
“İstanbul ağzının Rumeli ağızlarından biri olması dolayısıyla yazı dili bir Rumeli ağzından gelişmiştir.”
Kaynaklar
Bu profil için henüz kaynak kaydı yok.
Bilerek dışarıda bırakılanlar
Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.
Vikipedi’den uyarlanmıştır
Bu profildeki metinler Vikipedi maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.
Ne değişti?
-
Profil oluşturuldu
0 kaynak ve 0 olayla ilk kayıt.
Düzeltme masası
Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.
- Ne yanlış?
- Doğrusu
- Kaynak
Önerin masada.
Editör ilk yanıtı en geç 5 iş günü içinde verecek. Kabul edilirse “Ne değişti?” günlüğünde görünecek.