Kısaca kimdir?
Altı çizili metnin yanındaki mühre dokun: bu bilginin hangi kaynağa dayandığını gör.
Sokollu Mehmed Paşa (Osmanlıca: صوقوللى محمد پاشا, Sırpça: Мехмед-паша Соколовић, romanize: Mehmed-paša Sokolović) ya da yalnızca Sokollu (1505, Sokoloviçi – 11 Ekim 1579, İstanbul), 1565-1579 yılları arasında 14 yıl 3 ay 17 gün sadrazamlık yapmış Osmanlı komutanı ve devlet adamıdır. Sırp asıllı olan Paşa, Osmanlı İmparatorluğu'nun en önemli isimlerinden biri olarak kabul edilir. Erdel ve Nahcıvan gibi seferlerde gösterdiği başarıların yanı sıra Don-Volga Kanalı ve Süveyş Kanalı projeleriyle de tanındı. Kıbrıs'ın fethi ve İnebahtı Deniz Muharebesi sırasında izlediği siyasetle de öne çıktı. Üç oğlu olmuştur; Kurd Bey, Sokolluzâde Hasan Paşa ve Han İbrahim Paşa.
Sokollu Mehmed Paşa, Osmanlı İmparatorluğu'na bağlı Hersek Sancağı'nda Sırp Ortodoks Hristiyan Sokollu ailesinin bir çocuğu olarak doğdu. Çocuk yaşta, devşirme sistemi kapsamında ‘kan vergisi’ uygulamasıyla Yeniçeri Ocağı'na alındı ve devlet hizmetine girdi. Osmanlı idaresinde hızla yükselerek imparatorluk muhafızlarının komutanı, kaptan-ı derya, Rumeli Beylerbeyi, kubbealtı veziri ve son olarak da 1565 ile 1579 yılları arasında sadrazamlık görevlerinde bulundu. Toplamda 14 yıl 3 ay 17 gün süren sadrazamlığı sırasında Kanunî Sultan Süleyman, II. Selim ve III. Murad'a hizmet etti. 1579'da bir suikast sonucu hayatını kaybetti.
Sokollu Mehmed Paşa, Müslüman olmasına rağmen Sırp Ortodoks kökenlerini ve ailesini unutmadı. Sultan'ı, bir ‘uzlaşma jesti’ olarak Peć Sırp Patrikhanesi'ni yeniden tesis etmeye ikna etti. Ayrıca hem Müslüman hem de Hristiyan aile üyelerini Osmanlı İmparatorluğu'nda önemli görevlere getirdi. Bu kişiler arasında Sokullu Mustafa Paşa, Makarije Sokolović, Gazi Ferhad Paşa, Sokolluzâde Lala Mehmed Paşa ve Lala Mustafa Paşa bulunmaktaydı. Gelibolulu Mustafa Âlî, Sokullu'yu tanımlarken "padişâh-ı manevî" ifadesini kullanır.
Gündemde
Başlıklar yayın kuruluşlarının RSS akışlarından ve konu sayfalarından otomatik eşlenir; sayfa açıkken kendiliğinden yenilenir. Haberin tamamı kaynağındadır.
Hayat çizgisi
Günü bilinmeyen olaylar bir tarihe zorlanmaz; yalnızca kaynaktaki yıl yazılır.
-
2011
2011-2014 yılları arasında yayınlanan Muhteşem Yüzyıl adlı dizide Yıldırım Fikret Urağ tarafından canlandırılmıştır.
Önemli eserler tek kaynak
Hayat hikâyesi
01Sadrazamlıktan önceki hayatı
1505 yılında Vişegrad kadılığındaki Rudo kasabasına uzak olmayan (Osmanlı idaresi altında iken Sokol olarak adlandırılan) Sokoloviçi'de doğdu. Doğum adı Bajo Nenadić'tir. Bajo Sokolović (Sokollu Bayo) olarak da bilinir. Muvekit'e göre Sokollu Mehmet Paşa, Sokollu Ahmet Bey'in oğludur ve bu iddia, Mehmet Paşa'nın düzenleyip imzaladığı vakıfnamesine dayandırılmıştır. Bu nedenle Balkan halkları arasında Mehmed Paşa Sokoloviç olarak anılır. Vaftiz edilirken Bayo adı takılmıştı. Sokollu'nun Boşnak olduğuna ilişkin iddialar mevcutsa da, aslının Sırp olduğu bilinmektedir. Sokullu'nun babasının adı Dimitriye'ydi. Dimitriye'nin bir kızı ve Sırp tarihçilerine göre üç, Türk yazarlarına göre ise iki oğlu daha vardı. 1519 yılında devşirme sistemi ile çocuk yaşta Edirne Sarayı'na getirilmiş, Mehmed adı verilerek Türk ve Müslüman kültürü ile yetiştirilmiştir. Ardından İstanbul'a gönderilmiştir. Topkapı Sarayı'nın Enderun bölümünde çeşitli görevlerde bulundu. 1541'de Kapıcıbaşılığa yükseldi. 1546'da saray hizmetlerinde başarılı olanların dış göreve atanmaları yolundaki gelenek uyarınca Kaptan-ı Derya'lığa getirildi. Görevde iken Trablusgarp Seferi'ne katıldı, İstanbul Tersanesini genişletti ve yeniledi. 1549'da vezirliğe yükselerek Rumeli Beylerbeyliğine atandı.
Avusturya ile 1547'de imzalanan barış antlaşmasının bozulması üzerine Sokollu Mehmed Paşa 1551'de Erdel üzerinde yapılacak seferin komutanlığına getirildi. 80.000 kişilik orduyla Erdel'e giren Sokollu Mehmed Paşa önemli kaleleri aldı, ama Temeşvar Kuşatması'nda başarılı olamayarak geri çekildi. Temeşvar 1552'de, Macaristan serdarlığına atanan Kara Ahmet Paşa ile alınabildi.
I. Süleyman 1553'te Sokollu Mehmed Paşa'yı Rumeli askerlerinin başında Anadolu'ya gönderdi. Aynı yıl başlayan Nahcıvan Seferi'nde Sokollu komutasındaki Rumeli askerleri büyük başarı gösterdiler. Sefer dönüşünde Sokollu üçüncü kez vezirliğe yükselerek kubbealtı vezirleri arasına katıldı. Sokollu Mehmed Paşa, Süleyman'ın oğulları arasındaki mücadeleler sırasında da hep Selim'in yanında oldu. Nitekim taht mücadelesini Selim kazandı. Semiz Ali Paşa'nın sadrazamlığa yükselmesiyle ikinci vezir olan Sokollu, onun 1565'te ölmesiyle sadrazamlığa getirildi. Yaşı hayli ilerlemiş olan Süleyman çok güvendiği Sokollu'ya geniş yetkiler vermişti. 1561'de üçüncü vezir iken Süleyman'ın torunu ve Sultan II. Selim'in kızı Esmehan Sultan ile evlendi.
02Sadrazamlık dönemi
Bu tarihten ölümüne kadarki 15 yıl boyunca Osmanlı İmparatorluğu'nun idaresini fiilen elinde tuttu. I. Süleyman'ın son seferi olan Zigetvar kalesi fethini, padişah öldükten sonra o idare etti. Süleyman'ın ölümünü askerden II. Selim gelinceye kadar saklayarak onu tahta çıkarmayı başardı. II. Selim döneminde sürekli sadrazamlıkta kaldı ve devlet işlerini idare etti. Sokollu 1568'de Avusturya ile 8 yıl süren bir barış antlaşması imzaladıktan sonra doğuya yöneldi. Amacı Osmanlı egemenliğini Asya'da ve doğu denizlerinde de güçlendirmekti. Portekiz'in Hint Okyanusu'ndaki artan etkinliğine karşın Kızıldeniz, Umman Denizi ve Basra Körfezi'ndeki Osmanlı gemilerinin sayılarını attırdı. Hindistan ve Endonezya ile iyi ilişkiler kurmaya çalıştı. Sokollu ayrıca Tunus'u Osmanlı himayesi altına sokarak, Kuzey Afrika'yı da denetlemek istiyordu. Ama Piyale Paşa ve Lala Mustafa Paşa gibi karşıtların etkisiyle Divan 1570'te Kıbrıs'ın alınması kararını aldı. Sokollu Venediklilere karşı böyle bir savaşın Avrupa'yı kendilerine karşı birleştireceği görüşündeydi. Ama Lala Mustafa Paşa Divan'a uyarak 1571'de Kıbrıs'a çıktı. Haçlı Donanması'nın misillemesinde Osmanlı donanması İnebahtı'da yenildi. Alınan ağır yenilgi karşısında Osmanlılara gelen bir Venedik elçisine "Biz sizden Kıbrıs'ı alarak kolunuzu kestik, siz ise donanmamızı yenmekle yalnızca sakalımızı kestiniz; unutmayın ki, kol bir daha yerine gelmez, ama sakal eskisinden de gür çıkar." dedi. Gerçekten de Sokollu'nun dediği oldu ve Venedikliler barış istemek zorunda kaldılar. Daha sonra Osmanlı Donanması, Tunus'u İspanyollardan aldı.
03Ölümü
Sokollu 1574'te ölen II. Selim'in yerine geçen III. Murad döneminde de sadrazamlığını sürdürdü. Fakat artık eski gücü yoktu çünkü padişah da artık onun karşıtlarıyla iş birliği halindeydi. Sokollu yine de bazı siyasal başarılara imza attı. Fas'ı Portekiz akınlarından kurtardı, Avusturya'nın saray içine dönük oyunlarını etkisiz hale getirdi. Fakat baskılar artık iyice artmıştı, amcasının oğlu Budin Beylerbeyi Sokullu Mustafa Paşa sudan bir nedenle idam edildi. Vezîr-i azâmlar Dîvân-ı Hümâyûn'da görüşülmesine gerek olmayan meseleleri haftada birkaç kez topladıkları dîvânlarda görüşürlerdi. Bu dîvânlar ikindi vakitlerinde yapıldığı için bu dîvânlara "ikindi dîvânı" denmiştir. Sokollu Mehmed Paşa, Kabasakal tarafındaki sarayında 11 Ekim 1579 tarihinde bir ikindi divânında devlet erkânıyla devlet işlerini görüşürken ara sıra kendisinden sadaka[a] isteyen meczup bir Boşnak divâna geldi. Vezîr-i azâm Sokollu Mehmed Paşa ona para vermek isterken kolunun arasına sakladığı hançerle Sokollu'yu memesi altından hançerleyerek ağır yaraladı. Katil hemen yakalanıp hapse götürüldü. Hekiminin bütün çabalarına rağmen Sokollu Mehmed Paşa bıçaklanmasından iki saat sonra aynı gün olan 11 Ekim 1579'da vefât etti Eyüpsultan'da bulunan türbesine defnedildi. Sadrazamın katili konuşturulamadı ve ertesi gün vücudu dört parçaya ayrılarak atlarla süründürüldü. Sokullu'yu öldüren kişinin görünüşte tımarlarının azaltılmasından şikayetçi olan bir Boşnak olduğu iddia edilmiştir. Ancak bazı araştırmacılar suikastta yıllar önce şeyhleri Hamza Bâli'nin idam edilmesinin intikamını almak isteyen Hamzavîlerin rolü olduğunu iddia etmektedir. Ayrıca sadrazamdan kurtulmak istediği düşünülen III. Murad'ın da suikastın arkasında olduğu iddiaları vardır. Sokollu öleceği günden bir gün evvel mîrahoru Hasan Ağa'ya Osmanlı târihinden Kosova muharebesini okutmuştu. Murad-ı Hüdâvendigâr'ın Kabiloviç'in hançeriyle irtihâli mahalinde Pâdişâh'ın ruhuna Fatiha ithaf ederek aynı zamanda gözünden yaşlar süzülerek "Allah bana da böyle bir şehâdet ihsan buyursun!" demiş.
Sokollu Mehmed Paşa 14 yıl süren sadrazamlığı boyunca usta bir siyasetçi olarak öne çıkmış, birçok askeri ve siyasal başarının elde edilmesinde birinci derecede rol almıştır. 60 yıllık devlet hizmeti sırasında da hiçbir görevinden alınmamış ve daima bir üst göreve atanmış olması da ayrı bir özelliğidir. Sokollu bir tanesi İstanbul'da, diğerleri Lüleburgaz, Havsa (Edirne) ve Payas (Hatay)'ta bulunan beş külliyesi imparatorluğun hemen her yanına yayılmış eserleri olmuştur.
Don ve Volga ırmakları arasında bir kanal açarak Osmanlı donanmasına Hazar Denizi yolunu açma, Süveyş Kanalı'nı açma, İzmit Körfezi Sapanca Göl Sakarya Nehri üzerinden Karadeniz'e alternatif bir boğaz açma gibi çağının ötesinde projeleri vardı. Don-Volga kanalı için gerekli işgücü seferber edildi, ancak hava şartları nedeniyle çalışmalar sürdürülemedi. Süveyş Kanalı düşüncesiyle ön adım olarak Sudan zapt edildi. Ancak bu proje de sonuca ulaşamadı. Devlet teşkilatı içinde de önemli düzenlemeler yapmıştır.
04Türbe Kitabesi
Sokollu Mehmed Paşa'nın Mimar Sinan'ın eser olan Eyüp Sultan'da yer alan türbesinin kitabesi ve okunuşu aşağıdaki gibidir:
Şeh Selîm’e vezîr-i a‘zam olan Ya’nî hem-nâm-ı mefhar-i dü-cihân
Eyleyüp hâtır-ı şerîfe hutûr Âyet-i küllü men aleyhâ fân
Kıldı bünyâd o hazret-i paşa Bir makâm-ı şerîf-i âlîşân
Merkad-i pâki oldu evlâdın Hûr u gılmâna ravza-ı rıdvân
Dedi bu dâr-ı Cennet-âsâya İki târîh eden Nihâdî hemân:
Bes makâm-ı latîf cây-ı şerîf(972) Türbe-i pâk-i dâr-i ehl-i cinân(972)
05Popüler kültürdeki yeri
2011-2014 yılları arasında yayınlanan Muhteşem Yüzyıl adlı dizide Yıldırım Fikret Urağ tarafından canlandırılmıştır.
Bağlantı atlası
Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.
-
Sokollu Mehmed Paşa hayat hikâyesinde anıyor Lala Mustafa Paşa
“Bu kişiler arasında Sokullu Mustafa Paşa, Makarije Sokolović, Gazi Ferhad Paşa, Sokolluzâde Lala Mehmed Paşa ve Lala Mustafa Paşa bulunmaktaydı.”
-
Sokollu Mehmed Paşa hayat hikâyesinde anıyor Semiz Ali Paşa
“Semiz Ali Paşa'nın sadrazamlığa yükselmesiyle ikinci vezir olan Sokollu, onun 1565'te ölmesiyle sadrazamlığa getirildi.”
Kaynaklar
-
K·01Ansiklopedi maddesiansiklopedi maddesiVikipedi - Sokollu Mehmed Paşatr.wikipedia.org · erişim 28.09.2026
NotAçık kaynak ansiklopedi maddesi.
Kaynağa git ↗ -
K·02Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıŞimşirgil 2013, s. 104.erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·03Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıImamović, Mustafa (1996). Historija Bošnjaka. Sarajevo: BZK Preporod. 9958-815-00-1erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·04Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıSefik Peksevgen (21 Mayıs 2010). "Sokollu family". Encyclopedia of the Ottoman Empire. ss. 535-6. ISBN 9781438110257.books.google.com · erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·05Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıEravcı, Mustafa (2010). "GELİBOLULU MUSTAFA 'ÂLÎ VE "HEFT MECLİS" ADLI ESERİ". Tarih Okulu Dergisi. 7 Aralık 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi6 Aralık 2024.dergipark.org.tr · erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·06Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıCalic, Marie-Janine (2019). The Great Cauldron: A History of Southeastern Europe. Harvard University Press. s. 101. 9780674239104.erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·07Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıSamarcic, Radovan (1995). Sokollu Mehmet Paşa. Sabah Kitapları. ISBN 975-7238-14-7 s.8.erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·08Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıSafvet-beg Bašagić (1990). Bosna-Hersek Tarihi 1463-1850, Kastaş Yayınevi. ISBN 978-9-75-2821743 s. 77.erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·09Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıAhmet Cevdet Paşa, Tezakir 3. Cilt, s. 68erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·10Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıLevon Panos Dabağyan, Osmanlı'da şer hareketleri ve II. Abdülhamid Hân 2 Şubat 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., s. 35books.google.com.tr · erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·11Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıYılmaz Öztuna, Türk Tarihinden Yapraklar, Sokollu'nun Şahsiyeti Bölümüerişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Bilerek dışarıda bırakılanlar
Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.
Vikipedi’den uyarlanmıştır
Bu profildeki metinler Vikipedi’deki “Sokollu Mehmed Paşa” maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.
Ne değişti?
-
Kaynak yeniden tarandı
Profil bilgileri kaynak maddeyle yeniden karşılaştırıldı.
-
Profil oluşturuldu
11 kaynak ve 1 olayla ilk kayıt.
Düzeltme masası
Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.
- Ne yanlış?
- Doğrusu
- Kaynak
Önerin masada.
Editör ilk yanıtı en geç 5 iş günü içinde verecek. Kabul edilirse “Ne değişti?” günlüğünde görünecek.