biyograftam
Giriş
  1. Keşfet
  2. Edebiyat
  3. Peyami Safa
Yazar, gazeteci, öğretmen · 1899–1961

Peyami Safa Milliyetçiliği

Bilinen diğer adları: Server Bedi · Çömez · Serâzâd · Safiye Peyman · Bedia Servet

Peyami Safa (2 Nisan 1899; Fatih, İstanbul - 15 Haziran 1961, Kadıköy), Türk yazar ve gazeteci. Dokuzuncu Hariciye Koğuşu, Matmazel Noraliya'nın Koltuğu ve Yalnızız gibi psikolojik türdeki eserleriyle Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatında ön plana çıktı. Yaşamı...

Hayat çizgisi 11 kaynak Düzeltme öner
Hayat şeridi Bir döneme dokun, çizelge süzülsün
Kayıt yok1931–1961
189919301961
Eğitim Önemli eserler Öğretmenlik İlk üretimler Önemli eserler Miras Önemli eserler
01

Kısaca kimdir?

Altı çizili metnin yanındaki mühre dokun: bu bilginin hangi kaynağa dayandığını gör.

Peyami Safa (2 Nisan 1899; Fatih, İstanbul - 15 Haziran 1961, Kadıköy), Türk yazar ve gazeteci. Dokuzuncu Hariciye Koğuşu, Matmazel Noraliya'nın Koltuğu ve Yalnızız gibi psikolojik türdeki eserleriyle Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatında ön plana çıktı. Yaşamı ve fikrî hayatındaki değişimlerini eserlerine de yansıttı. Server Bedi takma adıyla birçok roman kaleme aldı. Cingöz Recai tiplemesini Fransız yazar Maurice Leblanc'ın Arsen Lüpen karakterinden esinlenerek yarattı. Aynı zamanda çeşitli kurumlarda gazetecilik mesleğini sürdürdü ve ağabeyi İlhami Safa ile birlikte Kültür Haftası gibi çeşitli dergiler çıkardı.

Peyami Safa'nın ismini şair Tevfik Fikret koydu. Küçük yaşlarda babasını kaybedince annesi ve ağabeyi ile zor şartlar altında yaşadı. Sağ kolunda kemik veremi hastalığı baş gösterdi. O yıllardaki psikolojisini otobiyografik romanı Dokuzuncu Hariciye Koğuşu'nda işledi. İlk edebi ürünlerini Vefa İdadisi'ndeki öğrenimi sırasında verdi. Kısa bir süre öğretmenlik yaptı. "Asrın Hikâyeleri" başlığı altında yayımladığı hikâyeleri ilgi gördü ve teşvik edici tepkiler aldı. Dönemin önemli edebiyatçılarıyla kalem kavgalarına girdi. Yaşamında pozitivist, materyalist, mistik, milliyetçi, muhafazakâr, antikomünist ve korporatist tutumlar sergileyerek çeşitli değişimler yaşadı. Fransızca bilmesiyle Batı kültür ve yeniliklerini yakından takip etti. İlk dönemlerinde Maupassant ve Rousseau gibi isimlerden tercümeler yaptı. Sonraki eserlerinde mekân olarak hep İstanbul'u seçti. Doğu ile Batı'nın sentez ve tahlilinden hiçbir zaman vazgeçmedi. Cumhuriyet ve Milliyet gibi gazetelerde eleştirel üslupla yazılar yayımladı. Nâzım Hikmet ve Necip Fazıl Kısakürek ile olan iyi ilişkileri zamanla kalem kavgalarına dönüştü. İlk başta Cumhuriyet Halk Partisi'ne, sonrasında Demokrat Parti'ye yakınlaştı.

Küçük yaşta başladığı yazın hayatını ölümüne kadar sürdürdü. Ağırlıklı olarak milliyetçi ve muhafazakâr bir tutum içinde oldu. Fatih-Harbiye ve Dokuzuncu Hariciye Koğuşu adlı eserleri Türkiye'de Millî Eğitim Bakanlığı tarafından ortaöğretim öğrencilerine tavsiye edilen 100 temel eser listesinde yer aldı. Eserleri çeşitli dönemlerde sinemaya ve dizilere uyarlandı.

02

Milliyetçiliği

—Milliyetçiliği

Peyami Safa milliyetçiliği Türk milletinin var olması için bir araç olarak gördü. Kemalist devrimlerin bir nevi savunuculuğunu yaptığı Türk İnkılâbına Bakışlar'da milliyetçiliğin doğuşunu halkların gördüğü sarsıntılara ve yıkımlara bağladı. Türk milliyetçiliğinin doğuşunu ise Balkan Savaşları'na bağlayarak yeni Türk devletinin kendisini kanıtlamak için bir takım tarihi değerlere ve başarılara atıfta bulunduğu saptamasını yaptı. Kemalist milliyetçiliğin İtalyan emperyalizmine maruz kalmış Habeşistan veya Japonya ve Çin anlaşmazlığı sonucunda ortaya çıkan Asya kökenli milliyetçilikle bir tutulamayacağını belirtti. Osmanlı İmparatorluğu'nun dağılma sürecinde ortaya atılmış fikirlerden sadece Türkçülük ve Batıcılığın ayakta kaldığını öne sürerek Osmanlı Türkçülüğünü ve Osmanlı Garpçılığını kangren olmakla nitelendirdi.

Milliyetçilik Peyami Safa'ya göre ilk çağda bir tohum, orta çağda bir fidan ve başta yirminci yüzyıl olmak üzere günümüzde bütün dünyayı saran bir ağaç gibidir. Kendisinin milliyetçilik anlayışında toplum ve birey arasında önemli bir ilişki vardır. Ona göreve birey kavramı sadece milletin olduğu yerlerde değer kazanabilir ve millî düşüncelerin devlet tarafından oluşturulması gerekir. Bu konudaki benzer düşüncelerini ise Türkiye'deki yabancı okullarda yetişen aydınlara yöneltmiş ve onları millî konularda duyarsız olmakla suçlamıştır.

Fransız milliyetçiliğinin 1870 sonrasında, Alman milliyetçiliğinin I. Dünya Savaşı sonrasında ve Osmanlı-Türk milliyetçiliğinin Balkan Savaşları sonrasında ortaya çıktığını savunan Peyami Safa, Kemalist milliyetçiliğinin ise Mütareke dönemi sonrasında ortaya çıktığı görüşünde bulundu. Bu görüşleriyle Türk milliyetçiliğinin dönemsel koşullar altıda mecburi olarak doğduğunu, sosyalizmden uzak ve faşizme yabancı olduğu değerlendirmesinde bulundu. Milliyetçiliğinin bir ırk, dil ve tarih hareketi olduğunu savundu. Özellikle II. Dünya Savaşı dönemlerinde ırkçı olmakla suçlandı. 1939 yılında Cumhuriyet gazetesindeki yazısında kendisini tepeden topuğa kadar milliyetçi olmakla nitelendirip kendisine faşist diyenleri rezil ve vatansız olmakla suçladı. Bu konu hakkında Düşünen Adam dergisinde ise “Irkçı mıyız, Milliyetçi mi?” adlı bir makale yayımlayarak kendisine yönelik ithamları reddetti. Milliyetçiliğin toplumlararası etkileşimi reddettiği veya insanları dar kafalı olmaya sürüklemesi durumunda ağır bir şekilde eleştirilmesi ve bu durumun acil olarak değiştirilmesi gerektiğini savundu. Öğretmen ve öğrencilerin milliyetçilik konusundaki yeri ve önemine dikkat çekti. Batı'da var olan milliyetçiliği gereksiz, Türkiye'dekini ise gerekli gördü. Bu konu hakkında Onlarda ve Bizde Milliyetçilik adlı bir makale yayımladı. Milliyetçi duygularını sadece fikri eserlerinde işlemekle yetinmeyip edebi eserlerinde de ele aldı. Romanlarında doğuyu temsil eden karakterleri genellikle milliyetçi ve manevi değerlere bağlı kişilerden seçti. Mahşer'de Nihad ve Biz İnsanlar'da Orhan bu tanıma uyan başlıca karakterler oldu. Genel olarak bakıldığında ise milliyetçilik kavramı Peyami Safa'yı etkileyen düşünce sistemlerinin başında gelmektedir.

Peyami Safa · diğer bölümler

← Peyami Safa profilinin tamamı

03

Hayat çizgisi

Günü bilinmeyen olaylar bir tarihe zorlanmaz; yalnızca kaynaktaki yıl yazılır.

  1. 1899

    Doğum ve Erken Yıllar

    1899 yılında dünyaya geldi.

    Eğitim tek kaynak
  2. 1910

    1910 yılında Fatih'teki Vefa İdadisi'nde lise eğitimine başladı.

    Eğitim tek kaynak
  3. 1913

    Vefa İdadisi'nde öğrenci iken Bir Mekteplinin Hatıratı/Karanlıklar Kralı (1913) adlı hikâyesini çıkardı.

    Eğitim tek kaynak
  4. 1914

    Peyami Safa 1914-1961 yılları arasındaki yazın hayatında kendi imzası dışında Server Bedi, Çömez, Serâzâd, Safiye Peyman ve Bedia Servet gibi takma adlarla süreli yazılar yazmıştır.

    Önemli eserler tek kaynak
  5. 1917

    Daha sonra da Boğaziçi'ndeki Rehber-i İttihad Mektebine öğretmen olarak atandı (1917) ve bir süre Düyûn-ı Umûmiye İdaresinde çalıştı (1918).

    Öğretmenlik tek kaynak
  6. 1918

    Mütareke döneminde Rehber-i İttihad Mektebi'ndeki öğretmenlik görevinden 1918 yılında ayrılan Peyami Safa, ağabeyiyle beraber Yirminci Asır adlı gazeteyi çıkarmaya başladı.

    İlk üretimler tek kaynak
  7. 1919

    Ayrıca ilk kalem kavgasını da Cenap Şahabettin'in Küçük Beyler adlı uyarlama piyesine karşı yaptı (1919).

    İlk üretimler tek kaynak
  8. 1920

    Beşir Ayvazoğlu bu eserin 1920 yılında yazıldığını belirtirken, eser içerisindeki bazı cümleler ise 1920 yılı yerine 1923-1924 yılı arasını işaret etmektedir.

    Önemli eserler tek kaynak
  9. 1922

    Ağabeyi İlhami Safa ile beraber çıkardıkları Yirminci Asır gazetesi kapandıktan sonra Tercüman-ı Hakikat ve Tasvir-i Efkâr (1922), Cumhuriyetin ilanından sonra da Son Telgraf, Son Saat ve Son Posta gibi yerlerde gazetecilik mesleğine devam etti.

    Önemli eserler tek kaynak
  10. 1924

    1924 yılına gelindiğinde ise Mahşer, Bir Akşamdı, Süngülerin Gölgesinde ve İstanbul Hikâyeleri adlı eserlerini yayımladı.

    Önemli eserler tek kaynak
  11. 1925

    1925'te Halil Lütfü Dördüncü ile birlikte Büyük Yol adında kısa ömürlü bir gazete çıkardı.

    Önemli eserler tek kaynak
  12. 1928

    Cumhuriyet'le olan ilişkisini fıkra yazarlığı ve edebiyat bölümü yöneticisi olarak sürdürdü (1928-1940).

    Miras tek kaynak
  13. 1930

    1930'lu yılların sonuna doğru somut hale gelen muhafazakârlık düşüncesinin Türkiye'de kurucu ideologlarından başında gelen isimlerdendir.

    Önemli eserler tek kaynak
04

Üretimleri

1910 · ESER Piyano Muallimesi

Piyano Muallimesi

eser
1914 · ESER Bir Mekteplinin Hatırası,Karanlıklar Kra...

Bir Mekteplinin Hatırası,Karanlıklar Kralı

eser
1922 · ESER Sözde Kızlar

Sözde Kızlar

eser
1922 · ESER Gençliğimiz

Gençliğimiz

eser
1923 · ESER Şimşek

Şimşek

eser
1923 · ESER Siyah Beyaz Hikâyeler

Siyah Beyaz Hikâyeler

eser
1924 · ESER Mahşer

Mahşer

eser
1924 · ESER Bir Akşamdı

Bir Akşamdı

eser

Diğer eserler

1924Süngülerin GölgesindeEser tek kaynak
1925Bir Genç Kız Kalbinin CürmüEser tek kaynak
1925CânânEser tek kaynak
1930Dokuzuncu Hariciye KoğuşuEser tek kaynak
1931Fatih-HarbiyeEser tek kaynak
1933Bir Tereddüdün RomanıEser tek kaynak
1949Matmazel Noraliya'nın KoltuğuEser tek kaynak
1951YalnızızEser tek kaynak
1959Biz İnsanlarEser tek kaynak
1971HikâyeEser tek kaynak
—RomanEser tek kaynak
05

Bağlantı atlası

Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.

Peyami Safa Abdullah Cevdet Ayhan Songar Aziz Nesin Beşir Ayvazoğlu Bülent Tarcan Cahit Sıtkı Tarancı Cenap Şahabettin Çetin Altan
düz çizgi: bu biyografide anılıyorkesik çizgi: bu kişiyi anıyor
  • Peyami Safa hayat hikâyesinde anıyor Abdullah Cevdet

    “Babasının yakın arkadaşlarından olan Abdullah Cevdet'in hediye ettiği Petit Larousse'u ezberleyerek Fransızca dil bilgisini geliştirdi ve edebi eserler dışında tıp, psikoloji ve fe...”

  • Peyami Safa hayat hikâyesinde anıyor Ayhan Songar

    “Doktor Ayhan Songar bu hastalığı psiko-nörotik olarak değerlendirdi.”

  • Peyami Safa hayat hikâyesinde anıyor Aziz Nesin

    “Aynı zamanda bu dönemlerde Milliyet gazetesindeki "Objektif" adlı köşesinde Aziz Nesin ve Çetin Altan gibi isimlerle kalem kavgalarına girdi.”

  • Peyami Safa hayat hikâyesinde anıyor Beşir Ayvazoğlu

    “Onun bu tavrı, Peyami Safa'nın hayatını büyük ölçekte araştıran Beşir Ayvazoğlu tarafından, yeni kurulan cumhuriyetin buna henüz hazır durumda olmaması şeklinde yorumlandı.”

  • Peyami Safa hayat hikâyesinde anıyor Bülent Tarcan

    “Bu kişiler Ayhan Songar, Recep Doksat, Fahrettin Kerim Gökay ve Bülent Tarcan gibi tanınmış tıp profesörleridir.”

  • Peyami Safa hayat hikâyesinde anıyor Cahit Sıtkı Tarancı

    “Yine bu yıllarda Cumhuriyet'teki birkaç yazısıyla Cahit Sıtkı Tarancı'yı edebiyat dünyasına tanıttı (1932).”

  • Peyami Safa hayat hikâyesinde anıyor Cenap Şahabettin

    “Ayrıca ilk kalem kavgasını da Cenap Şahabettin'in Küçük Beyler adlı uyarlama piyesine karşı yaptı (1919).”

  • Peyami Safa hayat hikâyesinde anıyor Çetin Altan

    “Aynı zamanda bu dönemlerde Milliyet gazetesindeki "Objektif" adlı köşesinde Aziz Nesin ve Çetin Altan gibi isimlerle kalem kavgalarına girdi.”

06

Kaynaklar

11kaynak kaydı
5farklı yayıncı
1ansiklopedi maddesi
13zaman çizelgesi olayı
  1. K·01
    Ansiklopedi maddesiansiklopedi maddesi
    Vikipedi - Peyami Safa
    tr.wikipedia.org · erişim 29.09.2026

    NotAçık kaynak ansiklopedi maddesi.

    Kaynağa git ↗
  2. K·02
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Altıntop, Selim; Bağcı, Rıza; Şen, Can, (Ed.) (2012). Vefatının 50. Yılında Peyami Safa (PDF). Manisa: Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. 2 Şubat 2017 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarih...
    arşiv · en.sbe.cbu.edu.tr · erişim 29.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  3. K·03
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Süreyya Elif Aksoy. "Peyami Safa Romanlarında Modernleşme ve Mekan" (PDF). Bilkent Üniversitesi. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Aralık 2016.
    arşiv · www.thesis.bilkent.edu.tr · erişim 29.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  4. K·04
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Göze, Ergun (1963). Peyami Safa-Nazım Hikmet Kavgası (Yağmur Yayınları bas.). İstanbul. s. 42. ISBN 9789754510591.
    erişim 29.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

  5. K·05
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Ayvazoğlu, Beşir (1998). Peyami Hayatı Sanatı Felsefesi Dramı (Ötüken Neşriyat bas.). İstanbul. s. 37-54. ISBN 978-9944486569.
    erişim 29.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

  6. K·06
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Yaşar Özkandaş. "Peyami Safa'nın Düşünceleri Ekseninde Türk Modernleşmesinin İncelenmesi". Ankara Üniversitesi. Erişim tarihi: 19 Aralık 2016.
    drive.google.com · erişim 29.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  7. K·07
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "Safa, Peyami". TDV İslâm Ansiklopedisi. 35. İstanbul. 2008. ss. 437-440. ISBN 975-389-457-0.
    erişim 29.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

  8. K·08
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Cahit Sıtkı Tarancı (1940). Peyami Safa Hayatı ve Eserleri (Semih Lütfi Kitabevi bas.). İstanbul. s. 3.
    erişim 29.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

  9. K·09
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Ergun Göze, Peyami Safa, age. s.7
    erişim 29.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

  10. K·10
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Beşir Ayvazoğlu, age. s.17
    erişim 29.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

  11. K·11
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Beşir Ayvazoğlu. "Harf İnkılabı Öncesinde Büyük Bir Kalem Kavgası: Peyami Safa Ahmet Hâşim'e karşı" (PDF). 4 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 19 Aralık 2016.
    earsiv.sehir.edu.tr · erişim 29.09.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
yayımlanmadı

Bilerek dışarıda bırakılanlar

Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.

Metin lisansı

Vikipedi’den uyarlanmıştır

Bu profildeki metinler Vikipedi’deki “Peyami Safa” maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.

07

Ne değişti?

  1. Kaynak yeniden tarandı

    Profil bilgileri kaynak maddeyle yeniden karşılaştırıldı.

  2. Profil oluşturuldu

    11 kaynak ve 13 olayla ilk kayıt.

08

Düzeltme masası

Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.

  1. Ne yanlış?
  2. Doğrusu
  3. Kaynak

Hangi bölümde bir hata var?

Önerin editör incelemesinden geçer, otomatik yayımlanmaz. E-posta adresin yalnızca bu başvuru için kullanılır.
09

Buradan nereye?

aynı alan · edebiyat

Fuat Saka

Müzisyen · d. 1952

aynı alan · edebiyat

Talip Apaydın

Yazar · 1923–2014

aynı alan · edebiyat

Mahmut Özay

Öğretmen, yazar · d. 1909

Edebiyat alanındaki tüm profiller →