Nefîr Etimoloji ve terminoloji

Nefîr (Arapça: نفير), tarih boyunca Türk ve İslam devletlerinde, özellikle Osmanlı askerî mûsikisi (mehter) ile tasavvuf çevrelerinde kullanılmış; boynuz, pirinç veya bronzdan imal edilen, perde delikleri bulunmayan konik veya kıvrımlı bir doğal nefesli çalgıdır. Üzerinde parmak delikleri yer almadığından ezgi icrasına elverişli olmayıp, icracının nefes basıncı ve dudak gerilimi (ambujür) sayesinde bir temel ses ile bu sesin doğal harmoniklerini (doğurgan sesler) üretebilmektedir.

Orta Çağ İslam ordularında savaşa hücum, ricat ve yürüyüş işaretlerini iletmek amacıyla çalınan nefîr, Osmanlı mehter takımında tören ve intikal esnasında en ön safta yer almıştır. Savaş meydanında düşmana mehabet ve dehşet salmanın yanı sıra ordunun göç hareketini bildiren "nefîr-i rıhlet", savaşı başlatan "nefîr-i gazâ" ve halkı topyekûn savunmaya çağıran "nefîr-i âm" (seferberlik) gibi tarihî askerî usullerin merkezinde bulunmuştur. Mûsiki heyetinde ise zurna ve hanendelerin icralarına pes perdelerden sürekli ses vererek "dem tutma" vazifesi görmüştür.

Nefîr, 13. yüzyıldan itibaren Endülüs ve Haçlı Seferleri vasıtasıyla Batı Avrupa'ya intikal etmiş; İspanyolca ve Portekizcede Arapça tanımlığıyla birlikte añafil (okunuşu: anyafil) adını alarak Orta Çağ Avrupa şövalye ve hanedan mûsikisinde kullanılan düz ve uzun heraldik boruların (buisine) temel öncülü olmuştur. Askerî alanın haricinde Kalenderî, Haydarî ve Bektâşî gibi tarikatlara mensup gezgin dervişler tarafından bellerine asılarak taşınmış; dergâh ve şehirlere girişte veya ıssız yollarda yırtıcı hayvanları ürkütmek gayesiyle çalındığı için halk arasında "derviş borusu" veya "yuf borusu" adıyla da anılmıştır.