Mişer Tatar lehçesi

Mişer Tatar lehçesi, bazı kişiler tarafından düşünüldüğü gibi Tatarcanın “bozulmuş bir biçimi” değil, aksine eski Kıpçak kabileleri, Oğuz unsurları ve Fin-Ugor etkileriyle şekillenmiş, kendine özgü fonolojik ve morfolojik özelliklere sahip bağımsız olarak gelişmiş bir lehçe olarak kabul edilir.

Kazan Tatarcası (Standart Tatarca) ile karşılaştırıldığında, Mişer konuşurları uvular ğ ve q yerine velar g ve k kullanırlar. Ayrıca hem c hem de ç sesleri affrikat olarak telaffuz edilir (Kazan Tatarcasında bunlar [ʑ] ve [ɕ] olarak gerçekleşir) ve [a] ünlüsü yuvarlaklaşmadan korunur. Bazı kelimelerde c (җ) harfi Mişerlerde y [j] olarak telaffuz edilir (örneğin cäy → yäy, “yaz”). Bazı durumlarda ise [j] sesinin yerini [v] alabilir (örneğin söyü → sevü, “sevmek”). Söz varlığında da belirgin farklılıklar bulunur. Örneğin “ayçiçeği” Kazan Tatarcasında könbağış iken Mişer diyalektinde aybagar olarak adlandırılır. “Köpek” kelimesi Kazan Tatarcasında et, Mişer diyalektinde ise kıçık veya koçok şeklindedir.

Kazan diyalektinde bulunmayan bazı eski özellikler Mişer Tatarcasında korunmuştur. Örneğin ul kilä (“o geliyor”) ve ul kiläder biçimleri buna örnek gösterilebilir. Ek kullanımında da farklılıklar görülür: kilgälä, kilgäklä (“ara sıra gelmek”); barasım kilä, barma kelim / bargım keli (“gitmek istiyorum”). Ayrıca diftongların tek sesliye indirgenmesi (monoftonglaşma) de gözlenir; örneğin köy → kü (“melodi”) ve qoyrıq → kurik (“kuyruk”).

Finlandiya Tatarlarının kullandığı yazılı Mişer Tatarcasına göre, bir kelimenin ilk ön ünlüsü bazen arka ünlü olarak ortaya çıkabilir. Bu durum möxtäräm (muhterem) yerine mohtäräm, xäzer (şimdi) yerine hazer ve räxmät (rahmet) yerine rahmät gibi biçimlere yol açar. Aynı eğilim kişi adlarında da görülür; örneğin Möxämmät (Muhammed) yerine Mohammäd ve Xälimä (Halime) yerine Halimä biçimleri kullanılabilir.

1. Mişer Tatar lehçeleri (сԩйлԙшлер) Makhmutova'ya göre iki (Ch ve Ts) veya Gabdulhay Ahatov'a göre üç (Ch, Ts ve karışık) gruptur
2. Batı (Mişär) lehçesinde Ç sesi [tʃ] olarak telaffuz edilir (güney veya Lambir Mişerleri) ve [ts] (kuzey Mişäerleri veya Nijgarlar) olarak. C sesi [dʒ] olarak telaffuz edilir. Mişär ağzında v ile w, q ile k, g ile ğ arasında hiçbir fark yoktur. Kiril alfabesinde q, ğ ve w için özel harfler bulunmadığından Mişer konuşanlar Kiril alfabesiyle yazılan Tatarcayı okumakta zorluk çekmezler

Mişer Tatar lehçelerinin sınıflandırılması

1. Ç-lehçeleri veya Güney Mişerce пытчак, pıtçak < Kazan пычак, pıçak (bıçak)
2. Temnikov lehçesi Penza bölgesinin güneydoğu kısmı olan Mordovia'nın batı rayonları (özellikle Temnikovsky )
3. Lyambir lehçesi Mordovya'nın doğu kısmı (özellikle Lyambirsky )
4. Başkurdistan lehçesi Başkurdistan'ın Börö, Karaizel, Mişke rayonları
5. Şarlık lehçesi Orenburg oblastının Sharlyk'i
6. Orenburg lehçesi — Orenburg bölgesi
7. Volgograd ve Saratov oblastlarının lehçeleri
8. Kuznet lehçesi Penza oblastının Kuznetsk şehri. Ahatov'un karma lehçesi
9. Hvalın lehçesi — güney Ulyanovsk bölgesi (Hvalınsk ). Akhatov'un karma lehçesi
10. Ts lehçeleri veya Kuzey Mişerce пыцак, pitsak < Kazan пычак, pıçak (bıçak)
11. Sergaç lehçesi Nizhny Novgorod oblastının Sergaç şehri
12. Drojjnov lehçesi Tataristan ve Çuvaşistan'ın Drojjanov rayonu
13. Çistopol lehçesi (karışık) Tataristan ve Samara oblastının Çistopol şehri
14. Melekes lehçesi (olumsuz olarak) Ulyanovsk bölgesinin kuzey rayonları (özellikle Melekes)
15. Temnikov lehçesi Penza bölgesinin güneydoğu kısmı olan Mordovia'nın batı rayonları (özellikle Temnikovsky )
16. Lyambir lehçesi Mordovya'nın doğu kısmı (özellikle Lyambirsky )
17. Başkurdistan lehçesi Başkurdistan'ın Börö, Karaizel, Mişke rayonları
18. Şarlık lehçesi Orenburg oblastının Sharlyk'i
19. Orenburg lehçesi — Orenburg bölgesi
20. Volgograd ve Saratov oblastlarının lehçeleri
21. Kuznet lehçesi Penza oblastının Kuznetsk şehri. Ahatov'un karma lehçesi
22. Hvalın lehçesi — güney Ulyanovsk bölgesi (Hvalınsk ). Akhatov'un karma lehçesi
23. Sergaç lehçesi Nizhny Novgorod oblastının Sergaç şehri
24. Drojjnov lehçesi Tataristan ve Çuvaşistan'ın Drojjanov rayonu
25. Çistopol lehçesi (karışık) Tataristan ve Samara oblastının Çistopol şehri
26. Melekes lehçesi (olumsuz olarak) Ulyanovsk bölgesinin kuzey rayonları (özellikle Melekes)