Kısaca kimdir?
Altı çizili metnin yanındaki mühre dokun: bu bilginin hangi kaynağa dayandığını gör.
Şir Muhammed-bek Gazi, Mahmud-Bek yahut Korşirmat takma ismiyle tanınır. (1895, Garbaba, Fergana – 10 Mart 1970) 15 Nisan 1922'den 1922 yazına kadar Türkistan Türk Müstakil İslam Cumhuriyeti Devlet başkanı, 1923'ten itibaren de sürgünde bulunan Korbaşı Hareketi'nin önde gelen simalarından biri, Büyük Yurtseverlik Savaşı sırasında Abwehr desteğiyle Türkistan'da isyan hareketini yeniden canlandırmak amacıyla teşkil olunan Türkistan Birliği'nin ilk reisidir. Özbek Türk'üdür.
Unyon Liderliği
—Unyon Liderliği
Şir Muhammed Bey, 1941 yılı başlarında Abwehr tarafından Afganistan'da kurulan Sovyet karşıtı sabotaj teşkilatı olan "Unyon" adlı örgütün ilk lideriydi. Bu örgüt, istihbarat toplamak ve Korbaşı kuvvetlerinin muharebe faaliyetlerini koordine ederek Sovyetler Birliği'ne bağlı Orta Asya cumhuriyetleri topraklarına yönelik saldırılar düzenlemek amacıyla teşkil edilmiştir. Nazi Almanyası'nın Sovyetler Birliği'ne yönelik saldırısı, Afgan Türkistanı'nda bulunan Korbaşılar tarafından büyük bir coşkuyla karşılanmıştır.
Kâbil'de bulunan Orta Asya'dan muhacir Korbaşılar, Hitler'i “kurtarıcıları” olarak ilan ettiler. Ülkenin kuzeyinde kalanlar ise, daha 1941 yılı Temmuz ayında birliklerini Sovyet topraklarına yeniden saldırıya hazırlamaya başladılar. Zengin muhacir ailelerinin gençleri, Almanların yakında geleceğini öngörerek aceleyle Almanca öğrenmeye koyuldular. Afgan monarşisi, ülkenin kuzeyindeki çok sayıdaki Korbaşı oluşumuna karşı ihtiyatlı bir tutum sergilemekteydi; zira kısa süre içerisinde Sovyetler Birliği'nin Almanya tarafından mağlup edileceğine ve Afganistan'ın, bir zamanlar Buhara Emirliği ve Hive Hanlığı'na ait olan toprakları ele geçirme fırsatına erişeceğine inanıyordu.
Sovyetler Birliği Dışişleri Halk Komiserliği'nin Ortadoğu Dairesi'ne ait 4 Nisan 1942 tarihli bir rapora göre, Muhammed Davud Han komutasındaki bir grup Afgan subayı, Sovyetler Birliği'ne karşı askerî bir sefer planı geliştirmekteydi. Sovyet istihbaratına göre, Kâbil hükûmeti, Kızıl Ordu'ya ait birliklerin Sovyet-Afgan sınırından alınarak Wehrmacht ile cephe savaşlarına sevk edileceğinden emindi. Bu nedenle, yalnızca bir Afgan tümeniyle Hive ve Buhara'nın ele geçirilebileceği düşünülmekteydi.
Afganistan'ın kuzeyindeki Korbaşı oluşumlarla ilişkileri güçlendirmek amacıyla, Muhammed Zahir Şah Kâbil'de sürgün hayatı süren tahttan indirilmiş Buhara Emiri Seyyid Mir Muhammed Alim Han ile gizli bir anlaşma imzaladı. Bu anlaşma, Kızıl Ordu ile bir çatışma durumunda Korbaşı birliklerinin Kâbil'e silahlı destek sağlamasını öngörmekteydi. Öte yandan Korbaşılar, Sovyetler Birliği ile bir savaş vuku bulması hâlinde Kâbil yönetimiyle varılacak mutabakatları her yoldan pekiştirmeye çalıştılar. 1941 yılı Ağustos ayında, en büyük Türkmen oluşumunun Korbaşısı olan Kızıl Ayak, Başbakan Haşim Han'a bir mektup yazarak Buhara'yı koruması altına almasını talep etti ve gerektiğinde 40.000 silahlı Türkmeni seferber edeceğine dair taahhütte bulundu. Haşim Han, tüm korbaşılara birliklerini daima tam savaş hazırlığında tutmalarını tavsiye etti ve Wehrmacht'ın Moskova ile Leningrad'ı ele geçirmesinin ardından Sovyetler Birliği'ne yönelik bir saldırı için uygun bir anın doğacağını belirtti.
1941 yazında, Japonya ve Almanya'ya ait diplomatik misyonerler, Orta Asya'daki başlıca Korbaşılarla temas kurdular. Aynı yıl Ağustos ayında, Alman diplomatik temsilciliğinin talebiyle, Japon elçilik görevlisi Katsubi, Seyyid Alim Han ile görüşerek Sovyetler Birliği'ne karşı muhtemel bir iş birliği konusunda müzakereler yürüttü. Eski Emir bu teklifi reddetmişse de, çevresindeki kişiler ve birçok Korbaşı, Alman ve Japon istihbarat ajanlarıyla iş birliği yapmaya istekliydi. Bu ajanlar, Sovyet Orta Asya cumhuriyetleri topraklarında partizan faaliyetler örgütlenmesi karşılığında büyük meblağlar vadetmekteydiler. Eylül 1941'de, Abwehr, Korbaşı saflarındaki nüfuz sahibi Özbek Mahmud Bey'e, Sovyet-Afgan sınırının her iki tarafında bir casusluk ve sabotaj ağı kurma talimatı verdi. Bu gelişme, Mahmud Bey'in Afganistan'daki Özbek ve Türkmen Korbaşı birlikleri arasında Abwehr adına yürüttüğü istihbarat faaliyetlerinin başlangıcını teşkil etmiştir.
Korşirmat · diğer bölümler
Hayat çizgisi
Günü bilinmeyen olaylar bir tarihe zorlanmaz; yalnızca kaynaktaki yıl yazılır.
-
1915
1915 yılında hac dönüşü sırasında İstanbul'da vefat etmiştir.
Miras tek kaynak -
1916
Kesinlik kazanmamış bazı rivayetlere göre Şir Muhammed Bey, 1916 Orta Asya Ayaklanması'na etkin biçimde katılmıştır.
Önemli eserler tek kaynak -
1917
Akrabalarının anlattığına göre, 1917 yazında Taşlak civarındaki bir gösteri esnasında Şir Muhammed Bey, jandarma tarafından dövülen bir hemşehrisine sahip çıkarak jandarmayı vurup onu attan düşürmüş ve ardından öldüresiye dövmüştür.
Miras tek kaynak -
1920
1920 yılında Kâbil'den resmî destek sağlamayı başarmışlar ve ardından Afganistan'ın kuzeyinde faaliyete geçmişlerdir.
Önemli eserler tek kaynak -
1921
1921 sonbaharında Enver Paşa, Korşirmat ve Cüneyt Han ile ittifak kurarak Buhara Sovyet Halk Cumhuriyeti'nin önemli bir bölümünü ele geçirmiştir.
Miras tek kaynak -
1922
Ancak Haziran - Ağustos 1922 tarihleri arasında, Nikolay Kakurin ve ardından P.A.
Önemli eserler tek kaynak -
1925
1925 yılında, OGPU ajanı Georges Agabekov, Kâbil'de Korşirmat ile görüşerek İngilizlerle yaptığı varsayılan anlaşmanın metnini elde etmeye çalıştı; böyle bir anlaşma bulunmadığını öğrenince, Agabekov, Korşirmat'la ilgili faaliyetlerin takibine olan ilgisini kaybetti.
Önemli eserler tek kaynak -
1941
Eylül 1941'de, Alman istihbaratının talimatıyla Korbaşı birliklerini yönetmenin yanı sıra, Sovyet Orta Asyası'nda oluşturduğu ajan ve sabotaj şebekesini genişletmiş, bu ağ üzerinden bölgedeki istihbarat verilerini toplamayı sürdürmüştür.
Önemli eserler tek kaynak -
1942
OGPU'ya göre, İkinci Dünya Savaşı sırasında (1942 yılına dek) Mahmud Bey, Türk, Japon ve Alman istihbarat servisleri lehine, Orta Asya cumhuriyetleri ve Afganistan'ın kuzeyinde başlıca istihbarat toplayıcı ajan olarak faaliyet göstermekteydi.
Önemli eserler tek kaynak
Bağlantı atlası
Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.
-
Korşirmat hayat hikâyesinde anıyor Enver Paşa
“1921 sonbaharında Enver Paşa, Korşirmat ve Cüneyt Han ile ittifak kurarak Buhara Sovyet Halk Cumhuriyeti'nin önemli bir bölümünü ele geçirmiştir.”
-
Korşirmat hayat hikâyesinde anıyor Hive Hanlığı
“Afgan monarşisi, ülkenin kuzeyindeki çok sayıdaki Korbaşı oluşumuna karşı ihtiyatlı bir tutum sergilemekteydi; zira kısa süre içerisinde Sovyetler Birliği'nin Almanya tarafından ma...”
-
Korşirmat hayat hikâyesinde anıyor Hokand Hanlığı
“Şir Muhammed Bey'in dedesi Abdurahimbek, Hokand Hanlığı'nın son hükümdarlarından biri olan Hudayar Han'ın beylerinden biriydi.”
-
Korşirmat hayat hikâyesinde anıyor Zeki Velidi Togan
“Ancak bu iddia, meşhur Başkurt Türkoloğu Zeki Velidi Togan tarafından tartışmaya açılmıştır.”
Kaynaklar
-
K·01Ansiklopedi maddesiansiklopedi maddesiVikipedi - Korşirmattr.wikipedia.org · erişim 03.10.2026
NotAçık kaynak ansiklopedi maddesi.
Kaynağa git ↗ -
K·02Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıПылёв, А. И. (2006). Басмачество в Средней Азии: этнополитический срез : взгляд из XXI века (Rusça). Кыргызско-Российский славянский университет.books.google.com · erişim 03.10.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·03Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıupravlenie, Russian S. F. S. R. Gosudarstvennoe politicheskoe (2004). "Sovershenno sekretno": 1929 g (Rusça). Institut rossiĭskoĭ istorii RAN. ISBN 9785805501310.books.google.com · erişim 03.10.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·04Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Ещё раз о Шермухаммад-беке и авторе книги о нём — Джонриде Абдуллаханове". Письма о Ташкенте (Rusça). 21 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021.mytashkent.uz · erişim 03.10.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·05Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Н. Гейдаров: К вопросу о ситуации в Афганистане". ia-centr.ru (Rusça). 23 Ekim 2020. 17 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021.arşiv · ia-centr.ru · erişim 03.10.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·06Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıавтор. "Шермухаммад-бек". kokshetau.asia (Rusça). 21 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021.arşiv · kokshetau.asia · erişim 03.10.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·07Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"БАСМАЧЕСТВО • Большая российская энциклопедия - электронная версия". bigenc.ru. 6 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021.arşiv · bigenc.ru · erişim 03.10.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·08Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Сводка о басмачестве · Russian Perspectives on Islam". islamperspectives.org. 17 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021.islamperspectives.org · erişim 03.10.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·09Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıАлешкин, Петр; Васильев, Юрий (30 Ocak 2018). Крестьянские восстания в Советской России (1918—1922 гг.) в 2 томах. Том второй (Rusça). Litres. ISBN 978-5-04-035380-4.books.google.com · erişim 03.10.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·10Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıС, Агабеков Г. (16 Ekim 2015). ЧК за работой (Rusça). Directmedia. ISBN 978-5-4475-5895-6.books.google.com · erişim 03.10.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·11Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıhistoryonline (26 Ekim 2012). "Разгром басмачества". необычные истории из истории. 24 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021.historyonline.livejournal.com · erişim 03.10.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗
Bilerek dışarıda bırakılanlar
Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.
Vikipedi’den uyarlanmıştır
Bu profildeki metinler Vikipedi’deki “Korşirmat” maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.
Ne değişti?
-
Kaynak yeniden tarandı
Profil bilgileri kaynak maddeyle yeniden karşılaştırıldı.
-
Profil oluşturuldu
11 kaynak ve 9 olayla ilk kayıt.
Düzeltme masası
Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.
- Ne yanlış?
- Doğrusu
- Kaynak
Önerin masada.
Editör ilk yanıtı en geç 5 iş günü içinde verecek. Kabul edilirse “Ne değişti?” günlüğünde görünecek.