Karahanlı Türkçesi

5-15. yüzyıllar arasını kapsar. Eski Türkçe döneminin üç kısmından biridir. Ligeti'nin tasnifine göre kendi içerisinde üç döneme ayrılır:

a) Mani ve Buda tercümeleri ile Uygur yazı dilinin kuruluş devri

b) Çağatay yazı dili devri

c) Kıpçak ve Oğuz dil yadigarları devri

Hakaniye Türkçesine, eski Kaşgar dili de denilebilir. Bu alandaki Türklerin 14. yüzyıl başlarına kadar kullandıkları edebi dildir. Karahanlı Türkçesi ve batıdaki Harezm Türkçesi Timurlular devrinde yerini Çağatay Türkçesine bırakmıştır.

1. Korunmuş
2. ﺍ
3. ﺀ
4. ﺏ
5. ﭖ
6. ﺕ
7. ﺙ
8. ﺝ
9. ﭺ
10. ﺡ
11. ﺥ
12. ﺩ
13. ﺫ
14. ﺭ
15. ﺯ
16. ﮊ
17. ﺱ
18. ﺵ
19. ﺹ
20. ﺽ
21. ﻁ
22. ﻅ
23. ﻉ
24. ﻍ
25. ﻑ
26. ﻕ
27. ﻙ
28. ﮒ
29. ﯓ
30. ﻝ
31. ﻡ
32. ﻥ
33. ﻭ
34. ﻩ
35. ﻻ
36. ﻯ

1. Bütün bu Türk dillerinde kullanılan harfler on sekizdir. Yazılışta yeri olmayan, fakat söylenişte gerekli bulunan kökten sayılmayan yedi harf daha vardır. Türk dilleri bu harfler olmadan olmaz. Bunlar
2. پ
3. ج
4. رۛ
5. ف
6. غ
7. ك
8. ڭ

Her ne kadar Gaznelilerle Selçuk Oğulları Türkçeye büyük bir önem vermeyerek Farsçaya daha düşkünlük göstermişlerse de öbür Türkler ve Türk büyükleri ulusal dile değer vermişler ve sayıları 21'i bulan eserler bırakmışlardır. Bunlardan elimize ulaşan en önemli ve değerlileri;

Karahanlı Devleti zamanında ilk defa Hakaniye Türkçesi ile yazılmış olan Yusuf Has Hacip (Yūsuf Khāss Hājib)'in yazdığı ünlü Kutadgu Bilig ismindeki eseri ile aynı yüzyılda yazılmış bulunan Kâşgarlı Mahmud'un ünlü eseri Divân-ı Lügati't-Türk'tür. İbn Muhannā'nın bahsettiği dört, Ebu Hayyan (Abū Mūsā Ǧābir ibn Ḥayyān)'nın bahsettiği Bilik ismindeki bir eser ve diğerleri günümüze kadar ne yazık ki bulunamamıştır. Karahanlılar dönemde Çuçu isminde de bir Türk şairi yetişmiştir.