Hac emiri Tarihi

Kaynaklar ilk Hac kervanını İslam peygamberi Muhammed'in son yıllarına atfetmektedir. Peygamber, 630 (Hicri 9) yılında Ebû Bekir'e Medine'den Mekke'ye 300 hacı götürmesi talimatını vermiştir. Sonraki yıllarda Müslüman fetihleriyle birlikte, genişleyen Müslüman dünyasının her köşesinden çok sayıda hacı bir araya geldi. Abbasiler döneminde, Şam ve Kahire'den yola çıkan ve genellikle uzak bölgelerden gelen hacı kervanlarının da katıldığı, devlet destekli yıllık kervanlar geleneği başladı. Üçüncü büyük yola çıkış noktası Irak, İran ve Orta Asya'dan gelen hacıların toplandığı yer olan Kufe'ydi. Levant'tan ve daha sonraki zamanlarda Anadolu'dan gelen hacıların toplandığı yer Şam; Mısır, Afrika, Mağrip ve Endülüs'ten gelen hacıların toplandığı yer ise Kahire idi.

Abbasilerin ilk dönemlerinde haccın sembolik önemine büyük değer verilmiş ve Abbasi yönetiminin ilk yüzyılında genellikle hanedan üyeleri kervanlara öncülük etmek üzere seçilmiştir. Halife Harun Reşid birkaç kez bizzat kervana öncülük etmiştir. Emirü'l-hac makamının hangi yıl kurulduğu kesin olarak bilinmemekle birlikte, muhtemelen 978 yılında Mısır Fâtımîlerinin halifesi Azîz, Badis bin Mansur'u bu göreve atamıştır. Kufe kervanı için ilk emirü'l-hac muhtemelen Selçuklu sultanı II. Muhammed tarafından 1157'de atanan Selçuklu emiri Kaymaz'dı. Şam kervanı için ise ilk muhtemel emirü'l-hac 1187'de Kudüs'ün Haçlılardan geri alınmasından sonra Selahaddin Eyyubi tarafından atanan Tuğtekin bin Eyyub'du.

Abbasi Halifeliği'nin ve başkenti Bağdat'ın 1258 yılında Moğol İmparatorluğu tarafından fiilen yıkılmasıyla birlikte Şam ve Kahire'nin Hac kervanlarının toplanma ve hareket noktaları olarak rolü artmıştır. İki yıl sonra Memlûk Sultanlığı kuruldu. O tarihten itibaren Şam şehri, Levant, Anadolu, Mezopotamya ve İran'dan gelen hacıların ana toplanma noktası olurken Kahire de Nil Vadisi, Kuzey Afrika ve Sahra Altı Afrika'dan gelen hacıların toplanma noktası oldu. Tarihçi Jane Hathaway'e göre emirü'l-hac Memlûkler döneminde "klasik" şeklini aldı. Ancak Memlûkler, makamın önemine rağmen, kervanlara liderlik etmesi için orta rütbeli memurlar seçti.

Memlûkler döneminde ana hac kervanı Kahire'den yola çıkardı. Hac emiri her zaman sultan tarafından atanırdı. Şam'ın emirü'l-hac'ı ya sultan ya da onun Suriye'deki genel valisi tarafından atanırdı. Şamlı komutan genellikle Kahireli komutana bağlıydı ve normalde Mekkeli şeriflerle ya da şimdiki Irak ve Yemen'den gelen kervan komutanlarıyla yapılan toplantılarda ya da kavgalarda tarafsız veya destekleyici bir rol oynardı. Kâbe'nin örtüsü olan kisve genellikle Mısır'da üretildiği için Kahire kervanı tarafından taşınırdı. Şam kervanı peygamberin Medine'deki mezarı için üretilen örtüyü taşıyordu. Birkaç Memlûk sultanı hacca bizzat gitmiş, ancak genellikle sembolik varlıkları müzisyenlerin eşlik ettiği bir mahmil ile temsil edilmiştir.