Hac emiri Osmanlı dönemi

Hac emirinin rolü, 1517'de Memlûk topraklarının kontrolünü ele geçiren Osmanlı İmparatorluğu tarafından devam ettirildi. Osmanlı sultanının bu makama bir bürokrat atadığı son yıl dışında, 16. yüzyılın büyük bir bölümünde Kahire'den gelen hac emirlerinin kökeni Çerkes Memlûkleriydi. Ara sıra önemli Arap şeyhleri ya da yüksek rütbeli Bosnalı veya Türk yetkililer de bu görevi üstlendi. Daha sonra Kahire kervanının komutanlarının 18. yüzyılın başlarına kadar İstanbul'dan geldiği ve Mısır Memlûklerinin bir kez daha bu makam için tercih edildiği bir dönem izledi.

16. yüzyılda Şam kervanına atanan emirü'l-hac, Şam Eyaleti'nde tımar sahibi profesyonel birlikler olan 100 sipahi ve Şam garnizonundaki yeniçerilere komuta ediyordu. Şam'ın ilk hac emiri, vilayetin eski Memlûk genel valisi iken Osmanlı beylerbeyi olan Canberdi Gazâlî'ydi. 1571 yılına kadar Şam'ın hac emirleri eyaletin yüksek rütbeli memlûkleri arasından atanırken, bu tarihten sonra Gazze, Aclun, Nablus ve Kerek gibi daha küçük şehirlerin memlûkleri ve yerel liderleri kervanı başarıyla yönetti.

1708'de Osmanlı yönetimi, Şam beylerbeyinin emirü'l-hac olarak görev yapacağı yeni bir siyaset benimsedi. Bu değişiklikle birlikte Şamlı komutanın rütbesi de yükseldi. Rütbesi Kahire komutanından, kervanla birlikte seyahat eden herhangi bir Osmanlı memurundan, Cidde'deki Osmanlı Hicaz valisinden ve Mekke şeriflerinden daha üstün hale geldi. Şam'ın Arap El-Azm ailesi, kısmen kervana komuta etmedeki başarıları nedeniyle Osmanlı yönetimi tarafından uzun süre Şam valisi olarak da atandılar.

Vehhabîler 19. yüzyılın başlarında Hicaz'ın kontrolünü ilk kez ele geçirdiklerinde mahmilin taşınmasını ve mahmile eşlik eden müzisyenleri yasakladı. Ancak Kavalalı Mehmed Ali Paşa 1811'de bölgeyi geri aldığında bu yasakları kaldırdı. Suudiler 1925'te Hicaz'ı yeniden ele geçirdiğinde, yasak yeniden uygulandı. Şam valilerinin sahip olduğu emirü'l-hac makamının ayrıcalığı, 19. yüzyılın ortalarında Osmanlıların Suriye'nin kontrolünü Mehmed Ali Paşa'dan geri almasıyla sona erdi. Bedevi akıncılardan kaynaklanan güvenlik tehdidi de bu dönemde azaldı. O tarihten itibaren hac emiri, genellikle Şam eşrafından biri tarafından yürütülen onursal bir makam haline geldi. Osmanlılar 1911'de Mısır üzerindeki nominal otoritelerini kaybettiklerinde, Mısır Sultanı her yıl bir emirü'l-hac atadı. Ancak ülkede meydana gelen radikal siyasi değişiklikler nedeniyle makamın önemi büyük ölçüde azaldı.

I. Dünya Savaşı'nın ardından Osmanlı İmparatorluğu'nun dağılması, Şam emirü'l-haccının sonunu getirdi. Mısır'daki Kavalalılar Hanedanı 1952'de yıkılana kadar Kahire kervanı için bir emirü'l-hac atamaya devam etti. Bu makam yeni cumhuriyetçi hükûmet tarafından iki yıl devam ettirildikten sonra tamamen kaldırıldı.