Eski Türk Yazıtları

Eski Türk yazılı anıtlara "runik" denmesinin sebebi Kuzeydoğu Avrupa'daki İskandinav runik metinlerinin Eski Türk Alfabesine benzemesidir. "Orhun-Yenisey" yazıtları denmesinin sebebi ise büyük anıtların bulunduğu yerdeki akarsu adlarıdır. Eski Türk yazılı eserler, eski Türk boylarının eski dil ve edebi üsluplarını, tarihini, etnogenezini, coğrafyasını, kültürünü, geleneklerini, dünya görüşünü incelenmek için önemli tarihi belgelerdir. Antik Türk yazılı anıtlar arasında Yenisey ve Lena (Sibirya), Orhun, Ongin ve Selenge (Moğolistan) havzasında bulunan anıtlar bulunur; Orta Asya topraklarında Talas (Talas anıtları) ve Sirderya, İrtiş ve İli vadilerinde bulunur. Toplamda, yazıtlı yaklaşık iki yüzden çok anıt keşfedilmiştir.

Yazıtlar değişik Türk boylarına ait oldukları kabul edilmektedir. Bu yazıtların ilk oluşumu Göktürk Kitabeleri'nden önce oluşturulduğu kabul edilir. Genellikle mezar taşı olarak dikilen bu yazıtların bazıları bazıları çok kısa bazıları da çok uzundur. Bu yazıtlar yalın abartısız bir sade Türk dili ile yazılmıştır. Çoğunlukla yazı sahibinin bu dünyaya doymadan ayrıldığını samimi bir dille anlattığı görülür.

Bazı yazıtların dikiliş tarihleri tam olarak belli değildir.

Yenisey yazıtları içerik olarak kısadır, esas olarak gömülülerin adlarını, yaşlarını ve yaşam boyu aktivitelerini açıklar ve içerik doğrudan yılı işaret eden bir açıklama olmaması gelenekseldir ve oluşturma yılını anlamak son derece zordur. Ancak, kelime özellikleri veya klan işareti Tamga aracılığıyla tahmin etmek mümkün olabilir. Göktürkler devrinden kalan Orhun Yazıtları ise uzundur.

1. Yazıtlar ilk bulunduğu akarsu, köy veya yöre adı ile adlandırılmış ve akademik türde E-1, E-50, e-150 şeklinde sayılarla belirtilmiştir. Örnek Uyuk-Tarlak (Е-1), Barık I (Е-5), Barık II (Е-6), Elegest (Е-10), Begre (Е-11), Uybat I (Е-30) vb
2. Yenisey bölgesinde 184 yazıt bulunmuştur
3. E1 （ Uyuk-Tarlak ）(Uyuk Tarlıg)
4. E2 （ Uyuk-Arjan ）
5. E3 （ Uyuk-Turan ）
6. E4 （ Ottuk-Daş I ）
7. E5 （ Barık I ）
8. E6 （ Barık II ）
9. E7 （ Barık III ）
10. E8 （ Barık IV ）
11. E9 （ Kara-sug ）
12. E10 （Elegest Yazıtı I ）
13. E11 （ Begre ）
14. E12 （ Aldı-Bel I ）
15. E13 （ Çaa-höl I ）
16. E14 （ Çaa-höl II ）
17. E15 （ Çaa-höl III ）
18. E16 （ Çaa-höl IV ）
19. E17 （ Çaa-höl V ）
20. E18 （ Çaa-höl VI ）
21. E19 （ Çaa-höl VII ）
22. E20 （ Çaa-höl VIII ）
23. E21 （ Çaa-höl IX ）
24. E22 （ Çaa-höl X ）
25. E23 （ Çaa-höl XI ）
26. E24 （ Inscriptions on Khaya-Uju rocks ）
27. E25 （ Oznachennoe ）
28. E28 （ Oçurı Аçurı ）
29. E27 （ Oya ）
30. E28 （ Altın-köl ）
31. E29 （ Altın-Köl ）
32. E30 （ Uybat I ）
33. E31 （ Uybat II ）
34. E32 （ Uybat III ）
35. E33 （ Uybat-IV ）
36. E34 （ Uybat-V ）
37. E35 （ Tuba I ）
38. E36 （ Tuba II ）
39. E37 （ Tes ）
40. E38 （ Ak-Yus ）
41. E39 （ Kara-Yus ）
42. E40 （ Taşeba ）
43. E41 （ Kemçik-Çıgrak ）
44. E42 （ Bay-bulun I ）
45. E43 （ Kızıl-Çıraa I ）
46. E44 （ Kızıl-Çıraa II ）
47. E45 （ Kejeelig-Hovu ）
48. E46 （ Tele ）
49. E48 （ Abakan ）
50. E49 （ Bay-bulun II ）
51. E50 （ Tuva stele «B» inscriptions ）
52. E51 （ Tıva III ）
53. E52 （ Elegest II ）
54. E53 （ Elegest III ）
55. E54 （ Ottuk Daş III ）
56. E55 （ Tuvian stele "G" ）
57. E56 （ Malinovka ）
58. E57 （ Suygyn ）
59. E58 （ Kezek-Hure ）
60. E59 （ Kerbis-baarı ）
61. E60 （ Sargal Aqsy ）
62. E61 （ Sulug-adır-aksı ）
63. E62 （ Kanımıldık-kobı ）
64. E63 （ Ortaa-Hem ）
65. E64 （ Ottuk Daş II ）
66. E65 （ Kara-bulun I ）
67. E66 （ Kara-bulun II ）
68. E67 （ Kara-bulun III ）
69. E68 （ El-Bajı ）
70. E69 （ Çer-Çarık ）
71. E70 （ Elegest IV Eer Hol ）
72. E71 （ Podkuninskoe ）
73. E72 （ Aldı Bel II ）
74. E73 （ Yime ）
75. E74 （ Samagaltay ）
76. E75 （ Küten-Buluk ）
77. E76 （ Mirror I ）
78. E77 （ Inscription on Chinese mirror ）
79. E78 （ Inscription on Chinese copper coin ）
80. E79 （ Inscription on Chinese copper coin ）
81. E80 （ Bronze Plaque ）
82. E81 （ Golden Vessel I ）
83. E82 （ Golden Vessel II ）
84. E83 （ Uybat VII ）
85. E84 （ Mirror III ）
86. E85 （ Mirror IV ）
87. E86 （ Amulet Signs ）
88. E87 （ Text on a Spindle ）
89. E88 （ Text on an Amulet ）
90. E89 （ Övür-I ）
91. E90 （ Övür-I ）
92. E91 （ Bedelig ）
93. E92 （ Demir-Sug ）
94. E93 （ Yur-Sayur I inscriptions ）
95. E98 （ Uybat VI ）
96. E99 （ Ortaa-Tey ）
97. E100 （ Bayan-Qol ）
98. E102 （ Arjan II inscriptions ）
99. E103 （ Arjan II inscriptions ）
100. E104 （ Oznachennoe II ）
101. E105 （ A Stele from Kyzyl Museum ）
102. E108 （ Uyuk Oorzak I ）
103. E109 （ Uyuk Oorzak II ）
104. E110 （ Uyuk Oorzak III ）
105. E147 （ Yerbek I ）
106. E149 （ Yerbek II ）
107. E152 （ Şançı 3 ）

1. Günümüz Moğolistan'ı eskiden tamamen bir Türk ülkesi olduğu için Moğolistan'da çok sayıda Türk yazıtı bulunmuştur
2. Orhun Yazıtları Moğolistan'daki Orhun akarsuyu dolayında bulunduğu için Kül Tigin, Bilge Kağan ve Tonyukuk yazıtlarına bu ad verilir. TİKA desteği ile yaptırılan Orhun Yazıtları Müzesinde korumaya alınmıştır
3. Kül Tigin Yazıtı
4. Bilge Kağan Yazıtı
5. Tonyukuk Yazıtı
6. Kutluğ Kağan Yazıtı
7. Sühbaatar Yazıtları
8. Bömbögör Yazıtı
9. Çoyr Yazıtı
10. Köl İç Çor Yazıtı
11. Altun Tamgan Tarkan Yazıtı
12. Taryat Yazıtları
13. Karabalgasun Yazıtı
14. Hüis Tolgoy Yazıtı
15. Kül Tigin Yazıtı
16. Bilge Kağan Yazıtı
17. Tonyukuk Yazıtı

1. Günümüz Çin Halk Cumhuriyeti'nin batı ve kuzey yarısı eskiden Türk yurdu olduğu için çok sayıda Türk yazıtı bulunmuştur
2. Yorçı Yazıtı
3. Karı Çor Tigin Yazıtı