Kısaca kimdir?
Ebulfez Kadirguluoğlu Aliyev (Azerice: Əbülfəz Qədirqulu oğlu Əliyev; 24 Haziran 1938 - 22 Ağustos 2000), bilinen adıyla Ebulfez Elçibey (Azerice: Əbülfəz Elçibəy), Türkçü ve milliyetçi görüşleriyle bilinen Azeri siyasetçidir. Sovyetler Birliği'nden ayrıldıktan sonra Azerbaycan'ın demokratik yöntemlerle seçilmiş ilk ve tek cumhurbaşkanı olan Elçibey, Azerbaycan Halk Cephesi'nin liderliğini üstlendi ve ülkenin Sovyetler Birliği'nden bağımsızlığını kazanma sürecinde önemli bir rol oynadı.
Elçibey, bağımsız Azerbaycan'ın ilk serbest seçimlerinde cumhurbaşkanı seçildi ve 17 Haziran 1992'den, Rusya'nın desteklediği ve Haydar Aliyev'in cumhurbaşkanlığına giden sürecin önünü açan 24 Haziran 1993 tarihli askerî darbeyle görevden uzaklaştırılmasına kadar görev yaptı. Kısa süren iktidar dönemi, Azerbaycan'ın Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından demokratik yöntemlerle yönetildiği tek dönem olarak değerlendirilir. Elçibey yönetimi sırasında planlı ekonomi, karaborsa ve eski komünist yapıların tasfiye edilmesi hedeflenirken, dış politikada Azerbaycan'ın Batı dünyasıyla yeniden bütünleşmesi amaçlandı. Ancak bu reform girişimleri, 1993 askerî darbesiyle birlikte sona erdi.
Tarihçi Audrey Altstadt'a göre Elçibey, cumhurbaşkanlığı döneminde Dağlık Karabağ'daki savaş nedeniyle yaşanan toprak kayıpları ve mülteci sorunu, yüksek enflasyon ve buna bağlı ekonomik sıkıntılar, yabancı yatırımcılarla petrol anlaşmalarında yaşanan yavaşlama ile eski Rus-Sovyet düzeninin kontrol ve etkisinin sürmesi gibi ciddi sorunlarla karşı karşıya kaldı. Altstadt, en acil meselenin ise Bakü ve çevresinde yaşanan istikrarsızlık olduğunu belirtmektedir. Elçibey, görev süresi boyunca eski komünist kadrolardan oluşan bir yönetim yapısıyla ve büyük ölçüde denetimi dışında kalan askerî güçlerle mücadele etmek zorunda kaldı.
Gündemde
Başlıklar yayın kuruluşlarının RSS akışlarından ve konu sayfalarından otomatik eşlenir; sayfa açıkken kendiliğinden yenilenir. Haberin tamamı kaynağındadır.
Hayat hikâyesi
02.1Hayatı
Gerçek adı Ebulfez Aliyev olan Ebulfez Elçibey Ordubad’ın Keleki köyünde doğdu. Babası aslen Güney Azerbaycan'dan olan Kadirgulu Bey ve annesi Anadolu'da doğup Keleki'ye göç etmiş Mehrinisa Hanım'dır. Babası 1943 yılında II. Dünya Savaşı'na katılmış ve bir daha kendisinden haber alınamamıştır.
Ebulfez Elçibey lise öğrenimini Nahçıvan'da almıştır. 1957-1962 yılları arasında Azerbaycan Bakü Devlet Üniversitesi Şarkşinaslık Fakültesi Arap Filolojisi Bölümü'nde öğrenim görmüş ve aynı üniversitede 1965 yılında yüksek lisans yapmıştır. Öğrencilik yıllarında Azerbaycan tarihini ve Azerbaycan devrim tarihini öğreten dernekler kurmuştur.
1963-1964 yıllarında Mısır'da tercüman olarak çalışmıştır.
1969 yılında Azerbaycan Bakü Devlet Üniversitesi'nde "Tolunoğulları Devleti (868-905)" konulu doktora tezini ünlü tarihçi Prof. Dr. Ziya Bünyadov'un danışmanlığında yazarak doktorasını tamamladı. Daha sonra bu doktora tezi kitap haline getirilerek yayına sunuldu.
1968-1975 yılları arasında Azerbaycan Bakü Devlet Üniversitesi Asya ve Afrika Tarihi Bölümü'nde öğretim görevlisi olarak çalıştı.
1970'lerde Azerbaycan'ın bağımsızlığı için çalışmalar yapan Elçibey 1975'te milliyetçilik suçundan 1,5 yıl hapis yattı.
Serbest bırakıldıktan sonra, 1977'den itibaren Azerbaycan Milli İlimler Akademisi El Yazmaları Enstitüsü'nde araştırma görevlisi olarak çalışmaya başladı ve daha sonra burada öğretim üyeliği ve Anabilim Dalı Başkanlığı gibi akademik görevlerde bulundu.
Elçibey 22 Ağustos 2000'de 62 yaşında prostat kanseri nedeniyle tedavi gördüğü Ankara'da ölmüştür.
Defin törenine sekiz yüz bin kişi katılmıştır. Dönemin Azerbaycan cumhurbaşkanı Haydar Aliyev törene katılmış, Elçibey'in cenazesi önünde baş eğmiştir. Haydar Aliyev'in salona giriş yaptığı zaman salondakiler onu "Elçibey!" sloganlarıyla karşılamışlardır.
02.2Siyasi kariyeri
1989'da Azerbaycan Halk Cephesi'ni kurdu ve AHC başkanı seçildi. Elçibey liderliğinde AHC 1990 Azerbaycan SSC genel seçimlerine katıldı ve 45 milletvekili ile Azerbaycan SSC Yüksek Sovyetinde temsil hakkı kazandı. Yüksek Sovyet'te muhalif milletvekilleri AHC liderliğinde Bağımsız Azerbaycan Demokratik Blokunu (İttifakını) kısaca DEMBLOK'u oluşturdu. DEMBLOK'cular bağımsızlık için çalışmalar yürütmüş, ilk kez bağımsızlık için oylama düzenlemiş ve bu oylamada 47 milletvekili bağımsızlığın leyhine oy kullanmış ve tarihe istiklalci milletvekilleri olarak geçmiştir.
Ayaz Mütallibov yönetimine muhalif olan AHC 15 Mayıs Darbesini gerçekleştirerek yönetimi ele aldı. Geçici cumhurbaşkanı olan İsa Gamber 7 Haziran 1992 tarihinde 2. Azerbaycan cumhurbaşkanlığı seçimini düzenledi. Seçimlerde geçerli oyların %59,4 alan Elçibey 2. Azerbaycan cumhurbaşkanı seçildi ve 16 Haziran 1992 günü Azerbaycan Millî Meclisi'nde düzenlenen yemin töreninde cumhurbaşkanlığı yemini etti.
Elçibey Birinci Karabağ Savaşı'nda yanlış adımları sebebiyle cephe komutanı Suret Hüseynov'u 1993'te görevden almıştır. Fakat Rusya'nın Azerbaycan'ı terk ederken bıraktığı silahları alan Suret Hüseynov Gence'de darbe girişimini başlatmış ve tanklarını Bakü'ye yöneltmiştir. Elçibey'in istifasını talep eden Suret Hüseynov Gence Darbesinin lideri olarak cumhurbaşkanıyla görüş talep ediyordu. Elçibey yardım için dönemin Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti Yüksek Meclis Başkanı Haydar Aliyev'i Nahçıvan'dan Bakü'ye davet etti. Haydar Aliyev'in Bakü'ye gelip Elçibey'le görüşmesinin ardından Elçibey, iç savaşı önlemek sebebiyle 17 Haziran 1993'te gece yarısı başkent Bakü'den ayrılarak Nahçıvan'a gitti. 24 Haziran günü bir zamanlar Halk Cephesi'nin liderlerinden olan İtibar Memedov'un parlamentoya sunduğu önergeyle Elçibey'in cumhurbaşkanlığı düştü ve yetkileri iktidar boşluğunda parlamento başkanlığını üstlenen Haydar Aliyev'e devredildi. Yönetimi ele alan Aliyev, önce Azerbaycan Cumhuriyeti Yüksek Sovyeti Başkanı seçildi. 30 Haziran 1993 tarihinde Suret Hüseynov'u başbakan olarak atadı. Ardından 1 Eylül 1993 tarihinde güven oylaması referandumu düzenlenmiş ve yüzde 98 oyla halkın Elçibey'i cumhurbaşkanı olarak desteklemediği açıklanmıştır. 3 Ekim 1993 tarihinde düzenlenen cumhurbaşkanlığı seçiminde ise Haydar Aliyev %98,8 oyla cumhurbaşkanı seçilmiştir. 7 Ekim 1994 tarihinde Haydar Aliyev Suret Hüseynov'u görevden aldı ve Suret Hüseynov hakkında cinayet suçlaması sebebiyle hapsedilmiş, dokunulmazlığı ve Milli Kahraman unvanı elinden alınmıştır. Tüm bunlar yaşanırken Elçibey kendisinin seçildiği zamandan 5 yıl sonrasına kadar, yani 1997 tarihine kadar legal cumhurbaşkanı olduğunu ve alınan hiçbir kararı tanımadığını ilan etti.
Elçibey 4 yıl 4 aydan sonra, Ekim 1994 tarihinde Keleki'den Bakü'ye dönmüştür. Yıllardır de-jure sürdürdüğü Azerbaycan Halk Cephesi başkanlığını de-facto sürdürmüştür. Elçibey hızla siyasete geri dönmüş ve seçimlere katılma kararı almıştır. Bağımsız Azerbaycan'da düzenlenen ilk genel
02.3İdeolojisi
Elçibey Azerbaycan'ın SSCB içinde bir sömürge olduğunu söylemiş ve ülkenin bağımsız, demokratik bir cumhuriyet olacağına inanmıştır. Sosyalizm'e karşıydı. Atatürk'ten, Gandhi'den ve Mehmed Emin Resulzade'den etkilenmiştir. Kuzey ve Güney Azerbaycan'ın mutlaka birleşmesi ve Dağıstan'a, Gürcistan'a ve Ermenistan'a verilen toprakların tekrar Azerbaycan'a geri verilmesini savunmuş ve bunu Bütün Azerbaycan kavramı etrafında fikirleştirmiştir. Elçibey Turan'ın yolunun Bütün Azerbaycan'dan geçtiğini iddia ediyordu. İran'ın Güney Azerbaycan Türklerine karşı yürüttüğü çok sert şekilde eleştirmiş ve aynı zamanda bir Türk olan İran'ın Bakü büyükelçisine Söylediklerimin tamamını sen ve senin gibi milyonlarca kardeşimin namusu için söylüyorum demişti. Elçibey'in nihai amacı Azerbaycan Cumhuriyeti, Güney Azerbaycan ve Türkiye'nin birleşerek bir federasyona dönüşmesiydi.
Kasım Azerbaycan cumhurbaşkanı olarak 1993'te Anıtkabir'i ziyaret etmiş ve Anıtkabir özel defterine şu cümleleri yazmıştır: "Ey büyük Türk'ün büyük komutanı! Seni ziyaret etmekle özüm ve milletim adına şeref duydum. Senin Askerin."
Üretimleri
03.1Yazdığı kitaplar 4 kitap · kapaklı raf
Künyeler Vikipedi maddesindeki eser listesinden ayrıştırıldı. Kapağı bulunamayan kitaplar künyesinden dizildi.
Eser listesinden
Hakkında yazılanlar
Bağlantı atlası
Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.
-
Ebulfez Elçibey hayat hikâyesinde anıyor Haydar Aliyev
“Elçibey, bağımsız Azerbaycan'ın ilk serbest seçimlerinde cumhurbaşkanı seçildi ve 17 Haziran 1992'den, Rusya'nın desteklediği ve Haydar Aliyev'in cumhurbaşkanlığına giden sürecin ö...”
-
Ebulfez Elçibey hayat hikâyesinde anıyor Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti
“Elçibey yardım için dönemin Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti Yüksek Meclis Başkanı Haydar Aliyev'i Nahçıvan'dan Bakü'ye davet etti.”
-
Ebulfez Elçibey kendi hikâyesinde anılıyor Kemal Çapraz
“Aynı üniversitenin Sosyal Bilimler Enstitüsü'nde Gazetecilik ve Halkla İlişkiler anabilim dalında “Kırım Türk Basını ve İsmail Gaspıralı” konusundaki tezi ile yüksek lisans yaptı...”
-
Ebulfez Elçibey kendi hikâyesinde anılıyor Arif Acaloğlu
“Azerbaycan'ın bağımsızlık hareketinde öncü bir rol üstlenerek Ebulfez Elçibey'in danışmanlığını yaptı.”
-
Ebulfez Elçibey kendi hikâyesinde anılıyor Türk Dili Konuşan Ülkeler Zirvesi
“Cumhurbaşkanı Turgut Özal, Azerbaycan Cumhurbaşkanı Ebulfez Elçibey, Kazakistan Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev, Kırgızistan Cumhurbaşkanı Askar Akayev, Özbekistan Cumhurbaşkanı...”
Kaynaklar
Bu profil için henüz kaynak kaydı yok.
Bilerek dışarıda bırakılanlar
Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.
Vikipedi’den uyarlanmıştır
Bu profildeki metinler Vikipedi maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.
Ne değişti?
-
Profil oluşturuldu
0 kaynak ve 0 olayla ilk kayıt.
Düzeltme masası
Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.
- Ne yanlış?
- Doğrusu
- Kaynak
Önerin masada.
Editör ilk yanıtı en geç 5 iş günü içinde verecek. Kabul edilirse “Ne değişti?” günlüğünde görünecek.