Kısaca kimdir?
Çepniler (Osmanlıca: چپني, romanize: Çepni, Eski Anadolu Türkçesi: جآپنِ, romanize: Çepni, Çepnice: Erniş) veya Çepni boyu, yoğunlukla Doğu Karadeniz ve Türkmenistan'ın batı bölgelerinde yaşayan, Oğuz boylarından Üçoklara mensup olan yerleşik Türk halkıdır. Anadolu'nun Türkleşme ve Müslümanlaşma süreçleri sırasında Doğu Karadeniz bölgesinde yerleşmişler, bölgenin etnik ve kültürel yapısının oluşmasının parçası olmuşlardır.
Oğuz Kağan Destanı'ndaki yirmi dört, Dîvânu Lugâti't-Türk'teki yirmi iki Oğuz boyundan birisi olan Çepniler, Selçuklu'nun Anadolu'yu fethi ile birlikte bölgeye gelmiş, Doğu Karadeniz ve Güneydoğu Anadolu çevresine yerleşmişlerdir. Doğu Karadeniz bölgesinde Taceddinoğulları ve Hacıemiroğulları beyliklerini kurmuşlardır. Hacıemiroğulları Beyliği, Trabzon İmparatorluğu’na karşı yürüttüğü siyasî ve askerî mücadelelerle bölgeye Türklerin yerleşmesinin önünü açmıştır. Çepnilerin yayılımı bu bölgelerle sınırlı kalmayıp Osmanlı İmparatorluğu’nun iskân politikalarının neticesinde Batı Anadolu ve Van çevresine kadar uzanmıştır. Askerî nitelikleriyle de anılmış boy, Akkoyunlular ile Safevîlerin askerî teşkilatlarında kurucu ve etkin unsurlar arasında bulunmuştur. Türk Kurtuluş Savaşı'na Topal Osman komutasında toplanan, Giresun Gönüllü Alayları isimli bir Çepni alayı katılmıştır.
Çepniler, köken anlatılarında Hacı Bektaş-ı Veli ve Abdal Musa gibi figürlerle ilişkilendirilmeleri nedeniyle Anadolu Alevî-Bektaşî geleneği içerisinde önemli bir konuma sahiptir. Zamanla farklı coğrafyalarda değişen siyasal ve toplumsal koşullar sonucunda mezhepsel farklılaşma meydana gelmiş, Batı ve Güneydoğu Anadolu çevresindeki Çepniler Alevî inanç sistemini sürdürürken Doğu Karadeniz Çepnileri, Osmanlı idaresi ve bölgesel dinamiklerin etkisiyle ağırlıklı olarak Sünniliği benimsemiştir.
Kültürel açıdan Karadeniz kemençesi, horon ve otçu göçü gibi gelenekleri olan Çepniler, Karadeniz'in folklorik kimliğinin şekillenmesindeki aktörlerdendir. Alevî inancını sürdüren Çepnilerde ise toplumsal dayanışma ve kültürel kimliğin inşası, Cem ritüelleri üzerinden sağlanmaktadır.
Erken dönem
—Erken dönem
Oğuz Kağan Destanı'na göre Oğuzların 24 boyundan, Kâşgarlı Mahmud'a göre yirmi iki Oğuz bölüğünden olan Çepniler Dîvânu Lugâti't-Türk'te "Yirmibirincisi: جآپنِ Çepnilerdir. Belgeleri şudur: " şeklinde tanımlanmıştır. Oğuz Kağan Destanı'nda boydan "Bahadır, kahraman, düşman olan her yerde durmayıp savaşan" olarak bahsedilmiştir.
Anadolu'ya gelmeden önce bugünkü Türkmenistan'ın batısında öbür Türkmen boylarıyla birlikte yaşayan Çepnilerin büyük kısmı, Selçuklu akınlarına katılıp Anadolu'ya girmiştir. Çepniler'in Anadolu'ya girdikten sonra bir kolu Karadeniz'e göçerken bir diğer kolu da Güneydoğu Anadolu'ya göçmüştür. Burada Rumkale yöresine yerleşenlere "Oturak Çepni" ve "Rumkale Çepnileri" denmiştir. Çepnilerin mühim bir kısmı 1240'taki Baba İshak isyanına katılmıştır. 1312 yılında Endülüslü Ebu Hayyan tarafından Kahire'de Memlük Kıpçakçasında yazılan Kitâbü'l-İdrâk li-Lisâni'l-Etrâk'ta Kınıklarla beraber Çepnilerden de bahsedilmiştir.
Çepniler · diğer bölümler
Bağlantı atlası
Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.
-
Çepniler hayat hikâyesinde anıyor Abdal Musa
“Çepniler, köken anlatılarında Hacı Bektaş-ı Veli ve Abdal Musa gibi figürlerle ilişkilendirilmeleri nedeniyle Anadolu Alevî-Bektaşî geleneği içerisinde önemli bir konuma sahiptir.”
-
Çepniler hayat hikâyesinde anıyor Ali Paşa
“Bundan sonra bölgedeki derebeyler arasındaki mücadeleler kısa süreliğine durulmuşsa da 1750 yılından itibaren tekrar başlamış, 1751 yılında Hekimoğlu Ali Paşa'nın bölgeye vali atan...”
-
Çepniler hayat hikâyesinde anıyor Ali Şahin
“1733 yılında Osmanlı tarafından Trabzon Eyaleti'nde yaşayan Çepni taifesinden eşkıyalık yapanların cezalarının düzenlenmesi ve uygulanması konusunda Vali Şahin Paşa'ya hitaben bir...”
-
Çepniler hayat hikâyesinde anıyor Baba İshak
“Çepnilerin mühim bir kısmı 1240'taki Baba İshak isyanına katılmıştır.”
-
Çepniler hayat hikâyesinde anıyor Bayram Bey
“Beyliğin kurucusu olarak bazı kaynaklar Bayram Bey'i, bazı kaynaklar ise onun oğlu Hacı Emir İbrahim Bey'i göstermektedir.”
-
Çepniler hayat hikâyesinde anıyor Güvenç Abdal
“Çepniler; 1071'de Anadolu'nun, 1277 yılından itibaren de Sinop'tan Trabzon'a kadar olan Karadeniz Bölgesi'nin iskân edilmesinde başta Güvenç Abdal olmak üzere görevler üstlenmiştir...”
-
Çepniler hayat hikâyesinde anıyor Hacı Bektaş-ı Veli
“Çepniler, köken anlatılarında Hacı Bektaş-ı Veli ve Abdal Musa gibi figürlerle ilişkilendirilmeleri nedeniyle Anadolu Alevî-Bektaşî geleneği içerisinde önemli bir konuma sahiptir.”
-
Çepniler hayat hikâyesinde anıyor Hekimoğlu Ali Paşa
“Bundan sonra bölgedeki derebeyler arasındaki mücadeleler kısa süreliğine durulmuşsa da 1750 yılından itibaren tekrar başlamış, 1751 yılında Hekimoğlu Ali Paşa'nın bölgeye vali atan...”
Kaynaklar
Bu profil için henüz kaynak kaydı yok.
Bilerek dışarıda bırakılanlar
Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.
Vikipedi’den uyarlanmıştır
Bu profildeki metinler Vikipedi maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.
Ne değişti?
-
Profil oluşturuldu
0 kaynak ve 0 olayla ilk kayıt.
Düzeltme masası
Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.
- Ne yanlış?
- Doğrusu
- Kaynak
Önerin masada.
Editör ilk yanıtı en geç 5 iş günü içinde verecek. Kabul edilirse “Ne değişti?” günlüğünde görünecek.