Cemil Merdam Bey Suriye'de Fransız karşıtı faaliyet

Osmanlı İmparatorluğu 1918'de yenildiğinde, İngiltere Levant'taki baskın askerî güçtü. İngilizlerin desteğiyle 3 Ekim'de Şam'a giren Prens Faysal, Akabe'den Halep'e kadar Suriye'nin içini kapsayan bir Arap askeri yönetiminin başına getirildi. Şubat 1919'da Prens Faysal, Suriye'nin bağımsızlığını için sağlamak için Paris Barış Konferansı'na gitti. Bu zamana kadar İngilizler, Fransızlarla kendi başına müzakere ettiğini açıkça belirtmişti. Paris Barış Konferansı'nda söz almak üzere davet edilen delegelerden biri de Merdam Bey'di. Konuşması, heyetine katılmasını isteyen Prens Faysal'ı etkiledi.

Merdam Bey, Mayıs 1919'da Şam'da düzenlenen Suriye Ulusal Kongresi'nin katılımcılarından biriydi. Kongrenin amacı, o zamanlar Lübnan, Ürdün ve Filistin'i içine alan Suriye'nin geleceğini ele almaktı. Haziran 1919'da King-Crane Komisyonu'na iletilen sonuç raporu, "Suriye'nin Filistin olarak bilinen güney kesiminin veya Lübnan'ı da içeren kıyı batı bölgesinin Suriye ülkesinden ayrılmamasını" talep ediyordu. King-Crane Komisyonu, "Suriye'nin birliğinin korunmasını" tavsiye etti. bununla birlikte, İngiltere ve Fransa'nın Levant topraklarını aralarında paylaşmak için halihazırda vardıkları anlaşmalar göz önüne alındığında, komisyon boşuna bir çabaydı.

Suriye'de milliyetçilik ateşi yükseliyordu ve Prens Faysal'ın Ocak 1920'de Clemenceau ile yaptığı ve Fransa'nın Suriye'deki münhasır konumunu tanıyan anlaşmaya karşı direniş vardı. Mart 1920'de Suriye Kongresi, Suriye'nin Faysal'ın kral olduğu bağımsız bir anayasal monarşi olduğunu ilan etti. Merdam Bey, kraliyet kararnamesi ile dışişleri bakan yardımcılığına atandı. O yılın Nisan ayındaki San Remo Konferansı, bölgenin geleceğini ve yüzyıllardır Bilad'üş-Şam olarak anılan toprakların yok edilmesini açıkça dile getirdi. Fransızlar, mandalarını uygulamakta hiç vakit kaybetmedi ve birliklerinin 24 Temmuz'da Suriye'ye girmesiyle monarşiye ve hükûmete ani bir son verdi. Fransız birlikleri ülkeye girerken Faysal istifasını sunmuştu, ancak General Yusuf el-Azma liderliğindeki küçük bir savaşçı grubu Meyselun'da dört saatlik bir muharebede Fransızlara karşı savaştı. El-Azma, savaşta öldürüldü ve ezici bir güç karşısındaki kahramanca duruşuyla Suriye'de hâlâ anılan efsanevi bir kahraman oldu.

Fransızların Suriye'ye girişi, Cemil Merdam Bey ve diğer milliyetçi liderlerin Fransızlar tarafından verilen ölüm cezalarından kaçınmak için ülkeden kaçmasına neden oldu. Merdam Bey, Aralık 1921'de bir af çıkarıldıktan sonra Suriye'ye döndü. Sıkıyönetim, Suriyelilerin örgütlü siyasi dernek kurma hakkını engelledi. Bu nedenle, diğer milliyetçilerle birlikte Merdam Bey, Abdurrahman Şahbandar tarafından başlatılan bir yeraltı hareketi olan Demir El Cemiyeti'ne üye oldu. Faaliyetleri, Fransızlar tarafından kurulan kukla rejimi itibarsızlaştırmanın yanı sıra tüccarlar, mahalle patronları ve öğrencilerle yeniden temas kurmaya odaklandı.

5 Nisan 1922'de Charles Crane (King-Crane Komisyonu'ndan) Şam'a geldi ve iki gün Şahbandar'ın konuğu olar