Marifetname

Osmanlı’nın hemen her alanda gerilediği, hem toprak kaybetmeye başladığı, hem ilimde durakladığı, Batı’nın koşar adım Osmanlı ile mesafeyi alabildiğine açtığı 18. yüzyıl­da yaşamıştır. Böyle olmakla beraber, bu dönem ilim ve sanatta, modernleşmede geri kalındığının fark edildiği bir dönemdir.Matbaa, bu dönemde, 1730’da kurulabilmiş, ama akabinde itirazlar da yükselmiştir. İlimde istenilen mesafe alınamamakla beraber, sanatta bir hareketlilik görülmüştür.

Nedim gibi, Nahîfî büyük Divan şairleri bu denemde eser vermişlerdir. Yine bu dönemde birçok kitap tercüme edilmiştir.Eğlencenin doruğa çıktığı dönem de bu yüzyıldır. Lale Devri bu dönemde Damat İb­rahim Paşa ile başlamıştır.Yenileşme çabasını da her şeye rağmen bu dönemde görebiliriz.

Geriden de olsa, çağı yakalama gayreti göze çarpmaktadır. III. Selim’in orduyu modernleştirmek için birtakım reformlara girişmiş, sonra hayatı pahasına Nizam-ı Cedid’i kurmuştur.İleride kendilerinden bahsettirecek ilim, sanat ve devlet adamları, gerileme döneminde tesadüfen, münferit olarak ortaya çıkmazlar.

Çevre ve çağın getirdikleri, ilim, sanat ve devlet adamlarını olgunlaştırır.Erzurumlu İbrahim Hakkı da, dönem içinde, temayüz etmiştir.Erzurumlu İbrahim Hakkı, en çok Marifetnâme’siyle tanınır. Ancak o, Marifetnâme’nin dışında da eserler vermiştir. Hayatını anlatırken, bütün eserlerini tek tek ele alacağız.*Giriş*i uzun tuttuk.

Maksat, eser üzerinde ilim adamlarının yaptığı çalışmalarını bir bir ele alarak, açıklayıcı bilgileri vermek istememizdendir.İbrahim Hakkı Marifetnâme’de, Divan’ından olsun, başka şairlerden olsun, çok sayıda şiirini serpiştirmiştir.*Başka şairler* derken, İbrahim Hakkı, eserinde o başka şairlerin kimilerinin isimleri­ni vermemiştir. Şimdiye kadar yapılan yayınlarda da, başka şairlerden alınmış şiirlerin kime ait olduğu gösterilmemiştir. Böyle olunca, bu alıntı şiirleri İbrahim Hakkı’nın zannedilmiş­tir.Biz tespit edebildiklerimizin asıl kime ait olduğunu gösterdik.Marifetnâme’de, yine yer yer Arapça ve Farsça şiirler de bulunmaktadır.

Bu şiirlerin kendisinin mi, yoksa Arapça veya Farsça yazan bir şairin mi olduğunu tespit etmek için ayrı bir çalışma gerekmektedir.Erzurumlu İsmail Hakkı, dönemine yenilik sayılabilecek bir yol takip etmiş ve birçok konuyu şekillerle anlatmıştır. 30’dan fazla şekil yer almaktadır. Bazı yazmalarda bu şekiller renklidir. Biz metin içinde şekilleri göstermedik.

Şeklin geldiği yerde numara koyarak en arkada sıraladık. Bütün şekilleri aslına uygun olarak renkli verdik.