Zeki Baştımar İlk yılları

Hafız Mehmet Bey'in de yeğeni olan Zeki Baştımar 1905'te Trabzon'un Sürmene ilçesinin Baştımar köyünde doğdu. Babası Hacı Yakupoğullarından Muhammed, annesi Huriye Hanım'dır. Altı yaşındayken babası ölüp annesi yeni bir evlilik yapınca amcası İbrahim Baştımar'ın yanına verildi. 1922'de Trabzon Öğretmen Okulunu bitirdi.

1926 yılında TKP Trabzon örgütü aracılığıyla öğrenim görmek üzere Sovyetler Birliği'ne gitti. 1926-1929 yılları arasında Doğu Emekçileri Komünist Üniversitesinde (KUTV) Aydın takma adıyla eğitim gördü. 1929'da Sovyet komünist partisine üye kabul edildi.

1929'da İstanbul'a dönerek TKP faaliyetlerinde aktif yer aldı. 1929 yazında parti içinde Nâzım Hikmet liderliğindeki muhalefet hareketinin Pavli Adası Konferansına katıldı. Fakat bir süre sonra bu gruptan ayrılıp Şefik Hüsnü liderliğinde yeniden örgütlenen merkez saflarında yer aldı. 1932'deki TKP 2. Konferansına (Defterdar Konferansı) katılarak Merkez Komitesi üyesi oldu. 1932 tutuklamasında 1 yıla yakın tutuklu kaldı, 1933'te Politbüro üyesi oldu.

Şubat 1934'te tekrar Moskova'ya giderek hem KUTV'da özel eğitim aldı, hem de eğitmenlik yaptı. 1935'teki Komintern 7. Kongresinde Şefik Hüsnü ile birlikte TKP'yi temsil etti. 1937'de Komintern'in TKP ile ilgili aldığı desantralizasyon kararı ardından TKP MK üyesi olarak tekrar Türkiye'ye dönerek Ankara'ya yerleşti. İngilizce, Fransızca ve Rusça bilen Zeki Baştımar, burada Başvekalet Kütüphanesinde çevirmen olarak çalışıp kitap çevirileri yaptı. Tolstoy’un Harp ve Sulh (Nâzım Hikmet'le), Hacı Murat, Çehov'un Mujikler, Maske, Köylüler, Pahalı Dersler, Yazlıkçılar, Sayfiyede, Puşkin’in Erzurum Yolculuğu adlı eserlerini Türkçeye çevirdi. Ayrıca Ses, Yeni Edebiyat, Adımlar, Söz dergilerinde incelemeleri yayımlandı.

1947’de TKP MK Teşkilat Sekreterliği görevini üstlenince İstanbul’a taşınarak burada partinin örgütlenme çalışmalarını yönetti. Bu dönemde yasal Nuh’un Gemisi ve Barış dergileri yayınlandı.