Yemen (eyalet)

Osmanlıların Yemen'de korumak istedikleri iki temel çıkar vardı: İslam'ın kutsal şehirleri Mekke ve Medineye yakınlığı ile büyük bir zenginlik kaynağı olan Hindistan'a uzanan baharat ve kumaş ticaretinin ana deniz yolu. 16. yüzyılın başlarında Portekizlilerin Hint Okyanusu ve Kızıldeniz'e gelmesiyle bu ticaret yolu risk altına girmişti.

Osmanlı'nın Yemen'i fethetmeye yönelik ilk girişimi, Büyük Mısır Seferi'yle (1516-17) bölgede Memlûk hakimiyetinin bitimiyle Yemen'deki Memlük yönetiminin sona ermesinden sonra 1538'de gerçekleşti. Mısır'ın Osmanlı valisi Hadım Süleyman Paşa, Yemen'i fethetmek için 90 gemilik bir filoya komuta ederek yola çıktı. İmam Mütevekkil Yahya Şerefeddin, Sana'a da dahil olmak üzere kuzey Yemen'i yönetirken, Aden son Tahiri Sultanı Amir ibn Davud'un elindeydi. Süleyman Paşa, 1538'de Aden'e saldırarak hükümdarı Amir'i öldürdü ve Osmanlı otoritesini 1539'da Zebid'i (Hudeyde) ve sonunda Tihame'nin tamamını kapsayacak şekilde genişletti. Zebid, yeni kurulan Yemen Eyaleti'nin idari merkezi oldu. Osmanlı valileri İç Yemen denilen yaylalar üzerinde fazla kontrol uygulamadılar. Kuzey Yemen'in kontrolü Zeydi imamlarda kaldı. Esas olarak güney kıyı bölgesinde, özellikle Zebid, Mocha ve Aden çevresinde egemenlik kurdular.Bölgenin yönetim zorluğu nedeniyle 1539 ile 1547 arasında Mısır'dan Yemen'e gönderilen 80.000 askerden sadece 7.000'i hayatta kaldı.

Koca Sinan Paşa yönetimindeki Osmanlı seferi kuvvetleri, İmam Mutahhar yönetimindeki Zeydiler'in Osmanlıları Yemen'de sadece Zebid çevresinde tutmasının ardından Zeydilere karşı bir harekât düzenledi. Taiz 7 hafta içinde düştü. Eş-Şamayateyn bölgesindeki Cebel El-Ağbar Osmanlı taaruzuna uğradı ve Zeydiler 29 Nisan 1569'da bozguna uğratıldı. Kısa bir süre sonra Osmanlılar 14 Mayıs 1569'da Aden'in kontrolünü ele geçirdi. Osmanlı kuvvetleri kuzeye, Cibla yakınlarındaki Vadi Maytam'a doğru sefer yaptı ve burada Zeydiler 12 Haziran 1569'da 10.000 adamla pusu kurdu ancak Sinan Paşa'nın kuvvetleri Cibla ve yakındaki bölgelerin sakinlerinin Osmanlı yönetimine boyun eğmesiyle Zeydi saldırısını engelledi. Osmanlılar İbb'e saldıracak ve Zeydi garnizonu 25 Haziran 1569'da Osmanlılar tarafından ele geçirilerek yenilecektir.

Osmanlı kuvvetleri 1569 yılının Temmuz ayının başlarında Dhamar ve Yarim'e girdi. Sinan Paşa ve ordusu kuzeye doğru Sana'a'ya doğru yola koyuldu. Osmanlı kuvvetleri 26 Temmuz 1569'da Zeydi Devleti'nin başkenti Sana'a'yı aldı. Osmanlılar Sana'a'nın güneydoğusundaki Havlan'a bir taarruz başlattı ve bu taaruz başarılı oldu. Zeydi devletinin lideri Mutahhar da dahil olmak üzere Zeydi kuvvetleri Thula'da savunmaya çekildi. Osmanlı kuvvetleri daha sonra 24 Ağustos 1569'da Kavkaban yakınlarındaki Şibam'a saldırarak şehri ele geçirdi.

Yemen'i fethetmek için Osmanlıler 1630'larda bir askeri sefer daha düzenledi. Ancak bu sefer, Yemenli Zeydi imamlar lehine kesin bir zaferle sonuçlandı ve Yemenli imamlar topraklarını Asir'den Hadramut'a kadar genişlettiler.