Trabzon Muhâfaza-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti Cemiyet

Trabzon’un siyasi yaşamında önemli bir kuruluş olan THMC’nin kurucuları ve sonraki süreçte yönetiminde etkili olan kişiler şehrin özellikle ticari hayatında öncü konumunda yer alan eşraf ailelerine mensuptur.

Paris Barış Konferansı’nda Trabzon ve çevresinde Pontus veya Ermeni devleti kurulmasını hedefleyen iç ve dış girişimlerin artması üzerine teşkilatlanma süreci hızlanmış ve Şubat 1919’da Trabzon Muhafaza-i Hukuk-ı Millîye Cemiyeti (TMHMC) kurulmuştur. Cemiyetin amacı, “Trabzon vilayetinin Osmanlı Devleti’ne bağlılığını korumak, ilmî vesikalarla gereken savunmaları yapmak ve millî haklarımızı koruyacak vasıtaların teminine çalışmak” olarak belirtilmişti. Erzurum Kongresi’nin toplanmasında belirleyici rol oynayan cemiyet, sonraki dönemde İttihatçılık ve usulsüzlük iddialarıyla eleştirilmiş; 1922’den itibaren örgüt içi muhalefet ve bölgesel siyasi gerilimler daha görünür hale gelmiştir. 1919–1923 arasında Trabzon Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin yönetim kadrosu, dönemin siyasi koşullarına bağlı olarak önemli değişikliklere uğramıştır. Kurucu ve yönetici üyeler arasında köklü ayan ailelerine mensup eşrafın yanı sıra tüccarlar, eski mebuslar, mülki idareciler, hukukçular, din adamları, eğitimciler ve aydınlar yer almıştır. Bu sosyal çeşitlilik, cemiyetin şehir halkı üzerinde güçlü bir temsil kabiliyeti oluşturmasına katkıda bulunmuştur.