Trabzon Muhâfaza-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti Arka plan

Tarih boyunca önemli bir ticaret merkezi olan Trabzon, Osmanlı döneminde de bu konumunu sürdürmüş; Tanzimat sonrasında bürokratik modernleşme süreciyle birlikte şehirdeki Müslüman ve müslüman olmayan eşraf yapısı yeniden şekillenmiştir. Müslüman-Türk eşrafı büyük ölçüde bölgedeki ayan ailelerinin devamı niteliğindeki hanedanlara dayanmış; ekonomik güç kazanan diğer yerel unsurlarla birlikte zamanla yükselen bir tüccar sınıfı oluşmuştur. Bu zümre, II. Meşrutiyet yıllarında siyasetten bürokrasiye ve toplumsal yaşama kadar geniş bir etki alanına ulaşmıştır.

Trabzon eşrafı, dönemin siyasal yapısı içinde İttihat ve Terakki ile Hürriyet ve İtilaf taraftarlığı şeklinde iki ana gruba ayrılmıştır. Ancak 1916–1918 Rus işgali ve muhacirliğinin ardından, şehrin Müslüman-Türk unsurları bölgenin yeniden istilaya uğrama ihtimali ve Osmanlı Devleti’nden kopma tehlikesine karşı ortak bir hareket zemini oluşturmuştur. Mondros Mütarekesi sonrasında başlayan bu faaliyetler, yerel Müslüman-Türk burjuvazisinin öncülüğünde millî bir müdafaa örgütlenmesine dönüşmüştür.