Tâhirü'l-Mevlevî

Babası Hacı Mustafa Saffet Bey İstanbulludur. Annesi Emîne Emsâl Hanım Kafkasyalıdır. Asıl adı Mehmed Tâhir'dir. Divânçe-i Tâhir, Amuzgâri Fârisî, Dest-Âviz-i Fârisî-Hanan isimli kitapları ve ilk şiirlerinde Mehmed Tâhir ismini kullanmış, daha sonra Mevlevî tarikatına girmesiyle birlikte yazı ve şiirlerinde "Tâhirü'l-Mevlevî" ismini kullanmaya başlamış ve bundan sonra bu şekilde anılmıştır.

İlköğrenimini Hekimbaşı Ömer Efendi Mekteb-i ibtidâîsi'nde yapar. Gülhâne Askerî Rüştiyesi ve Menşe-i Küttâb-ı Askerîye'de okur. 1892 yılının Haziran ayında on beş yaşında iken Bâb-ı Seraskerî Piyâde Dâiresi'ne tayin edilir. Fâtih Camii baş imamı Filibeli Mehmed Râsim Efendi ve Galata Mevlevîhânesi Şeyhi Mehmed Es'ad Dede'nin derslerine devam eder ve Es'ad Dede'den Mesnevî icazetnamesi alır. Mevlânâ'ya ve Mevlevîliğe alaka duyması sonucunda Şeyh Mehmed Celâleddin Efendi'den sikke giyer ve 1894 tarihinde Mevlevî tarikatı sâlikleri arasında yerini alır.

Zamanın tahrîp ve imhâsına mâruz kalmış Mevlevîlikle ilgili eserleri gün ışığına çıkarmak gayesiyle Beyazıt'ta “Tâhir Dede Kütüphanesi” adında bir sahaf dükkânı açar. Aynı tarihlerde haftalık bir gazete çıkarmaya karar verir. Karabet Efendi'nin "Resimli Gazete"sini kiralayarak ilk nüshasını çıkarır. Fakat bu ilk sayının kapağına Mecmua-i Medâyih-i Hazret-i Mevlânâ’nın ilânıyla beraber bir Mevlevî sikkesi resmi basıldığından, o vakit veliaht bulunan ve Mevlevî muhibbi olan V. Mehmed namına propaganda yapıldığı gerekçesiyle gazete kapatılır. Tâhir Olgun sorguya çekilir, fakat suç oluşturacak bir hareketi görülmediğinden serbest bırakılır. Maruz kaldığı tavır ve baskılar karşısında, büyük bir masraf yaparak giriştiği kitapçılıktan altı ay sonra pişmanlıkla ayrılır.

Dört yıl Nâzime Sultan’ın yalısında vekilharçlık vazifesinde bulunur. Mizacına uygun görmediği için buradan da ayrılır. 1 Şubat 1904’te Orman ve Maâdin Nezaretinde açılan bir imtihanı kazanarak defter-i kebîr kalemine kâtip tayin edilir. Yine aynı yıl Burhân-ı Terakkî ve Rehnümâ-yı Füyûzât adlı özel okullarda Farsça ve İslam tarihi dersleri vermeye başladı.

Meşrutiyetin ilanından sonra Rehber-i Vatan gazetesinin kurucuları arasında yer aldı. Nekregû dergisinde “Tâhir Safvet” imzasıyla mizahî yazılar yazar. Derginin kapanmasından sonra çıkan Nekregû ile Pişekâr'da yazmaya devam etti. Bir ara İttihat ve Terakki'ye girmişse de, daha sonra istifa etti. Beyânü’l-Hak, Sırât-ı Müstakîm ve Sebîlü’r-reşâd'ta sürekli yazar.

14 Aralık 1909'da Dârü'ş-Şafakati'l–İslâmiyye'nin edebiyat ve kompozisyon öğretmenliğine tayin edilir. Burada 35 yıl öğretmenlik yapar. 1920'de Mahfil dergisini çıkarır. 20 Ağustos 1923-7 Aralık 1925 tarihleri arasında Fatih Camii'nde mesnevî dersleri verir. 1924'te İmam Hatip Mektebi'ne öğretmen olur.

1929'da Maltepe Askerî Lisesi edebiyat öğretmenliğine ve bu vazifede gösterdiği liyakat dolayısıyla bir sene sonra, Ağustos 1931'de terfien Kuleli Askerî Lisesine naklolunur ve 10 yıl kadar orada görev yapar. Son memuriyeti Milli Eğitim Bakanlığı Kütüphaneler Müdürlüğü Tasnif-i Kütüb Komisyonu azalığıdır. Burada, yazma divanları toplayan bir katalog hazırlar. (İstanbul Kütüphaneleri Türkçe Yazma Dîvânlar Kataloğu, İstanbul,1947). Beşiktaş'taki Mûsikî Mektebi'nde Türkçe derslerine girer. 1948'den sonra İslam Yolu adlı bir dergi çıkarır.

İskilipli Âtıf Efendi ile İstiklal Mahkemelerinde yargılandı ve beraat etti.

Ömrünün son seneleri rahatsızlıkla geçmiştir. 1951 yılında İstanbul'da vefat etti. Fars ve Türk edebiyatları, tarih, Mevlânâ, Mevlevîlik vs. konularda pek çok eser yazdı, tercümeler yaptı. 1940'lı yılları telifat ve edebî faaliyetler açısından yoğun geçmiş, dostlarını kaybettiğinden bu yıllarda yakındığı yalnızlığını sürekli yazarak unutmaya çalışmıştır. 1950 senesinin sonlarına doğru rahatsızlığı arttı, 20 Haziran 1951'de öldü, Merkez Efendi Mezarlığı’nda toprağa verildi.

Şiir yazmaya, 16 yaşındayken Hâfız’ın gazellerinden bazılarını manzum olarak çevirerek başlamış; geride aruz ve hece ölçüsüyle çeşitli konularda yazılmış birçok manzume bırakmıştır. Kendisi aruz ölçüsüyle yazılmış yüzlerce manzumeden oluşan mürettep bir divana sahip olduğundan divan edebiyatının Osmanlı'nın son dönemi ile Cumhuriyet Dönemi'nde yaşamış son ve en önemli temsilcilerindendir. Fakat hakkında fazla araştırma yapılmamıştır ve yazma eserleri tanınmadığı için de yazın tarihinde kendisine ilişkin fazla bilgi bulunmamaktır. Tâhirü'l-Mevlevî, değişik olay ve kişilerle ilgili çok sayıda tarih kıtası ve tarih manzumesi yazmıştır.

Yazılarını sade ve akıcı bir üslupla yazar. Şiir ve yazılarının en belirgin özelliği samimiliktir. Tâhirü'l-Mevlevî’nin Türk ve İslam tarihi, siyer, Türk edebiyatı, Fars dili ve edebiyatı, Mevlânâ ve Mevlevîlik, edebî bilgiler, şiir şerhi, çeviri, biyografi, basın tarihi gibi değişik konularda yazılmış olan önemli eserleri vardır. Edebiyat Lügati bugün için dahi önemli bir kaynaktır. "Mesnevî Şerhi" ise en önemli eseridir.

1. KİTAP Mirât-ı Hz. Mevlânâ Tâhirü'l-Mevlevî Mirât-ı Hz. Mevlânâ
2. KİTAP Dîvânçe-i Tâhir Tâhirü'l-Mevlevî Dîvânçe-i Tâhir
3. KİTAP Nazım ve Eşkâli Nazım Tâhirü'l-Mevlevî Nazım ve Eşkâli Nazım
4. KİTAP Edebiyat Lügati Tâhirü'l-Mevlevî Edebiyat Lügati
5. KİTAP Teşebbüs-i Şahsî Tâhirü'l-Mevlevî Teşebbüs-i Şahsî
6. KİTAP Şeyh Celâleddin Efendi Merhûm Tâhirü'l-Mevlevî Şeyh Celâleddin Efendi Merhûm
7. KİTAP Cengiz ve Hülâgû Mezâlimi Tâhirü'l-Mevlevî Cengiz ve Hülâgû Mezâlimi
8. KİTAP Şeyh Şâmilin Gazevâtı Tâhirü'l-Mevlevî Şeyh Şâmilin Gazevâtı
9. KİTAP İslâm Medreseleri Talebelerine Târih Hülâsaları Tâhirü'l-Mevlevî İslâm Medreseleri Talebelerine Târih Hülâsaları
10. KİTAP Şeyh Sa'dî'nin Bir Sergüzeşti Tâhirü'l-Mevlevî Şeyh Sa'dî'nin Bir Sergüzeşti
11. KİTAP Âmuzgâri Fârisî Tâhirü'l-Mevlevî Âmuzgâri Fârisî
12. KİTAP Destâviz Fârisî Hânân Tâhirü'l-Mevlevî Destâviz Fârisî Hânân
13. KİTAP Efgan Emîri Abdurrahman Han Tâhirü'l-Mevlevî Efgan Emîri Abdurrahman Han
14. KİTAP Hindin Moğol Hükümdarları Tâhirü'l-Mevlevî Hindin Moğol Hükümdarları
15. KİTAP Hind İhtilâlî Tâhirü'l-Mevlevî Hind İhtilâlî
16. KİTAP Şükûfe-i Bahâristan Tâhirü'l-Mevlevî Şükûfe-i Bahâristan
17. KİTAP Hazret-i Peygamber ve Zamânı Tâhirü'l-Mevlevî Hazret-i Peygamber ve Zamânı
18. KİTAP Hind Masalları Tâhirü'l-Mevlevî Hind Masalları
19. KİTAP Fuzûlîye Dâir Tâhirü'l-Mevlevî Fuzûlîye Dâir
20. KİTAP Nev'î ve Sûriye Kasîdesi Tâhirü'l-Mevlevî Nev'î ve Sûriye Kasîdesi
21. KİTAP Bâkîye Dâir Tâhirü'l-Mevlevî Bâkîye Dâir
22. KİTAP Müslümanlıkda İbâdet Târihi Tâhirü'l-Mevlevî Müslümanlıkda İbâdet Târihi
23. KİTAP İslâm Askerine Tâhirü'l-Mevlevî İslâm Askerine
24. KİTAP Manzum Bir Muhtıra Tâhirü'l-Mevlevî Manzum Bir Muhtıra
25. KİTAP Mesnevî'nin Eski ve Yeni Mu'terizleri Tâhirü'l-Mevlevî Mesnevî'nin Eski ve Yeni Mu'terizleri
26. KİTAP Mesnevî'nin En Son Mu'terizine Tâhirü'l-Mevlevî Mesnevî'nin En Son Mu'terizine
27. KİTAP XII - XVI. Asır Şaîrlerinin Dîvanları Kataloğu Tâhirü'l-Mevlevî XII - XVI. Asır Şaîrlerinin Dîvanları Kataloğu
28. KİTAP Aylık (Mahfil) Mecmuası Tâhirü'l-Mevlevî Aylık (Mahfil) Mecmuası
29. KİTAP Târih-i İslâm Sahîfelerinden Tâhirü'l-Mevlevî Târih-i İslâm Sahîfelerinden
30. KİTAP Tefsîr-i Hüseynî Tercümesi (Nâtemam) Tâhirü'l-Mevlevî Tefsîr-i Hüseynî Tercümesi (Nâtemam)
31. KİTAP Siyer-i Peygamberî (Bedr Gazâsına kadar yazılmıştır.) Tâhirü'l-Mevlevî Siyer-i Peygamberî (Bedr Gazâsına kadar yazılmıştır.)
32. KİTAP Târîh-i Enbiyâ Tâhirü'l-Mevlevî Târîh-i Enbiyâ
33. KİTAP Asr-i Saâdetde Müslümanlığın Medeniyyete Hizmetleri Tâhirü'l-Mevlevî Asr-i Saâdetde Müslümanlığın Medeniyyete Hizmetleri
34. KİTAP Şâir Giritli Ali İffet Merhum Tâhirü'l-Mevlevî Şâir Giritli Ali İffet Merhum
35. KİTAP Kamerî Aylara Dâir Mâlûmat Tâhirü'l-Mevlevî Kamerî Aylara Dâir Mâlûmat
36. KİTAP Büyüklerimizden Bazı Zevât Tâhirü'l-Mevlevî Büyüklerimizden Bazı Zevât
37. KİTAP Tercümelerim Tâhirü'l-Mevlevî Tercümelerim
38. KİTAP Manzûm Bir Muhtıranın Zeyli Tâhirü'l-Mevlevî Manzûm Bir Muhtıranın Zeyli
39. KİTAP Matbuat Âlemindeki Hayâtım Tâhirü'l-Mevlevî Matbuat Âlemindeki Hayâtım
40. KİTAP Nedîmin Köşk Kasîdesi ve Şerhi Tâhirü'l-Mevlevî Nedîmin Köşk Kasîdesi ve Şerhi
41. KİTAP Sünbüllüzâde Vehbinin (Tanâne) Kasîdesi ve Şerhi Tâhirü'l-Mevlevî Sünbüllüzâde Vehbinin (Tanâne) Kasîdesi ve Şerhi
42. KİTAP Ibni Kemâlin Yavuz Mersiyesi ve Şerhi Tâhirü'l-Mevlevî Ibni Kemâlin Yavuz Mersiyesi ve Şerhi
43. KİTAP Bursalı Gazâlî Tâhirü'l-Mevlevî Bursalı Gazâlî
44. KİTAP İki Mektup ve Sürûrî ile Gubâri Tâhirü'l-Mevlevî İki Mektup ve Sürûrî ile Gubâri
45. KİTAP Bâkînin Kâanûnî Mersiyesi ve Şerhi Tâhirü'l-Mevlevî Bâkînin Kâanûnî Mersiyesi ve Şerhi
46. KİTAP Bâkînin Sünbül Kasidesi ve Şerhi Tâhirü'l-Mevlevî Bâkînin Sünbül Kasidesi ve Şerhi
47. KİTAP Yahya Bey'in Şehzâde Mustafa Mersiyesi ve Şerhi Tâhirü'l-Mevlevî Yahya Bey'in Şehzâde Mustafa Mersiyesi ve Şerhi
48. KİTAP Nefi'nin (Hotin) Kasîdesi ve Şerhi Tâhirü'l-Mevlevî Nefi'nin (Hotin) Kasîdesi ve Şerhi
49. KİTAP Şerif Sabrinin Ebu Saîd Kasîdesi ve Şerhi Tâhirü'l-Mevlevî Şerif Sabrinin Ebu Saîd Kasîdesi ve Şerhi
50. KİTAP Fuzûlinin Bağdad Kasîdesi ve Şerhi Tâhirü'l-Mevlevî Fuzûlinin Bağdad Kasîdesi ve Şerhi
51. KİTAP Fuzûlînin Şikâyetnâmesi ve Şerhi Tâhirü'l-Mevlevî Fuzûlînin Şikâyetnâmesi ve Şerhi
52. KİTAP Kudemây-i Mevleviyye Tâhirü'l-Mevlevî Kudemây-i Mevleviyye
53. KİTAP Veliyüddin Oğlu Ahmet Paşa Dîvânının Nesre Çevrilişi Tâhirü'l-Mevlevî Veliyüddin Oğlu Ahmet Paşa Dîvânının Nesre Çevrilişi
54. KİTAP Dîvân-ı Tâhirü'l-Mevlevî (İkinci Dîvân) Tâhirü'l-Mevlevî Dîvân-ı Tâhirü'l-Mevlevî (İkinci Dîvân)
55. KİTAP Dîvânçe-i Fârisî Tâhir Tâhirü'l-Mevlevî Dîvânçe-i Fârisî Tâhir

Künyeler Vikipedi maddesindeki eser listesinden ayrıştırıldı. Kapağı bulunamayan kitaplar künyesinden dizildi.