Suriye-Türkiye normalleşmesi

Suriye ve Türkiye arasındaki ilişkiler 2010'ların başında, özellikle de 2011'de Suriye İç Savaşı'nın patlak vermesinden sonra önemli ölçüde kötüleşti. Başlangıçta Türkiye, Recep Tayyip Erdoğan ve Beşşar Esad liderliğinde Suriye ile yakın ilişkiler geliştirmiş, ekonomik işbirliği ve diplomatik angajmanı vurgulamıştı. Ancak Türkiye'nin Suriye muhalefetine verdiği destek ve Suriye hükümetinin protestoları şiddetle bastırmasına karşılık Esad'ın istifasını talep etmesi iki ülke arasında ciddi bir çatlağa yol açtı. Bu durum Ankara'nın 26 Mart 2012'de Şam'daki büyükelçiliğini Esad'ı onaylamadığını göstermek için kapattığını açıklamasında açıkça görülmüştür. Ancak Halep'teki konsolosluk açık kaldı. 22 Haziran 2012'de Suriye Silahlı Kuvvetleri, Suriye karasuları üzerinde bir Türk savaş uçağını düşürdü. Türkiye, Esad karşıtı grupları destekleyen, milyonlarca Suriyeli mülteciye ev sahipliği yapan ve topraklarının isyancı gruplar tarafından kullanılmasına izin veren kilit bir oyuncu haline gelerek gerilimi daha da derinleştirdi. Türkiye'nin hem terör örgütü olarak gördüğü Kürt gruplarla mücadele etmek hem de mülteci akınını azaltmak amacıyla Suriye'nin kuzeyindeki askeri operasyonlara giderek daha fazla dahil olmasıyla çatışma tırmandı. Rusya ve İran'ın Suriye hükümetinin yanında yer alması da Türkiye'nin pozisyonunu karmaşıklaştırarak Suriye-Türkiye ilişkilerindeki gerginliğe katkıda bulundu.

Ancak 2020'lerin başında bölgesel dinamikler değişmeye başladı. Ekonomik zorluklar ve karmaşık bir jeopolitik ortamla karşı karşıya olan Türkiye, Suriye de dahil olmak üzere komşu ülkelerle ilişkilerini normalleştirmeye istekli olduğunun sinyallerini verdi. İlişkilerin yeniden inşasında sınır boyunca güvenlik endişelerinin giderilmesi, mülteci akınlarının yönetilmesi ve ekonomik baskılar gibi pragmatik mülahazalar etkili oldu. Rusya ve diğer bölgesel aktörlerin aracılık ettiği görüşmeler ve Orta Doğu'daki daha geniş bir yakınlaşma eğilimi, ilişkilerin iyileştirilmesine yönelik adımların artmasına yol açtı. 2022 yılına gelindiğinde, tam normalleşme henüz sağlanmamış olsa da, Ankara ve Şam arasında düşmanlıkların azaltılması ve iletişim kanallarının açılması için gözle görülür çabalar vardı.

Türkiye'nin Beşşar Esad hükûmeti ile yakınlaşmasının en önemli katalizörlerinden biri 13 yıldır devam eden mülteci krizidir. Son dönemde Türk siyasi partileri ve güçleri Suriyeli mültecileri geri gönderme isteklerini dile getirdiler. Türk vatandaşları ile Türkiye'de yaşayan Suriyeliler arasında yaşanan çatışmalar ve şiddet olayları, Suriyeli muhalifler ile Türk yetkililer arasında gerginliğe yol açmıştır. Milyonlarca mültecinin varlığı, zorluklarla karşı karşıya olan Türk ekonomisi üzerinde de yük oluşturmaktadır. Mültecilerin büyük şehirlere güvenli bir şekilde geri dönmesi, Türkiye'nin ilişkilerin yeniden başlatılması için öne sürdüğü şartlardan biridir.

Her iki tarafın da Suriye'nin kuzeydoğusunda 2016 yılında kurulan özerk yönetimin ayrılıkçı arzularından endişe duyduğu biliniyor. SDG, Ankara'nın şiddetle karşı çıktığı bir öneri olan bu bölgede seçimler düzenlemeyi amaçlıyor.

Türkiye, Suriye ihtilafına, resmi muhalefet ile Şam hükûmeti arasında kapsamlı bir ulusal birlik hükûmetine yol açacak müzakerelere dayalı bir çözüm bulunması çağrısında bulunmaktadır.