Serdarabad Muharebesi Osmanlı ordusunun Ermenistan'a saldırısı

1917 tarihinde Rusya'da ortaya çıkan Ekim Devrimi sonrası 5 Aralık tarihinde Erzincan'da Osmanlı 3. Ordusu ile Transkafkasya komiserliği arasında imzalanan mütarekeden sonra Kafkas cephesinden bilhassa Ermenistan'dan geri çekilen Rus ordusunun yerine Ermenilerden oluşan silahlı gruplar geçmeye başladı. Mevcut olan jeopolitik vaziyetini kullanarak, Osmanlı İmparatorluğu Birinci Dünya Savaşı sırasında Rus ordusunun ele geçirdiği topraklarını geri almaya ve sonrasında da Ermenistan ve Güney Kafkasya'ya girmeyi planlamıştı.

1918 yılı Şubat ayında Osmanlı 3. ordusu sırayla Doğu Anadolu'daki yerleşimlerini ele geçirmeye başladı. Nisan ayında Trabzon barış müzakerelerinin başarısız sonuçlanmasından sonra Mehmet Vehbi Paşa ordusunu Transkafkasya'ya harekete geçirdi. Yeni ilan edilmiş Transkafkasya Federal Cumhuriyeti hükûmetinin zayıf politikasını kullanarak Osmanlı ordusu 25 Nisan tarihinde güçlü tahkim edilmiş Kars kalesini ele geçirip Gümrü şehri için açık bir tehdit oluşturdu. Kars'ı ele geçirdikten sonra Osmanlı kumandanlığı Transkafkasya hükûmetine yeni koşullar zorladı, bilhassa Ahilkelek, Ahıska ve Gümrü teslim olacak, aynı zamanda Gümrü-Cülfa demiryolu onlara verilecekti ve böylelikle Osmanlı ordusuna Tebriz yolu açılacaktı. Nihayetinde Britanya ile savaşın sona ermesine dek Transkafkasya'daki tüm demiryollarını kullanabileceklerdi. Batum'da Transkafkasya heyeti ile gerçekleştirilen müzakerelerin sonuca varması beklenmeden Osmanlı ordusu hızlı hücum ile Gümrü'yü ele geçirip Ermenistan'ın tamamı için tehdit oluşturdu.

Ermenistan'a girebilmek için Osmanlı askeri kumandanlığı tarafından orduda yeni düzenlenme yapıldı: Yakup Şevki Paşa komutanlığı altında 3. Ordu ya ait 1. Kafkasya Kolordusu (Tümgeneral Kazım Karabekir Paşa komutanlığı ile) ve 2. Kafkasya altbölümünden Kars'ta özel askerî birliği teşkil edildi. İşbu askerî birliğinde Ermeni güçlerine karşı Gümrü-Erivan yönünde 1. Kafkasya kolordusunun 36. tümeni (Albay Pirselimoğlu Hamdi bey komutanlığı ile), Gümrü-Hamamlı-Baş Aparan-Erivan yönünde 9. Tümeni (Rüştü Paşa komutanlığı ile) ve Gümrü-Karakilise-Dilican-Gence yönünde 2. Kafkasya Kolordusu 11. Tümeni (Albay Cavid Erdel komutanlığı ile), Gümrü-Vorontsovka(Taşir)-Tiflis yönünde 5. Tümeni (Albay Mürsel Paşa komutanlığı ile) Ermeni güçlerine karşı taarruza geçildi. Bu askeri birim hariç Ermenistan saldırısına Serdarabat muharebesinden önce Sürmeli dağ geçitlerini muhafaza eden 2. Ordu 3. Kolordusu'nun 12. Tümeni de katlıyordu ve Iğdır bölgesine girmeye askeri talimatı vardı.

Muhalif tarafın saldırısına karşı koyabilmek için Ermeni kolordusu komutanı, Ermeni silahlı kuvvetlerinin genel komutanı Tümgeneral Tovmas Nazarbekyan Erivan ve Tiflis'e giden stratejik önem taşıyan bu iki yolu savunmaya karar verdi.

Gümrü'den çıkmış olan Ermeni güçlerinin bir kısmı, Ermeni tümeninin bazı altbölümleri ve aynı zamanda Ermeni özel toplam bölüğünün içinde olan bazı altbölümler, Gümrü-Serdarabat yönüyle Ararat sahasına geri çekildiler. Movses Silikyan gene