Şemsi Paşa

Şemsi Paşa, kökenini baba tarafından Rojay'daki Kuči kardeşliklerine ve anne tarafından Hoti şehrine dayandırır. Hayatı boyunca bir Arnavut olarak biliniyordu. 1846'da Osmanlı İmparatorluğu'na bağlı Kosova Vilayeti'ndeki İpek Sancağı'na bağlı küçük bir köyde doğdu. Alçakgönüllü bir kökenden gelen ve eğitim görmemiş biri olarak başladığı askerlik kariyerinde önce er olmuş, daha sonra farik rütbesine terfi etmiştir. II. Abdülhamid'in gözde ve güvenilir bir görevlisi olan Şemsi, 1901'de Mitroviçe'de bulunan 18. Piyade Tümeni'nin komutanı olarak atandı. Yedi yıl boyunca 18. Piyade Tümeni onun komutası altındaydı ve padişah, ustalık sahibi biri olarak ona güvenmeye başladı. Şemsi aynı zamanda Selanik'te bulunan Osmanlı Genel Müfettişliğinin askeri elçisiydi.

3 Temmuz 1908 tarihinde Binbaşı Ahmed Niyazi Bey, Osmanlı ordusunu terk ederek bir gerilla grubu ile birlikte dağa çıktı ve Enver Paşa gibi diğer subaylarla birlikte 1876 anayasasının yeniden kurulması için çağrıda bulunan Jön Türk Devrimi'ni başlattı. O yaz boyunca Şemsi, Firzovik'te hükûmet yanlısı bir toplantıyı destekledi. Niyazi, Enver ve firar eden Osmanlı askerlerinden oluşan diğer gerilla çetelerinin isyanını bastırmak için hükûmet, Aydın vilayetinden yeni yedek taburlar çağırdı ve II. Abdülhamid, Balkanlar'a vardıklarında onları Şemsi'nin komutasına verdi. Saray Birinci Kahyası tarafından Prizren'deki Şemsi Bey'e telgraf çekilerek Anadolu'dan gelecek olan destek kuvvetlerini beklerken aynı anda yerel birlikler de toplaması ve isyancılara karşı hücum etmesi söylendi. Yarım saat sonra Şemsi, padişahtan ikinci bir telgraf aldı. II. Abdülhamid, Şemsi'ye Mitroviçe Tümeni'nden istediği kadar asker alıp toplayabildiği kadar gönüllü toplamasını ve Anadolu birliklerinin gelmesini beklemeden isyancılara karşı hareket etmesini buyurdu.

Hızla harekete geçen Şemsi, Mitroviçe Tümeni'nden iki taburu Manastır'a giden bir trene bindirdi. Küçük bir grup Arnavut gönüllüyü de toplamayı başardı, onlara Müslümanların Hristiyanlar tarafından katledildiğini ve bunlarla savaşacaklarını söyledi. Devrimden sonra İttihat ve Terakki yaverlerinden olan ve Şemsi'nin oğlu olan Müfid Şemsi, bir kitapta babasının böyle bir beyanda bulunmadığını ve onun Hristiyanları Müslümanların yaptığı haksızlıklardan koruduğunu yazmıştır. Şemsi, Arnavut ileri gelenlerinden telgrafla isyancılara karşı savaşmak için yardım istedi.

7 Temmuz 1908'de Şemsi, küçük Arnavut gönüllü birliği ve iki ordu taburu ile birlikte trenle Manastır'a ulaştı. Şemsi, Niyazi'nin gerilla grubunun yeri konusunda sağlam bir istihbarattan yoksundu ve Resne'ye gidip operasyonlarını oradan yürütmeyi planladı. Jön Türkler (İTC), Şemsi'nin askerî güçlerini kendi birliklerinden üstün gördüler ve Arnavutlardan oluşan Osmanlı askerî güçleri ile aralarında gerçekleşecek herhangi bir çatışmanın Arnavut-İTC ilişkilerine zarar vereceğini düşündüler. İTC, Şemsi'yi askeri seferine başlamadan önce öldürme kararı aldı. Bir İTC devrimcisi ve İTC Manastır şubesinin fedakar gönüllülerinden olan Mülazım Atıf Kamçıl, daha sonra Şemsi'ye suikast düzenlemeye tek başına karar verdiğini yazdı. Kamçıl, İTC Manastır şubesinden silah istediğini ve şubenin rehberi Süleyman Askerî ile bu konu ile ilgili olarak görüştüğünü belirtti. İTC Manastır şubesi müdürü Yarbay Sadık Bey, Şemsi'nin öldürülmesine ilişkin emri sadece kendisinin verdiğini belirtti.

Şemsi, Manastır'da verdiği mola sırasında saraya telgraf çekti ve baş kahya ile mesaj alışverişinde bulunarak onlara, Arnavut liderlerini harekete geçirmeleri ve hükûmete meydan okuyan subaylara karşı savaşmaları için tavsiyelerde bulundu. Şemsi ayrıca Arnavut ileri gelenleriyle telgraf alışverişinde bulundu. Şemsi, telgrafhaneden çıkıp vagona girerken, 7 Temmuz'da Arnavut korumalarının önün