Kısaca kimdir?
Altı çizili metnin yanındaki mühre dokun: bu bilginin hangi kaynağa dayandığını gör.
Sadrazam (Osmanlıca: صدر اعظم, romanize: Ṣadr-i Âʿẓam) ya da vezîr-i âzam (Osmanlıca: وزیر اعظم, romanize: Vezîr-i Âʿẓam), İslam dünyasındaki birçok devlette fiilî hükûmet başkanına verilen unvandır. İlk olarak Abbâsî Halifeliği'nin son dönemlerinde ortaya çıktı, daha sonra Osmanlı İmparatorluğu, Babür İmparatorluğu, Sokoto Halifeliği ve Safevî İmparatorluğu gibi devletlerde kullanıldı.
Osmanlı İmparatorluğu'nda sadrazam, padişahın mührünü taşır ve devlet işlerini yürütmek üzere diğer vezirleri toplantıya çağırma yetkisine sahipti; bu toplantılara katılan vezirler, Topkapı Sarayı'ndaki Kubbealtı'nda toplandıkları için "Kubbealtı vezirleri" olarak adlandırılırdı. Sadrazamın resmî dairesi ise Bâb-ı Âli'de bulunurdu. Osmanlı İmparatorluğu'nda başlangıçta sadrazamlar çoğunlukla Türk kökenliyken, II. Mehmed döneminde Çandarlı Halil Paşa'nın idam edilmesinin ardından devşirme kökenli yöneticilerin yükselişi hız kazandı ve bu kişiler, Türk aristokratlara kıyasla padişah tarafından daha kolay kontrol edilebilir hâle geldi.
Tanzimat'tan itibaren sadrazamlar, Batılı anlamda hükûmet reisi görevini yürüttüler. Sadrazamlık makamı, 1 Kasım 1922'de Büyük Millet Meclisi tarafından saltanatın kaldırılmasıyla hukuken ortadan kalktı ve 4 Kasım 1922'de son sadrazam Ahmed Tevfik Paşa'nın istifasıyla fiilen sona erdi. Bu makamın yerini Cumhuriyetin ilanıyla birlikte başbakanlık kurumu aldı. Pakistan başbakanı için kullanılan Urduca "vezîr-i âzam" ifadesi de kelime anlamı olarak sadrazamla aynıdır.
Tarihçe
—Tarihçe
Osmanlı İmparatorluğu henüz beylik iken devletin kurucusu Osman Gazi'nin vezir unvanını taşımayan ancak danışmanı denebilecek yardımcıları bulunmaktaysa da vezir konumunda bir görevli bulunmamaktaydı. Orhan Gazi'nin aynı zamanda kardeşi olan Alâeddin Paşa ilk Osmanlı veziridir. Birçok vezir arasından sıyrılan bir başvezir ise I. Murad devrinde ortaya çıkmıştır. Bu dönemde bir kurum olarak başvezirliği başlatanlar Ankara'nın Cendere köyünden Çandarlı ailesidir. Vezirliğin Osmanlı devlet idaresinde geleneksel bir hal alışı da yine Çandarlı ailesinin başvezirliği sırasında I. Murad'ın son, I. Bayezid'in ilk hükümdarlık yılları zamanında gerçekleşmiştir. Çandarlı soyundan gelen vezirler idari örgütlenme, Yeniçeri Ocağı'nın kuruluşu, Bizans'a akınlar gibi devletleşmeye yönelik önemli icraatlerde bulunmuşlardır. Çandarlı İkinci İbrahim Paşa'nın sadrazamlığı sonrası Çandarlı ailesinin saltanatı bitmiş, bundan sonra devşirme kökenli devlet adamları sadrazamlık görevine getirilmişlerdir. Çandarlı ailesinde olduğu gibi Köprülü ailesinden gelen devlet adamları da bir dönem silsile halinde başvezirlik yapmıştır.
II. Mehmed'in çıkardığı Fatih Kanunnâmesi, başvezirliğin statüsünün, görevlerinin ve yetkilerinin ne olduğunu ortaya koyan ilk devlet nizamnâmesi olmuştur. Buna göre başvezir, vüzerâ ile ulemanın başıdır ve ayrıca bütün işlerde padişahın mutlak vekilidir.
İlk on padişah devrinde başvezirler gerek devlet gerekse de orduda uzun yıllar farklı görevlerde bulunmuş deneyimli devlet adamlarından seçilmekteyken, ilk kez I. Süleyman devrinde Pargalı Damat İbrahim Paşa bu geleneğe aykırı bir şekilde hasodabaşılıktan başvezirliğe yükseltilmiştir. Bunun gibi uygulamalar daha sonraki dönemlerde de sıkça görülmüştür.
Tanzimat'tan itibaren başvezirler Batılı anlamda hükûmet reisi görevini yürütmüşler ve zaman zaman padişaha muhalif bir güç olmuşlardır.
Sadrazam · diğer bölümler
Hayat çizgisi
Günü bilinmeyen olaylar bir tarihe zorlanmaz; yalnızca kaynaktaki yıl yazılır.
-
1922
Sadrazamlık makamı, 1 Kasım 1922'de Büyük Millet Meclisi tarafından saltanatın kaldırılmasıyla hukuken ortadan kalktı ve 4 Kasım 1922'de son sadrazam Ahmed Tevfik Paşa'nın istifasıyla fiilen sona erdi.
Önemli eserler tek kaynak
Bağlantı atlası
Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.
-
Sadrazam hayat hikâyesinde anıyor Alâeddin Paşa
“Orhan Gazi'nin aynı zamanda kardeşi olan Alâeddin Paşa ilk Osmanlı veziridir.”
-
Sadrazam hayat hikâyesinde anıyor Çandarlı Halil Paşa
“Mehmed döneminde Çandarlı Halil Paşa'nın idam edilmesinin ardından devşirme kökenli yöneticilerin yükselişi hız kazandı ve bu kişiler, Türk aristokratlara kıyasla padişah tarafında...”
-
Sadrazam hayat hikâyesinde anıyor Orhan Gazi
“Orhan Gazi'nin aynı zamanda kardeşi olan Alâeddin Paşa ilk Osmanlı veziridir.”
Kaynaklar
-
K·01Ansiklopedi maddesiansiklopedi maddesiVikipedi - Sadrazamtr.wikipedia.org · erişim 28.09.2026
NotAçık kaynak ansiklopedi maddesi.
Kaynağa git ↗ -
K·02Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıSakaoğlu 2016, s. 49.erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·03Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıİpşirli 2008, s. 415.erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·04Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıSakaoğlu 2016, s. 48.erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·05Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıSakaoğlu 2016, s. 50.erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·06Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıİnalcık, Halil (2000). The Ottoman Empire, The Classical Age: 1300 - 1600. Londra: Phoenix Press. (sayfalar 96 - 97)erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·07Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Arşivlenmiş kopya". 5 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Şubat 2020.arşiv · islamansiklopedisi.org.tr · erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗
Bilerek dışarıda bırakılanlar
Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.
Vikipedi’den uyarlanmıştır
Bu profildeki metinler Vikipedi’deki “Sadrazam” maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.
Ne değişti?
-
Kaynak yeniden tarandı
Profil bilgileri kaynak maddeyle yeniden karşılaştırıldı.
-
Profil oluşturuldu
7 kaynak ve 1 olayla ilk kayıt.
Düzeltme masası
Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.
- Ne yanlış?
- Doğrusu
- Kaynak
Önerin masada.
Editör ilk yanıtı en geç 5 iş günü içinde verecek. Kabul edilirse “Ne değişti?” günlüğünde görünecek.