Kısaca kimdir?
Altı çizili metnin yanındaki mühre dokun: bu bilginin hangi kaynağa dayandığını gör.
Sadrazam (Osmanlıca: صدر اعظم, romanize: Ṣadr-i Âʿẓam) ya da vezîr-i âzam (Osmanlıca: وزیر اعظم, romanize: Vezîr-i Âʿẓam), İslam dünyasındaki birçok devlette fiilî hükûmet başkanına verilen unvandır. İlk olarak Abbâsî Halifeliği'nin son dönemlerinde ortaya çıktı, daha sonra Osmanlı İmparatorluğu, Babür İmparatorluğu, Sokoto Halifeliği ve Safevî İmparatorluğu gibi devletlerde kullanıldı.
Osmanlı İmparatorluğu'nda sadrazam, padişahın mührünü taşır ve devlet işlerini yürütmek üzere diğer vezirleri toplantıya çağırma yetkisine sahipti; bu toplantılara katılan vezirler, Topkapı Sarayı'ndaki Kubbealtı'nda toplandıkları için "Kubbealtı vezirleri" olarak adlandırılırdı. Sadrazamın resmî dairesi ise Bâb-ı Âli'de bulunurdu. Osmanlı İmparatorluğu'nda başlangıçta sadrazamlar çoğunlukla Türk kökenliyken, II. Mehmed döneminde Çandarlı Halil Paşa'nın idam edilmesinin ardından devşirme kökenli yöneticilerin yükselişi hız kazandı ve bu kişiler, Türk aristokratlara kıyasla padişah tarafından daha kolay kontrol edilebilir hâle geldi.
Tanzimat'tan itibaren sadrazamlar, Batılı anlamda hükûmet reisi görevini yürüttüler. Sadrazamlık makamı, 1 Kasım 1922'de Büyük Millet Meclisi tarafından saltanatın kaldırılmasıyla hukuken ortadan kalktı ve 4 Kasım 1922'de son sadrazam Ahmed Tevfik Paşa'nın istifasıyla fiilen sona erdi. Bu makamın yerini Cumhuriyetin ilanıyla birlikte başbakanlık kurumu aldı. Pakistan başbakanı için kullanılan Urduca "vezîr-i âzam" ifadesi de kelime anlamı olarak sadrazamla aynıdır.
Etimoloji
—Etimoloji
Devletin ilk dönemlerinde kullanılan vezîr-i âzam tamlamasının kökeni hakkında farklı görüşler bulunmaktadır. Bir kısım vezir kelimesinin Sasani kökenli olduğunu ve dolayısıyla Farsça olup daha sonra Arapçaya geçtiğini savunurken bir kısım ise kelimenin Kur'an ve hadis kaynaklarında geçmesini öne sürerek Arapça orijinli olduğunu savunmaktadır.
Erken dönem Arapça sözlüklerde sığınılacak yer anlamındaki "vezer", ağır yük anlamındaki "vizr" ve kuvvet anlamında "ezr" kelimelerinden türediği bilgisi yer alan vezir sorumluluk sahibi, yükü çeken anlamına gelmektedir. Âzam ise büyük anlamına gelmektedir. Büyük sorumluluk sahibi anlamına gelen vezîr-i âzam tabiri 16. yüzyılın ikinci yarısıyla beraber baş, üst mevki anlamına gelen "sadr" kökeninden türetilen ve başta oturan, yüksek makam sahibi anlamına gelen sadrazam terimine yerini bırakmıştır. Bunların yanında devlet bürokrasisinin henüz Arapça ve Farsça etkisi altına girmediği erken dönemde Türkçe olarak uluğ vezir de denmekteydi.
Sadrazam · diğer bölümler
Hayat çizgisi
Günü bilinmeyen olaylar bir tarihe zorlanmaz; yalnızca kaynaktaki yıl yazılır.
-
1922
Sadrazamlık makamı, 1 Kasım 1922'de Büyük Millet Meclisi tarafından saltanatın kaldırılmasıyla hukuken ortadan kalktı ve 4 Kasım 1922'de son sadrazam Ahmed Tevfik Paşa'nın istifasıyla fiilen sona erdi.
Önemli eserler tek kaynak
Bağlantı atlası
Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.
-
Sadrazam hayat hikâyesinde anıyor Alâeddin Paşa
“Orhan Gazi'nin aynı zamanda kardeşi olan Alâeddin Paşa ilk Osmanlı veziridir.”
-
Sadrazam hayat hikâyesinde anıyor Çandarlı Halil Paşa
“Mehmed döneminde Çandarlı Halil Paşa'nın idam edilmesinin ardından devşirme kökenli yöneticilerin yükselişi hız kazandı ve bu kişiler, Türk aristokratlara kıyasla padişah tarafında...”
-
Sadrazam hayat hikâyesinde anıyor Orhan Gazi
“Orhan Gazi'nin aynı zamanda kardeşi olan Alâeddin Paşa ilk Osmanlı veziridir.”
Kaynaklar
-
K·01Ansiklopedi maddesiansiklopedi maddesiVikipedi - Sadrazamtr.wikipedia.org · erişim 28.09.2026
NotAçık kaynak ansiklopedi maddesi.
Kaynağa git ↗ -
K·02Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıSakaoğlu 2016, s. 49.erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·03Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıİpşirli 2008, s. 415.erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·04Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıSakaoğlu 2016, s. 48.erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·05Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıSakaoğlu 2016, s. 50.erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·06Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıİnalcık, Halil (2000). The Ottoman Empire, The Classical Age: 1300 - 1600. Londra: Phoenix Press. (sayfalar 96 - 97)erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·07Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Arşivlenmiş kopya". 5 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Şubat 2020.arşiv · islamansiklopedisi.org.tr · erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗
Bilerek dışarıda bırakılanlar
Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.
Vikipedi’den uyarlanmıştır
Bu profildeki metinler Vikipedi’deki “Sadrazam” maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.
Ne değişti?
-
Kaynak yeniden tarandı
Profil bilgileri kaynak maddeyle yeniden karşılaştırıldı.
-
Profil oluşturuldu
7 kaynak ve 1 olayla ilk kayıt.
Düzeltme masası
Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.
- Ne yanlış?
- Doğrusu
- Kaynak
Önerin masada.
Editör ilk yanıtı en geç 5 iş günü içinde verecek. Kabul edilirse “Ne değişti?” günlüğünde görünecek.