Kısaca kimdir?
Altı çizili metnin yanındaki mühre dokun: bu bilginin hangi kaynağa dayandığını gör.
Sadrazam (Osmanlıca: صدر اعظم, romanize: Ṣadr-i Âʿẓam) ya da vezîr-i âzam (Osmanlıca: وزیر اعظم, romanize: Vezîr-i Âʿẓam), İslam dünyasındaki birçok devlette fiilî hükûmet başkanına verilen unvandır. İlk olarak Abbâsî Halifeliği'nin son dönemlerinde ortaya çıktı, daha sonra Osmanlı İmparatorluğu, Babür İmparatorluğu, Sokoto Halifeliği ve Safevî İmparatorluğu gibi devletlerde kullanıldı.
Osmanlı İmparatorluğu'nda sadrazam, padişahın mührünü taşır ve devlet işlerini yürütmek üzere diğer vezirleri toplantıya çağırma yetkisine sahipti; bu toplantılara katılan vezirler, Topkapı Sarayı'ndaki Kubbealtı'nda toplandıkları için "Kubbealtı vezirleri" olarak adlandırılırdı. Sadrazamın resmî dairesi ise Bâb-ı Âli'de bulunurdu. Osmanlı İmparatorluğu'nda başlangıçta sadrazamlar çoğunlukla Türk kökenliyken, II. Mehmed döneminde Çandarlı Halil Paşa'nın idam edilmesinin ardından devşirme kökenli yöneticilerin yükselişi hız kazandı ve bu kişiler, Türk aristokratlara kıyasla padişah tarafından daha kolay kontrol edilebilir hâle geldi.
Tanzimat'tan itibaren sadrazamlar, Batılı anlamda hükûmet reisi görevini yürüttüler. Sadrazamlık makamı, 1 Kasım 1922'de Büyük Millet Meclisi tarafından saltanatın kaldırılmasıyla hukuken ortadan kalktı ve 4 Kasım 1922'de son sadrazam Ahmed Tevfik Paşa'nın istifasıyla fiilen sona erdi. Bu makamın yerini Cumhuriyetin ilanıyla birlikte başbakanlık kurumu aldı. Pakistan başbakanı için kullanılan Urduca "vezîr-i âzam" ifadesi de kelime anlamı olarak sadrazamla aynıdır.
İdarenin başı olarak vezîr-i âzam veya sadrazam
—İdarenin başı olarak vezîr-i âzam veya sadrazam
Tarihsel süreç içerisinde bu makamın gelişimi incelendiğinde göze çarpacak en önemli husus bu makamın oluşumundaki ana güdünün savaş işlerini düzenlemekten öte idari işleri düzenlemek ile olan ilişkisidir. Nitekim bundan dolayıdır ki sadrazam Osmanlı Devleti'nde ilk olarak sivil olarak ad edilebilecek olan bürokratların başıdır. İdarede birliği temsil etmektedir. Bu yetkiliye savaş ile ilgili hizmetler idari hizmetlerine ek verilmektedir. Bu savı ise Çandarlıların ulema kökenli olması doğrulamaktadır.
Baş vezir olarak da adlandırılabilecek bu yetkilinin evrimine bakıldığında da benzer bir süreç izlenebilmektedir. Nihayetinde vezirlerin de sıradan bir kabilesel yetkili olmadığı görülmektedir. Gerek feodal Avrupa gerekse de farklı farklı ülkelerde var olan hükümdarın yardımcısı belki Osmanlı'da ak ağa olabilir. Büyük ihtimalle köklerini İrani uygulamalardan alan vezir katipler sınıfının başı olarak ortaya çıkmıştır.
Sadrazam · diğer bölümler
Hayat çizgisi
Günü bilinmeyen olaylar bir tarihe zorlanmaz; yalnızca kaynaktaki yıl yazılır.
-
1922
Sadrazamlık makamı, 1 Kasım 1922'de Büyük Millet Meclisi tarafından saltanatın kaldırılmasıyla hukuken ortadan kalktı ve 4 Kasım 1922'de son sadrazam Ahmed Tevfik Paşa'nın istifasıyla fiilen sona erdi.
Önemli eserler tek kaynak
Bağlantı atlası
Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.
-
Sadrazam hayat hikâyesinde anıyor Alâeddin Paşa
“Orhan Gazi'nin aynı zamanda kardeşi olan Alâeddin Paşa ilk Osmanlı veziridir.”
-
Sadrazam hayat hikâyesinde anıyor Çandarlı Halil Paşa
“Mehmed döneminde Çandarlı Halil Paşa'nın idam edilmesinin ardından devşirme kökenli yöneticilerin yükselişi hız kazandı ve bu kişiler, Türk aristokratlara kıyasla padişah tarafında...”
-
Sadrazam hayat hikâyesinde anıyor Orhan Gazi
“Orhan Gazi'nin aynı zamanda kardeşi olan Alâeddin Paşa ilk Osmanlı veziridir.”
Kaynaklar
-
K·01Ansiklopedi maddesiansiklopedi maddesiVikipedi - Sadrazamtr.wikipedia.org · erişim 28.09.2026
NotAçık kaynak ansiklopedi maddesi.
Kaynağa git ↗ -
K·02Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıSakaoğlu 2016, s. 49.erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·03Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıİpşirli 2008, s. 415.erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·04Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıSakaoğlu 2016, s. 48.erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·05Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıSakaoğlu 2016, s. 50.erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·06Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıİnalcık, Halil (2000). The Ottoman Empire, The Classical Age: 1300 - 1600. Londra: Phoenix Press. (sayfalar 96 - 97)erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·07Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"Arşivlenmiş kopya". 5 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Şubat 2020.arşiv · islamansiklopedisi.org.tr · erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗
Bilerek dışarıda bırakılanlar
Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.
Vikipedi’den uyarlanmıştır
Bu profildeki metinler Vikipedi’deki “Sadrazam” maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.
Ne değişti?
-
Kaynak yeniden tarandı
Profil bilgileri kaynak maddeyle yeniden karşılaştırıldı.
-
Profil oluşturuldu
7 kaynak ve 1 olayla ilk kayıt.
Düzeltme masası
Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.
- Ne yanlış?
- Doğrusu
- Kaynak
Önerin masada.
Editör ilk yanıtı en geç 5 iş günü içinde verecek. Kabul edilirse “Ne değişti?” günlüğünde görünecek.