Kısaca kimdir?
Altı çizili metnin yanındaki mühre dokun: bu bilginin hangi kaynağa dayandığını gör.
Rıza Nur (30 Ağustos 1879, Sinop - 8 Eylül 1942, İstanbul), Türk siyasetçi, hekim ve yazardır.
II. Meşrutiyet'in ilanı ile açılan Osmanlı Meclis-i Mebûsan'ının ilk döneminde ve 1. ve 2. Dönem TBMM'de Sinop milletvekilliği yaptı, TBMM tarafından seçilen I. İcra Vekilleri Heyeti içinde Türkiye'nin ilk Maarif Vekili (Eğitim Bakanı) oldu, Moskova Antlaşması ve Lozan Antlaşması müzakerelerine katıldı. Daha sonra ise çeşitli bakanlıklarda görev alan Rıza Nur zaman içerisinde dönemin hükûmeti, devlet yetkilileri ve yapılan reformlar ile ters düşmüş; bunun üzerine ise 1926 yılında Türkiye'yi terk etmiştir. Bu süreçte Türk tarihi ve Türkoloji alanında çalışmalar yapmıştır. Atatürk'ün ölümü üzerine Aralık 1938'de Türkiye'ye tekrar geri dönmüş ve Türkçü dergilerde çalışıp Türkçülük hakkında yazılar yazmıştır.
Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk millî eğitim bakanıdır. 1921-1923 senelerinde ise sağlık bakanı olarak görev yapmıştır. TBMM'de milletvekilliği yaparken; saltanatın kaldırılması için kanun teklifinin önergesini veren kişi kendisidir. Türkiye'nin ilk fennî sünnetçisidir. Ayrıca yazdığı ilk kitap da fennî sünnet hakkındadır.
Rıza Nur'un hatıratı, 1967 yılında Kadir Mısıroğlu tarafından neşredilmiştir. Rıza Nur, hatıratını 1935 yılında British Museum'a vermiş ve 1960 yılında neşredilmesini istemiştir. Rıza Nur'un hatıratından Türkiye'de ilk olarak bahseden Doçent Doktor Cavit Orhan Tütengil olmuştur. Kitap 1968 yılında Türkiye'de yasaklanmış ve toplatılmıştır.
Rıza Nur hatıratında, Mustafa Kemal Atatürk, İsmet İnönü, Kâzım Karabekir ve Fevzi Çakmak da dahil olmak üzere; ordu komutanlarının ve Türkiye Cumhuriyeti kurucularının akıl hocasının kendisi olduğunu iddia etmektedir. Saltanatın kaldırılmasının kendisi sayesinde olduğunu savunmakta; laikliğin de yine kendisi sayesinde ilan edildiğini savunmaktadır. Öte yandan, hilâfet makamını Türk milletine üstünlük veren bir kurum olarak gördüğü için hilâfetin kaldırılmasının doğru olmadığını savunmaktadır. Yazılarında İslam'a özlem duyduğunu ve hayatında en mutlu olduğu dönemin namaz kıldığı dönem olduğunu ifade etmektedir. Kadınları küçümseyen görüşler kaleme almış, eşcinsellik hakkında düşüncelerini yazmıştır. Türk ırkının dışındaki ırkları yazılarında küçümsemiştir, özellikle Arnavutlara karşı bel altı lâflar etmiştir. Türk olmayanlara devlet görevi verilmesine karşı çıkmıştır. Ayrıca yazılarında; başta Atatürk ve Karabekir olmak üzere birçok devlet yetkilisinin yeterince Türkçü olmadığından yakınmaktadır. Yazılarında İnönü'yü betimlemek için Kürt, Rauf Orbay'ı betimlemek için Abaza gibi etnik sıfatlar kullanmaktadır. Salih Bozok'a da Arnavut diyen Rıza Nur, Bozok'u Arnavut kimliğinden ötürü aşağılamaktadır. Fevzi Çakmak için ise sıklıkla kuzu paşa tabirini kullanmakta ve onun fiziksel görünüşünü hatıratlarında tiye almaktadır. Atatürk'ün sağlığında Türkiye'de bulunduğu dönemde yazdığı Türk Tarihi adlı eserinde Atatürk'ü hep övmüştür.
8 Eylül 1942'de İstanbul'da ölmüştür. Mezarı Merkezefendi Mezarlığı'nda bulunmaktadır. Mezar taşının üstünde, kendi isteği ile ismi (Rıza Nur) Orhun alfabesiyle (𐰺𐰃𐰔𐰀 : 𐰣𐰆𐰺) yazılmıştır. Ayrıca mezar taşında "Türklük için yaşadı, öldü" yazmaktadır.
Biyolojik çocuğu bulunmayan Rıza Nur; Nihal Atsız'ın manevî babasıdır.
Ruh sağlığının zaman içerisinde bozulduğu düşünülmektedir. Şevket Süreyya Aydemir'e göre Rıza Nur bir ruh hastasıdır. Nur, yazdığı kitaplarda da yer yer psikolojik sıkıntılarının olduğunu belirtmekte, hattâ kendisinin nevrasteni olduğunu düşünmektedir. Turgut Özakman'ın Dr. Rıza Nur Dosyası adlı kitabında da Nur'un şizofreni belirtileri gösterdiği, narsisizm hastası olduğu, paranoid reaksiyonlar sergilediği, ruh sağlığının bozuk ve tutarsız olduğu yazılmaktadır.
Bu iddiaların yanı sıra psikanaliz yönteminin Türkiye'deki öncülerinden psikolog İzzeddin Şadan, Rıza Nur için yazdığı bir makalesinde Rıza Nur ölmeden son üç yılında onun yanında bulunduğunu, ona nüfuz ettiğini yazar. Rıza Nur'un kimseden bir şey istemeyen, pek ciddi tabiatlı, inatçı ve sebatkar birisi olduğunu, ne geçimsiz ne atak olduğunu, pek terbiyeli ve kendi fikrine en aykırı fikirleri dinleyen birisi olduğunu söyler ve Rıza Nur'a muhteris, kavgacı, geçimsiz diyenler olduğunu ama bunların geçersiz olduğunu belirtir. Turgut Özakman Rıza Nur'un akıl hastası olduğuna Hayat ve Hatıratım kitabını inceleterek karar vermiştir. Fakat Nihal Atsız 1962'de "Rıza Nur güzel yazardı, fakat yazdığından daha da güzel konuşurdu." demiştir.
II. Meşrutiyet sırasında
—II. Meşrutiyet sırasında
II. Meşrutiyet'in ilanından sonra yapılan seçimlerde Sinop'tan milletvekili seçilerek Meclise girdi. İttihatçılara yönelik ağır muhalefeti sebebiyle profesörlük yaptığı Askerî Tıbbiye'deki görevinden alındı. Daha sonra binbaşı rütbeleri de söküldü. Eleştirilerini keskin bir dille sürdürmesi üzerine üç ay hapis yattı ve Bekirağa Bölüğü'nde idamını beklerken Cemal Paşa'nın emriyle sürgüne gönderildi. 8 yıllık sürgünden sonra ancak Mütareke döneminde İstanbul'a dönebildi. 1920 yılına kadar kaldığı Mısır'da Cemiyet-i Hafiye ve Türkiye'nin Tarik-i Selâmeti (Türkiye'nin Kurtuluş Yolu) adlı eserlerini kaleme aldı. Balkan Savaşı'na da katıldığı bilgisi yer almaktadır.
Atatürk Nutuk'ta Rıza Nur'un Arnavutları Osmanlı Devleti'ne karşı isyana teşvik ettiğini iddia etmiştir. Rıza Nur bu iddiayı Hayatım ve Hatıratım'da ele almıştır ancak Arnavutları İttihat ve Terakki yönetimini devirmeleri için isyan ettirdiğini yazmıştır.
Rıza Nur · diğer bölümler
Hayat çizgisi
Günü bilinmeyen olaylar bir tarihe zorlanmaz; yalnızca kaynaktaki yıl yazılır.
-
1879
Rıza Nur (30 Ağustos 1879, Sinop - 8 Eylül 1942, İstanbul), Türk siyasetçi, hekim ve yazardır.
Önemli eserler tek kaynak -
1901
1901 yılında Gülhane Seririyatında staj yaparken çalışkanlığı ile Alman hocaların ilgisini çekti ve orada asistan oldu.
Önemli eserler tek kaynak -
1903
1903 yılında Rumeli Zibefçe gümrük kapısına bakteriyolog olarak atandı.
Önemli eserler tek kaynak -
1905
1905 yılında Gülhane'ye yardımcı öğretmen, 1907 yılında da Askerî Tıbbiye'ye cerrahî hocası oldu.
Öğretmenlik tek kaynak -
1920
1920 yılına kadar kaldığı Mısır'da Cemiyet-i Hafiye ve Türkiye'nin Tarik-i Selâmeti (Türkiye'nin Kurtuluş Yolu) adlı eserlerini kaleme aldı.
Önemli eserler tek kaynak -
1921
1921-1923 senelerinde ise sağlık bakanı olarak görev yapmıştır.
Önemli eserler tek kaynak -
1926
Daha sonra ise çeşitli bakanlıklarda görev alan Rıza Nur zaman içerisinde dönemin hükûmeti, devlet yetkilileri ve yapılan reformlar ile ters düşmüş; bunun üzerine ise 1926 yılında Türkiye'yi terk etmiştir.
Önemli eserler tek kaynak -
1934
1934 yılında Soyadı Kanunu'nun çıkmasından sonra "Nur" soyadını aldı.
Önemli eserler tek kaynak -
1935
Rıza Nur, hatıratını 1935 yılında British Museum'a vermiş ve 1960 yılında neşredilmesini istemiştir.
Önemli eserler tek kaynak -
1938
Atatürk'ün ölümü üzerine Aralık 1938'de Türkiye'ye tekrar geri dönmüş ve Türkçü dergilerde çalışıp Türkçülük hakkında yazılar yazmıştır.
Miras tek kaynak -
1942
8 Eylül 1942'de İstanbul'da ölmüştür.
Önemli eserler tek kaynak -
1960
Kitap, iddialara göre ölmeden önce Rıza Nur tarafından British Museum'a 1960 yılında açılması şartıyla verilmiştir.
Önemli eserler tek kaynak -
1962
Fakat Nihal Atsız 1962'de "Rıza Nur güzel yazardı, fakat yazdığından daha da güzel konuşurdu." demiştir.
Önemli eserler tek kaynak -
1964
Akademisyen Cavit Orhan Tütengil British Museum'da hatıratı bulmuş ve 1964 yılında Dr.
Önemli eserler tek kaynak -
1967
Rıza Nur'un hatıratı, 1967 yılında Kadir Mısıroğlu tarafından neşredilmiştir.
Önemli eserler tek kaynak
Üretimleri
Sıhhî, Tıbbî Makaleler
Yeni Usulü Hitan (sünnet) ve Yeni Kıskaç
Fenni Cerrahi Ortopedi
Gurbet Dağarcığı
Hürriyet ve İtilaf nasıl doğdu nasıl öldü? , Kitabevi Yayınları)
'da Meclisi Mebusan İntihabı Sinop'da İntihap Dolaşması
Türk Tarihi -, 14 cilt, Toker Yayınları)
Oğuzname destan denemesi
Diğer eserler
Bağlantı atlası
Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.
-
Rıza Nur hayat hikâyesinde anıyor Cavit Orhan Tütengil
“Rıza Nur'un hatıratından Türkiye'de ilk olarak bahseden Doçent Doktor Cavit Orhan Tütengil olmuştur.”
-
Rıza Nur hayat hikâyesinde anıyor İlber Ortaylı
“Mısıroğlu'nun aksine İlber Ortaylı bu kitabın hiçbir şekilde tarihsel bir belge değeri taşımadığını, Rıza Nur'un etrafta kadınlardan duyduğu dedikodularla yazdığı bir kitap olduğun...”
-
Rıza Nur hayat hikâyesinde anıyor Mustafa Kemal Atatürk
“Rıza Nur hatıratında, Mustafa Kemal Atatürk, İsmet İnönü, Kâzım Karabekir ve Fevzi Çakmak da dahil olmak üzere; ordu komutanlarının ve Türkiye Cumhuriyeti kurucularının akıl hocası...”
-
Rıza Nur hayat hikâyesinde anıyor Rauf Orbay
“Yazılarında İnönü'yü betimlemek için Kürt, Rauf Orbay'ı betimlemek için Abaza gibi etnik sıfatlar kullanmaktadır.”
-
Rıza Nur hayat hikâyesinde anıyor Refik Saydam
“Kitapta, başta Atatürk olmak üzere İsmet İnönü, Refik Saydam, Rauf Orbay vb.”
-
Rıza Nur kendi hikâyesinde anılıyor Süleyman Turgut Özakman
“Rıza Nur Dosyası, Bilgi Yayınevi • 1995: Atatürk, Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyet Kronolojisi, Bilgi Yayınevi • 1997: Vahidettin, Mustafa Kemal ve Milli Mücadele, Bilgi Yayınevi • 19...”
-
Rıza Nur kendi hikâyesinde anılıyor V. Mehmed
“Rıza Nur'un Arnavutluk'ta bir yeni ayaklanma çıkması için isyanın liderlerinden olan ve Sinop'ta sürgünde bulunan Yakovalı Rıza ile anlaşmış ve kışkırtıcılık yapmış olduğu belirtil...”
Kaynaklar
-
K·01Ansiklopedi maddesiansiklopedi maddesiVikipedi - Rıza Nurtr.wikipedia.org · erişim 28.09.2026
NotAçık kaynak ansiklopedi maddesi.
Kaynağa git ↗ -
K·02Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"RIZA NUR". Hekim, siyaset adamı ve yazar. TDV İslam Ansiklopedisi. 27 Eylül 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2020.islamansiklopedisi.org.tr · erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·03Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı"T.M.B.B. ZABIR CERİDESİ" (PDF). Sinob Mebusu Dr. Rıza Nur Beyle 78 arkadaşının, Osmanlı İmparatorluğunun münkariz olduğuna ve yeni Türkiye Hükümetinin onun vârisi bulunduğuna Makamı Hilâfetin esaretten kurtulacağına dai...tbmm.gov.tr · erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗ -
K·04Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıRıza Nur, "Hayat ve Hatıratım". 1. Altındağ Yayınevi. s. 5.erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·05Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıRıza Nur, "Hayat ve Hatıratım". 1. Altındağ Yayınevi. s. 72.erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·06Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıDr. Rıza Nur, Hayat ve Hatıratım (Paris 1929), Altındağ Yayınları, İstanbul 1967, Cilt: I, s.92-93.erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·07Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıRıza Nur (1993). Moskova-Sakarya Hatıraları. Boğaziçi Yayınları. ss. 12-35. ISBN 9789754510522. |erişim-tarihi= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım)erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·08Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıRıza Nur (2000). Lozan Hatıraları. Boğaziçi Yayınevi. ss. 10-20. ISBN 9789754513394. |erişim-tarihi= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım)erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·09Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıŞevket Süreyya Aydemir (1999). Enver Paşa 2 - Şevket Süreyya Aydemir. Remzi Kitabevi. ss. 258-270. ISBN 9789751403964. |erişim-tarihi= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım)erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·10Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıRıza Nur. Hayat ve Hatıratım 1. Rıza Nur Kendini Anlatıyor. İşaret Yayınları. ss. 92-93. ISBN 9789753500203. |erişim-tarihi= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım)erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
-
K·11Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağıBayraktar, Muharrem (8 Eylül 2020). "Belgelerde ve Belgelerle Rıza Nur". Cumhuriyet. 15 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Eylül 2020.cumhuriyet.com.tr · erişim 28.09.2026
NotSayfa dipnotundan doğrulandı.
Kaynağa git ↗
Bilerek dışarıda bırakılanlar
Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.
Vikipedi’den uyarlanmıştır
Bu profildeki metinler Vikipedi’deki “Rıza Nur” maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.
Ne değişti?
-
Kaynak yeniden tarandı
Profil bilgileri kaynak maddeyle yeniden karşılaştırıldı.
-
Profil oluşturuldu
11 kaynak ve 15 olayla ilk kayıt.
Düzeltme masası
Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.
- Ne yanlış?
- Doğrusu
- Kaynak
Önerin masada.
Editör ilk yanıtı en geç 5 iş günü içinde verecek. Kabul edilirse “Ne değişti?” günlüğünde görünecek.