Kısaca kimdir?
Ortak Türk Alfabesi, Türk dillerindeki asal sesler esas alınarak ve aynı kaynaktan çıkanlar sınıflandırılarak tüm harflerin gösterildiği bir sistemdir. Henüz ortak bir biçime ulaşılamamış olmasına rağmen büyük oranda şekillenmiştir.
1991 yılında başlatılan ortak alfabe çalışmalarının ardından Türk Şûrası (Türk Devlet ve Toplulukları Dostluk-Kardeşlik ve İş Birliği Kurultayı) tarafından 21-23 Mart 1993'te Antalya'da yapılan toplantıda Türkî Cumhuriyetlerin alfabelerine Q, X, W, Ñ, Ä harflerinin eklenmesi ortak karar olarak kabul edilmiştir. Türk Keneş kurulu tarafından da benimsenen bu karar uygulandığı takdirde (inceltme ve vurgu işaretli harfler hariç) 34 harfli bir alfabe Türk dünyasının önemli bir bölümünde en azından protokolde yürürlüğe girmiş olacaktır.
Türk Dünyası Ortak Alfabe Komisyonu 3. Toplantısı, Türk Akademisi ve Türk Dil Kurumu işbirliğinde 9-11 Eylül 2024 tarihlerinde Azerbaycan'ın başkenti Bakü'de yapıldı. Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) üyesi ülkelerden oluşan komisyon üyelerinin katıldığı toplantıda, Ortak Türk Alfabesi önerisi üzerinde uzlaşı sağlandı. 34 harfli Ortak Türk Alfabesi, Türk dünyasındaki farklı lehçeler ve dil ihtiyaçları göz önünde bulundurularak tasarlandı.
• Büyük
• Küçük
• IPA
• Sesli harflerin uzun biçimleri düzeltme imi ile gösterilir: Â, Ê, Î, Ô, Û.
Türk dillerindeki seslerin sınıflandırılması
—Türk dillerindeki seslerin sınıflandırılması
- Ortak Türk Alfabesi
- Türk alfabesi
- Azeri alfabesi
- Türkmen alfabesi
- Gagavuz
- KırımTatar
- Tatar
- Başkurt
- Kumuk
- Karaçay-Balkar
- Karay
- Kazak
- Karakalpak
- Nogay
- Kırgız
- Özbek
- Uygur
- Salar
- Salar (yeni resmi yazım)
- Arap Abecesi
- Kiril Abecesi
- IPA
- Yarı-sesli (gırtlaksı) harfler Yumuşatma İmi ile gösterilir Ă, Ĕ, Ĭ, Ŏ, Ŭ
- Alfabede Türkçede bulunmayan harflere de yer verilmiştir. Bu sesler ve onları gösteren harfler daha çok başka topluluklarla iç içe yaşayan Türk halkları tarafından kullanılmaktadır. Örneğin İran Azerileri Arapça Ayın (Ayn) harfini veya Gagavuzlar Slavik Tse harfini yoğun biçimde kullanırlar. Bu örnekler daha da çoğaltılabilir. Dolayısıyla alfabenin bazı kısımları yalnızca bazı topluluklar tarafından kullanılmaktadır
- Kiril Е harfi için Azeri Kiril alfabesindeki Е harfinin ses değeri esas alınmıştır. Bu harf de Türkçedeki E sesidir
- Š=Ť ve Ž=Ď harfleri Peltek seslerdir; dil ucu ile dişlerin arasından çıkar
- Arapçada bulunan Peltek Š (Arapça ث) sesi Türk dilleri içinde yalnızca Başkurtçada yer alır (Kiril: Ҫ)
- Arapçada bulunan Peltek Ž (Arapça ذ) sesi Türk dilleri içinde yalnızca Başkurtçada yer alır (Kiril: Ҙ)
- Ṡ ve Ḋ harfleri Vurgulu S ve Vurgulu D olarak işitilen seslerdir. Modern Standart Arapçadaki ses değerleri esas alınmıştır
- Türkçede bulunmayan Ṡ (Arapça ص) ve Ḋ (Arapça: ض) sesleri Arapçanın romanizasyonunda kullanılır
- Türkçede bulunmayan Ț (Kiril Ц) ve Ḑ (Kiril: Ӡ) sesleri Kiril alfabesinin romanizasyonunda kullanılır
- Ṫ ve Ż harfleri Vurgulu T ve Vurgulu Z olarak işitilen seslerdir. Modern Standart Arapçadaki ses değerleri esas alınmıştır
- Bazı harfler için özellikle el yazısında kimi farklılıklar bulunabilir. Örneğin Ķķ=Ⱪⱪ ve Ḩḩ=Ⱨⱨ
- ٯ = ق (Gırtlaksı K harfi) veya ڨ (Gırtlaksı G harfi)
Ortak Türk alfabesi · diğer bölümler
Bağlantı atlası
Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.
-
Ortak Türk alfabesi hayat hikâyesinde anıyor Kiril alfabesi
“• Kiril Е harfi için Azeri Kiril alfabesindeki Е harfinin ses değeri esas alınmıştır.”
-
Ortak Türk alfabesi hayat hikâyesinde anıyor Türk dilleri
“Ortak Türk Alfabesi, Türk dillerindeki asal sesler esas alınarak ve aynı kaynaktan çıkanlar sınıflandırılarak tüm harflerin gösterildiği bir sistemdir.”
-
Ortak Türk alfabesi hayat hikâyesinde anıyor Türk halkları
“Bu sesler ve onları gösteren harfler daha çok başka topluluklarla iç içe yaşayan Türk halkları tarafından kullanılmaktadır.”
-
Ortak Türk alfabesi kendi hikâyesinde anılıyor Latin harfleri
“Örneğin Türk Devletleri arasında Ortak Türk Alfabesi esas alınarak yapılan bir işaret sistemi büyük oranda geliştirilmiş durumdadır.”
Kaynaklar
Bu profil için henüz kaynak kaydı yok.
Bilerek dışarıda bırakılanlar
Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.
Vikipedi’den uyarlanmıştır
Bu profildeki metinler Vikipedi maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.
Ne değişti?
-
Profil oluşturuldu
0 kaynak ve 0 olayla ilk kayıt.
Düzeltme masası
Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.
- Ne yanlış?
- Doğrusu
- Kaynak
Önerin masada.
Editör ilk yanıtı en geç 5 iş günü içinde verecek. Kabul edilirse “Ne değişti?” günlüğünde görünecek.