Orta Anadolu Kürtleri Tarihçe

Kaynaklarda çeşitli tartışmalar olmak ile birlikte maddi gerçekler ile desteklenen tezler Osmanlı aşiret kaynaklarında bu bölgeye yerleşen aşiretlerin tasniflendirilmiş olmasına dayanmaktadır. Kaynaklarda Aşireti Canbeğlü olarak geçen Cihanbeyli Kürtleri Türkmen Ekradı (Kürtleşmiş Türkmen) geçer. Bu aşiretlerin kökeni 10 ile 11 yy arasında Halep kuzeyinde ikamet eden daha sonra diğer Türkmen boyları gibi Eskişehir Ankara dolaylarına göç ve iskan edilen Beğdili Boyuna dayanmaktadır. Beğdili Boyu ilerleyen süreçte özellikle Yavuz Sultan Selim Döneminde bölgedeki Türkmen boylarında Aleviliği kırmak ve etkinliği azaltmak için Göç Ettirilen Diğer aşiretler tarafından Sünnileştirilmiş yarı yerleşik düzen ile birlikte Kürtçe hakim dil olmuştur. Diğer aşiretler “Mikailli, Şeyhbizinli, Modanlı, Atmanlı, Hemanlı, Sehanlı (Şehanlı/Şihanlı/Şeyhganlı), Zeyveli ve Geygel farklı dönemlerde Doğu Anadolu ve Güney Azerbaycandan iskan edilen Ekrad ve Etrak aşiretleridir. Bu aşiretlerin menşei Doğu Anadolu ve Güney Azerbaycan'a dayanmaktadır.

1850'lere gelindiğinde Haymana-Cihanbeyli sahası menşei aslen Anadolu'nun doğusu veya Güney Azerbaycan olan konar-göçerler ile dolmuş durumdadır. Cihanbeyli Aşireti ve bu aşiret idaresi altında bulunan diğer sekiz aşiret veya cemaat bunlardandır. Bahsi geçen bu toplulukların her biri uzun Osmanlı tarihinde aşiret mirleri tarafından idare edilmekte iken, Tanzimat-ı Hayriye'nin ilanı (1839) ile devletin konar-göçer teşekkülleri kontrol altına alıp, diğer vatandaşları gibi aynı idari sistemine dahil etmeyi hedeflemesi neticesinde bu toplulukların da idari anlamda değişim geçirerek sisteme dâhil edilme süreci hız kazanmıştır. Bu doğrultuda ve bilhassa 1850'lere doğru Cihanbeyli-Haymana sahasındaki konar-göçer topluluklar Aşayir-i Sebʽa Kaymakamlığı yani Yedi Aşiret Kaymakamlığı adı altında müstakil bir kazaya/kaymakamlığa dönüştürülerek merkezden atanan idarecilerle yönetilmeye başlanmışlardır. Bu gelişme, şüphesiz Alişan Bey gibi bölgede nüfuz sahibi olan aşiret ağalarının aleyhine olmuştur. Orta Anadolu'da, Cihanbeyli-Haymana sahasında yaklaşık 103 kadar köy ile varlıklarını sürdüren konargöçerler hayvancılık yanında ziraat ile de maişet temin etmişlerdir. Onlar hayvancılık, tarım ve ticaret ile meşgul olmalarının yanında sosyal ve kültürel yapılarını koruyarak günümüze kadar gelebilmiş olmalarıyla Osmanlı rengini, Türk-İslam kültürünü Orta Anadolu'ya nakşetmeleriyle müstesna hususiyetlere sahiptirler. Bu hususiyetlerden bir kesit sunuyor olmasıyla çalışmamız, Anadolu'daki konar-göçer literatürüne önemli bir katkı sunmaktadır.