Naim Fraşiri

Naim Fraşiri, 25 Mayıs 1846’da, o dönemde Osmanlı İmparatorluğu sınırları içinde yer alan, günümüzde ise Arnavutluk’ta bulunan Fraşır köyünde, dindar ve varlıklı bir Arnavut Bektaşi ailesinin sekiz çocuğundan biri olarak doğdu. Babası Halid Fraşiri (1797–1859), bölgede nüfuzlu bir toprak sahibi ve yerel eşraftandı. Fraşiri ailesinin Dakollari koluna mensuptu. Aile, 1650–1660 yılları arasında Fraşır tımarının sahibi Grameçli (modern Gramsh) Ayaz Bey’in soyundan gelmekteydi. Annesi Emine Fraşiri (1814-1861), Görice çevresindeki bölgeden, ataları 15. yüzyıla kadar uzanan İmrahor İlyas Bey'den gelen seçkin bir aileye dayanıyordu. Ailenin Arnavut tarihçi üyesi Kristo Frashëri [en], belgelenen ilk Fraşiri'nin Selanik'teki bir Arnavut tüccar olduğunu belirtmektedir. Ailenin tarihi kökenlerine rağmen, on dokuzuncu yüzyılın ortalarında ekonomik açıdan mütevazı bir durumdaydılar.

Dini, gelecekteki başarılarının çoğunun yolunu açtı. Fraşıri Nasîbi Tâhir Baba Tekkesi'nde, zamanının tüm ortak konularında özellikle Arapça, Osmanlı Türkçesi ve Farsça gibi dillerde dersler aldı. Ona güçlü bir Bektaşi eğitimi veren bir ailenin üyesi olarak, zamanının bir kısmını Bektaşi tekkesinde geçirdi. Ebeveynlerinin ölümünden sonra, aile 1865'te Yanya'ya taşındı. En büyük erkek kardeşi Abdül (d. 1839) 22 yaşında aile reisi oldu ve tüccar olarak çalışmaya başladı. O yıl Naim ve Sami, Zosimaia ortaokuluna kaydoldular. Oradaki eğitim Naim'e Batılı tarzda klasik bir eğitimin temellerini verdi. Naim, Zosiamaia'da (Antik Yunanca, Modern Yunanca, Fransızca ve İtalyanca) öğrendiği diller dışında, iki önemli yerel Bektaşi'den Farsça, Türkçe ve Arapça özel dersler aldı.

Eğitimini 1870'te bitirdikten sonra, Fraşiri birkaç ay boyunca İstanbul'daki basın bürosunda çalıştı (1870), ancak sonrasında tüberküloz nedeniyle memleketine dönmek zorunda kaldı. Fraşer'deki çevresi Naim'e yardım etti ve kısa süre sonra Osmanlı bürokrasisinde Berat'ta ve daha sonra Saranda'da (1872–1877) katip olarak çalışmaya başladı. Ancak, 1876'da Fraşiri işten ayrıldı ve Avusturya'daki Baden'e gitti ve bir sağlık beldesinde romatizma ile ilgili problemlerini tedavi etti.

1879'da kardeşi Sami ve diğer 25 Arnavut ile birlikte, İstanbul'da Arnavutça yayınları teşvik eden Arnavut Yazıları Yayınlama Derneği'nin kuruculuğunu yaptı ve sonrasında üyeliğine devam etti. Osmanlı makamları 1885'te Arnavutça yazmayı yasakladı, bu da yurtdışında yayınların yayınlanmasına neden oldu ve Fraşiri baş harfleri N.H.F'yi bu kısıtlamaları atlamak için kullandı. Daha sonra 1887'de Güneydoğu Arnavutluk'ta Arnavut okulları kuruldu.

Bir Arnavut dergisi olan Drita, 1884'te Petro Poga'nın ve daha sonra Pandeli Sotiri'nin editörlüğünde Naim Fraşiri'nin perde arkası editörü olmasıyla ortaya çıktı, çünkü Osmanlı otoriteleri o sırada Arnavutça yazmaya izin vermiyordu. Naim Fraşiri ve kardeşi Sami Fraşiri gibi diğer Arnavut yazarlar Poga'nın yayınlarında takma adlar kullanarak yazacaklardı. Eğitim materyali eksikliği nedeniyle Naim Fraşiri, kardeşi Sami ve diğer birçok Arnavut, 1880'lerin sonunda Görice'deki Arnavut okuluna Arnavutça dilinde ders kitapları yazdı. Fraşiri, 1887'de Faik Bey Konitza'ya yazdığı bir mektupta, Osmanlı İmparatorluğu'nun tehlikeli durumuna ilişkin Arnavutlar için en iyi sonucun, tüm Arnavutluk'un Avusturya-Macaristan tarafından gelecekte ilhak edilmesi olduğu yönündeki duygularını dile getirdi. 1900 yılında Naim Fraşiri İstanbul'da öldü. 1950'lerde Türk hükûmeti, kalıntılarının Arnavutluk'a gönderilmesine ve yeniden gömülmesine izin verdi.

1. № 001 Fraşiri, edebi konumu ve içeriğinin hem üslup hem de tematik geniş yelpazesiyle modern Arnavut edebi dilinin gelişmesine önemli ölçüde katkıda bulunmuştur. Eserlerinin önemi, şiirinin ve inancının sosyal ve politik niyetinden çok yaratıcı ifadesinde yatmaktadır. Eserleri, mezhepsel ve bölgesel farklılıkların üstesinden gelen bağımsız bir Arnavut birliğinin ortaya çıkması arzusuna ve uygarlığa iyimser bir inanç ve Arnavut halkının siyasi, ekonomik ve kültürel yükselişine dikkat çekti
2. № 002 Fraşiri, şiiri Bagëti e Bujqësi'de Arnavutluk'un doğal ve kültürel güzelliğini ve halkının mütevazı yaşamını pastoral bir şekilde anlatıyor. Fraşiri, liberal dini anlayışı, dinsel olarak bölünmüş halkı arasında Arnavutların hoşgörü ve ulusal farkındalığı için önemli bir kaynak olarak gördü. Bu nedenle, şimdi ulusal öneme sahip olan teolojik Fletore e Bektashinjet'i besteledi. Onun inancının özelliklerini tanıtan ve mezhebinin inançlarına çağdaş bir bakış açısı kazandıran on ruhani şiiri içerir
3. № 003 Kavâid-i farisiyye dar tarz-i nevîn (Yeni yönteme göre Farsça dil bilgisi), İstanbul, 1871
4. № 004 Ihtiraat ve kessfiyyat (Buluşlar ve keşifler), İstanbul, 1881
5. № 005 Fusuli erbea (Dört sezon), İstanbul, 1884
6. № 006 Tahayyülat (Hayaller), İstanbul, 1884
7. № 007 Bagëti e Bujqësi (Sürüler ve Bitkiler), Bükreş, 1886
8. № 008 E këndimit çunavet (Erkek Okuyucu), Bükreş, 1886
9. № 009 Istori e përgjithshme për mësonjëtoret të para (Birinci sınıflar için genel tarih), Bükreş, 1886
10. № 010 Vjersha për mësonjëtoret të para (Birinci sınıflar için şiir), Bükreş, 1886
11. № 011 Dituritë për mësonjëtoret të para (Birinci sınıflar için genel bilgi), Bükreş, 1886
12. № 012 O alithis pothos ton Skypetaron (Arnavutların Gerçek Arzusu), Bükreş, 1886
13. № 013 Luletë e Verësë (Yaz Çiçekleri), Bükreş, 1890
14. № 014 Mësime (Dersler), Bükreş, 1894
15. № 015 Parajsa dhe fjala fluturake, (Cennet ve Uçan Kelime) Bükreş, 1894
16. № 016 Gjithësia, Bükreş, 1895
17. № 017 Fletore e bektashinjët, (Bektaşi Defteri) Bükreş, 1895
18. № 018 O eros (Aşk), İstanbul, 1895
19. № 019 Iliadh' e Omirit, Bükreş, Homeros'un İlyadası, 1896
20. № 020 Histori e Skënderbeut (İskender Bey Tarihi), Bükreş, 1898
21. № 021 Qerbelaja, Bucharest, (Kerbela), 1898
22. № 022 Istori e Shqipërisë (Arnavutluk Tarihi), Sofya, 1899
23. № 023 Shqipëria (Arnavutluk), Sofya, 1902