biyograftam
Giriş
  1. Keşfet
  2. Kültür & Sanat
  3. Molla Halil Siirdî
Kürt asıllı Osmanlı alim ve yazar · 1751–1843

Molla Halil Siirdî Hayatı

Molla Halil Siirdî ya da Molla Halil el-İsʽirdî (1751, Hizan – 1843 Siirt), Kürt asıllı Osmanlı alim ve yazar. Tam adı Molla Halil b. Molla Hüseyin b.

0 kaynak Düzeltme öner
Hayat şeridi Bir döneme dokun, çizelge süzülsün
Erken yıllar1751–1843
175118001843
01

Kısaca kimdir?

Molla Halil Siirdî ya da Molla Halil el-İsʽirdî (1751, Hizan – 1843 Siirt), Kürt asıllı Osmanlı alim ve yazar. Tam adı Molla Halil b. Molla Hüseyin b. Molla Hâlid es-Si'irdî olan Molla Halil aslen Bitlis’in Hizan ilçesine bağlı Külpik (Süttaşı) köyünde doğmuştur. 18.yüzyılın son çeyreğiyle 19. yüzyılın ilk yarısında yaşamış son dönem Osmanlı âlimlerinden biridir. Siirt’te yaşamış ve pek çok öğrenci yetiştirerek değerli eserler kaleme almıştır. Dolayısıyla kaynaklarda nisbesi genellikle “es-Siirdî” olarak geçerken, bazı eserlerde “el-İsʽirdî” şeklinde de yer almaktadır. Molla Halil, günümüz Kürt medreselerindeki icazet silsilelerinde adı geçen ve birçok âlimin hocası olarak kabul edilen önemli bir ilim adamıdır. Onun ilmî mirası, hâlâ medrese geleneğinde etkisini sürdürmekte, yetiştirdiği talebeler aracılığıyla nesilden nesile aktarılmaktadır.

hemen her alanında eserler kaleme almış olup, özellikle kıraat ve tecvid sahasında önemli çalışmalar yapmıştır. Onun bu alandaki eserleri, geleneksel medrese müfredatında yer alarak hâlâ ders kitabı olarak okutulmaktadır. Bu yönüyle Molla Halil, sadece yaşadığı dönemde değil, sonraki yüzyıllarda da ilmi etkisini sürdüren bir âlim olarak kabul edilmektedir. Molla Halil, kırâat ilmiyle yakından ilgilenmiş, 1110 beyitten oluşan manzum bir eser yazmış ve bunu bizzat kendisi şerh etmiştir. Ayrıca, diğer çalışmalarında da kırâat konusuna yer vererek ilme katkıda bulunmuştur.Ayrıca derin bir ilmi ve tasavvufi birikime sahip olup, Kürt medrese sistemine kalıcı katkılar sunmuştur. İslami ilimlerin birçok alanında kırkı aşkın eser kaleme almış, yetiştirdiği talebeler ve ilmi mirasıyla bölgenin en büyük ilim otoritelerinden biri olmuştur.

02

Hayatı

—Hayatı

Molla Halil b. Molla Hüseyin b. Molla Hâlid es-Siirdî el-Hizanî, ilmi çalışmalarının büyük kısmını Siirt’te sürdürdüğünden “es-Si‘irdî” olarak tanınmıştır. Doğduğu yer ve yaşadığı bölgelere bağlı olarak “el-Hizânî” ve “el-Gulpikî” künyeleriyle de anılmıştır. Kürt bir âlim olması nedeniyle “el-Kurdî”, Şâfiî mezhebine mensubiyeti dolayısıyla “eş-Şâfiî” ve soyunun ikinci İslam Halifesi Ömer’e dayandığına inanıldığı için “el-Ömerî” nisbesiyle de bilinmektedir. Soyu, dedesi Molla Hâlid el-Külâtî aracılığıyla, Diyarbakır-Mardin hattındaki meşhur ziyaretgâhlardan Şeyh Musa ez-Zûlî'ye ve oradan ikinci İslam Halifesi Ömer’e dayandırılmaktadır. Molla Halil'in doğum ve vefat tarihleri konusunda farklı görüşler bulunmaktadır. Bazı kaynaklar doğumunu hicri 1167, vefatını ise hicri 1259 (Miladi;1753-1754 / 1843) olarak belirtmektedir. Ancak yapılan araştırmalar, bu tarihlere dair bilgilerin genellikle dönemin araştırmacılarının birbirinden alıntı yapması sonucu şekillendiğini göstermektedir. Dolayısıyla, kesin tarih konusunda tam bir mutabakat bulunmamaktadır. Molla Halil'in doğum tarihiyle ilgili farklı görüşler bulunsa da torunlarından Şeyh Abdulkahhâr ez-Zokaydî (ö. 1906), onun 1164/1751 yılında doğduğunu belirtmektedir. Torununun aktardığı bu bilgi, en eski ve güvenilir kaynaklardan biri kabul edildiğinden, Molla Halil'in doğum yılı olarak 1751 tarihi olarak kabul görmüştür. Bitlis’in Hizan ilçesine bağlı Külpik (Süttaşı) köyünde dünyaya gelmiştir. İlk dini eğitimini, Şâfiî mezhebine mensup ve ilmiyle tanınan babası Hüseyin b. Hâlid’den almıştır. Rivayete göre, çocukluk yıllarında Erzurumlu İbrahim Hakkı’nın duasına mazhar olmuştur.

Eğitim hayatını Doğu Anadolu’daki çeşitli medreselerde sürdüren Molla Halil, Hüseyin el-Karasevî, Yahyâ el-Mervezî ve İmâdiye müftüsü Molla Mahmud gibi âlimlerden icazet almıştır. 19. yüzyılın başlarında Hizan’daki Meydan Medresesi’nde müderrislik yapmış, on yıl boyunca burada ders verdikten sonra babasının isteği üzerine Siirt’e yerleşmiştir. Fahriye Medresesi’nde otuz yıl boyunca hocalık yapmış, ders kitapları telif etmiş ve kendi oğulları Mahmud, Abdullah ve Mustafa’nın da aralarında bulunduğu birçok âlim yetiştirmiştir.

Tasavvufa ilgi duyan Molla Halil, Kādirî tarikatına mensup Seyyid Ahmed er-Reşîdî’ye intisap etmiş, ancak zamanının büyük kısmını ilim ve tedrise ayırdığı için tarikat pratikleriyle derinlemesine ilgilenememiştir. Hayatının son dönemlerini Siirt’te geçirmiş ve 1843 yılında 96 yaşında Siirt’te vefat etmiştir. Naaşı, Siirt’in Ulus Mahallesi'nde bulunan Şeyh Süleyman Mezarlığı’na defnedilmiştir.

Molla Halil Siirdî · diğer bölümler

← Molla Halil Siirdî profilinin tamamı

03

Üretimleri

ESER Basîratü'l-Kulûb fi Kelâmi ‘Allâmi'l-Guy...

Basîratü'l-Kulûb fi Kelâmi ‘Allâmi'l-Guyûb

eser
ESER Şerhu Diyâi Basîrati Kalbi'l-‘Arûf fi't-...

Şerhu Diyâi Basîrati Kalbi'l-‘Arûf fi't-Tecvîdi ve'r-Resmi ve Ferşi'l-Hurûf

eser
ESER Risâle fî ‘İlmi't-Tecvîd

Risâle fî ‘İlmi't-Tecvîd

eser
ESER Hadîsü'l-Âyeti'l-letî Tezharu Kable Hurû...

Hadîsü'l-Âyeti'l-letî Tezharu Kable Hurûci ‘Îsâ ve’l-Mehdî / Risâletü’l-Mehdî

eser
ESER Usûlü Hadîsi’l-Ezher min Muhtasarihi ve...

Usûlü Hadîsi’l-Ezher min Muhtasarihi ve Şerhihi li İbni Hacer

eser
ESER Usûlü’l-Fıkıh

Usûlü’l-Fıkıh

eser
ESER Risâle fi’n-Nezr

Risâle fi’n-Nezr

eser
ESER Menâkibü Eimmeti’l-Mezâhibi’l-Erba‘a

Menâkibü Eimmeti’l-Mezâhibi’l-Erba‘a

eser

Diğer eserler

—Mecme‘u’l-MesâilEser tek kaynak
—Ma‘füvvât ‘Ucâb Yehtâcühâ Zû Takvâ ve ÂdâbEser tek kaynak
—Te’sîsü Kavâ‘idi’l-‘Akâid alâ mâ Seneha min Ehli’z-Zâhir ve’l-Bâtın mine’l-‘AvâidEser tek kaynak
—Risâle fi’l-Firaki’s-Selâsi ve’s-Seb‘înEser tek kaynak
—Nehcu’l-Enâm li Nef‘i’l-‘AvâmEser tek kaynak
—Minhâcü’s-Sünneti’s-Seniyye fî Âdâbi Sülûki’s-SûfiyyeEser tek kaynak
—Risâle fî Beyâni Şürûti’l-Halve ve ÂdâbihâEser tek kaynak
—Nebzetü’l-Mevâhibi’l-Ledüniyye fi’ş-Şatahât ve’l-Vahdeti’z-ZâtîyyeEser tek kaynak
—Divânü Şi‘r bi’l-Kürdîyye ve’l-‘ArabîyyeEser tek kaynak
—Mahsûlü’l-Mevâhibi’l-Ehadiyye fi’l-Hasâis ve’ş-Şemâili’l-AhmediyyeEser tek kaynak
—Manzûma fi’l-Âdâb Tehdi’t-Tâlib ilâ Tarîki’s-Savâb/el-Habiyye fî Kava‘idi’l-BahsEser tek kaynak
—Manzûma fî Mevlidi Hayri’l-BeriyyeEser tek kaynak
—Muhtasaru mâ li’s-Süyûtî min Şerhi’s-Sudûr bi Şerhi Hâli’l-Mevtâ ve Ahvâli’l-KubûrEser tek kaynak
—Risâle fî Vazâif A‘dâi Cismi’l-İnsânEser tek kaynak
—Telmîhu'l-İsâğocî bi Ziyâde Telûhu ‘ale’l-MültecîEser tek kaynak
—el-Kâfiyetü’l-Kübrâ fi’n-NahvEser tek kaynak
—el-Kâmûsü’s-Sânî fi’n-Nahv ve’s-Sarf ve’l-Me‘ânîEser tek kaynak
—el-Manzûmatü’z-Zümürrudiyye mîmmâ mine’l-Miftâh MecniyyeEser tek kaynak
—er-Risâletü’l-‘Adudiyyetü’l-Vad‘îyye bimâ Yüvaddahu minha'l-Merâm bi’l-KüllîyyeEser tek kaynak
—Tercemetü Meşâhiri’n-Nahvîyyîn ve’l-LuğaviyyînEser tek kaynak
—Kitâb fi’t-Talâk ‘İnde’l-EkrâdEser tek kaynak
—Tefsîru’l-Besmeleti’ş-ŞerîfeEser tek kaynak
—Muhtasaru Şerhi’l-Emânî li’ş-Şâtibî limâ fîhi mine’r-Rumûzât ve Mebne’l-Me‘ânîEser tek kaynak
—Mülahhasu’l-Kavâtı‘ ve'z-Zevâcir fîmâ Tekellemû ‘ale's-Sağâir ve'l-KebâirEser tek kaynak
—Usûlü Muğni'l-Lebîb el-Hâcc min Cem‘i Cevâmii‘t-TâcEser tek kaynak
—Ezhâru'l-Gusûn min Makûlâti Erbâbi'l-Fünûn vemâ li't-Tâlib fîhi Min Karri'l-‘ÛyûnEser tek kaynak
—Muhtasaru'l-Minehi'l-Mekkîyye fî Şerhi'l-Kasîdeti'l-HemziyyeEser tek kaynak
04

Bağlantı atlası

Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.

Molla Halil Siirdî Erzurumlu İbrahim Hakk...
düz çizgi: bu biyografide anılıyorkesik çizgi: bu kişiyi anıyor
  • Molla Halil Siirdî hayat hikâyesinde anıyor Erzurumlu İbrahim Hakkı

    “Rivayete göre, çocukluk yıllarında Erzurumlu İbrahim Hakkı’nın duasına mazhar olmuştur.”

05

Kaynaklar

0kaynak kaydı
0farklı yayıncı
0ansiklopedi maddesi
0zaman çizelgesi olayı

Bu profil için henüz kaynak kaydı yok.

yayımlanmadı

Bilerek dışarıda bırakılanlar

Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.

Metin lisansı

Vikipedi’den uyarlanmıştır

Bu profildeki metinler Vikipedi maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.

06

Ne değişti?

  1. Profil oluşturuldu

    0 kaynak ve 0 olayla ilk kayıt.

07

Düzeltme masası

Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.

  1. Ne yanlış?
  2. Doğrusu
  3. Kaynak

Hangi bölümde bir hata var?

Önerin editör incelemesinden geçer, otomatik yayımlanmaz. E-posta adresin yalnızca bu başvuru için kullanılır.
08

Buradan nereye?

aynı alan · kültür & sanat

Beni Halid (kabile)

Kültür & Sanat

aynı alan · kültür & sanat

2009 Türkiye Kupası finali

2008-09 Türkiye Kupası

aynı alan · kültür & sanat

Ahmet Akdilek

Kültür & Sanat · d. 1988

Kültür & Sanat alanındaki tüm profiller →