Kısaca kimdir?
Memlûk Kıpçakçası ya da Mısır Kıpçakçası, Mısır‐Suriye Kıpçakçası veya Arap harfli Kıpçak Türkçesi, aşağı yukarı XIII. yüzyılın ortalarından XV. yüzyılın sonuna kadar Mısır ve Suriye'de Memlûk Sultanlığında kullanılmış Eski Kıpçakçaya giren ölü bir Türk dilidir. Eski Kıpçak Türkçesine ait eserlerin büyük çoğunluğu Memlûkler döneminde kaleme alınmıştır. Bu sahadaki eserlerin dili XV. yüzyılın sonlarına doğru yerini bütünüyle Oğuz Türkçesine bırakmıştır.
Codex Cumanicus dışında diğer Eski Kıpçak Türkçesi eserlerinin çoğu, en önemli unsurunu Kıpçakların oluşturduğu Mısır ve dolay yurtlarda kurulan Memlûk egemenliği sırasında, Arap çevresinde, egemen topluluğu oluşturan Türklerin dilini öğretmek ereğiyle yazılmış sözlük ve gramerler olup, ayrıca fıkıh, okçuluk, binicilik, atçılık vb. konularda yazılmış bazı eserler de vardır.
Philologiae Turcicae Fundamenta’da Eski Türkçe döneminin Orta Çağ'daki devamı sayılan Orta Türkçe dönemi Batı Orta Türkçe (Kumanca, Memlûk Kıpçakçası, Ermeni Kıpçakçası) ve Doğu Orta Türkçe (Karahanlı, Harezm ve Çağatay) diye ikiye ayrılmıştır.
Gündemde
Başlıklar yayın kuruluşlarının RSS akışlarından ve konu sayfalarından otomatik eşlenir; sayfa açıkken kendiliğinden yenilenir. Haberin tamamı kaynağındadır.
Hayat hikâyesi
02.1Alfabe
- Korunmuş
- ﺍ
- ﺀ
- ﺏ
- ﭖ
- ﺕ
- ﺙ
- ﺝ
- ﭺ
- ﺡ
- ﺥ
- ﺩ
- ﺫ
- ﺭ
- ﺯ
- ﮊ
- ﺱ
- ﺵ
- ﺹ
- ﺽ
- ﻁ
- ﻅ
- ﻉ
- ﻍ
- ﻑ
- ﻕ
- ﻙ
- ﮒ
- نك
- ﻝ
- ﻡ
- ﻥ
- ﻭ
- ﻩ
- ﻻ
- ﻯ
02.2Oğuz-Kıpçak karışımı
Memlûk Kıpçakçasıyla yazılmış eserler dil bakımından tam bir benzerlik göstermezler. Eski Kıpçak Türkçesi dil özellikleri ile Oğuzca (Batı Türkmenleri tarafından kullanılan Türkmence) ve Harezm Türk yazı dilleri özellikleri eserlerde az veya çok, karışık şekilde bir arada görülebilmektedir. Bölgeye yayılan ve göç ederek güneye gelen Oğuz Türk boylarının, Kıpçak Türkleri ile birkaç asır sonra tekrar birleşmeleri ve kaynaşmaları sonucu Türk dili tarihinde Kıpçakçanın Oğuzcalaşması (Türkmenceleşmesi) olayı meydana gelmiştir.
Janos Eckmann, dil özelliklerine göre; Harezm-Altın Ordu yazı diline çok yakın olan Asıl Memluk Kıpçakçası ile Karışık Oğuz-Kıpçakça ile yazılmış olanlar diye iki gruba ayırır. Karışık olanları Oğuz veya Kıpçak özelliklerini yansıtma derecesine göre; a) Kıpçak ögelerinin daha çok olduğu grup b) Oğuzca, yani Anadolu Türkçesi ögelerinin daha çok olduğu grup olarak iki alt başlıkta toplar. Tibor Halasi-Kun, üç Memlûk diyalektinden bahseder: Kıpçak, Oğuz (Türkmen) ve karışık Kıpçak-Oğuz diyalekti (sonuncusu oluşum bakımından Türkçe, Farsça ve Arapça unsurlar ihtiva eden Osmanlıcaya benzerdir).
02.3Eserler 37 eser · katalog fişleri
- № 001 Memlûk Kıpçakçası ile kaleme alınan ve günümüze kadar gelebilen eserlerden bazıları:
- № 002 Sözlük ve Gramerler
- № 003 Kitâbü'l-İdrâk li Lisâni'l-Etrâk (İdrak) Türk Dilini Anlama Kitabı
- № 004 Kitâb-ı Mecmû-ı Tercümân-ı Türkî ve ʿAcemi ve Muğalî
- № 005 Et-Tuhfetü'z-Zekiyye fı'l-Lûğati't-Türkiyye
- № 006 El-Kavânînü'l-Külliyye Li-Zabti'l-Lûgati't-Türkiyye
- № 007 Ed-Dürretü'l Mudiyye fi'l-Lügati't-Türkiyye
- № 008 Fıkıh eserleri
- № 009 İrşâdü'l-Mülûk ve's-Selâtîn
- № 010 Kitâb-ı Mukaddime-i Ebû'l-Leysi's-Semerkandî
- № 011 Kitâb fi'l-fıkh
- № 012 Kitâb fi'l-Fıkh bi-Lisâni't-Türkî
- № 013 Mukaddemetü'l-Gaznevi fi'i-ʿİbâdât (Ziyâ'u'l-Ma'nevî) Tercüme
- № 014 Şerhü'l-Menâr
- № 015 Okçuluk ve Atçılık eserleri
- № 016 Baytaratü'l-Vâzıh
- № 017 Münyetü'l-Guzât
- № 018 Kitâbü'l-Hayl
- № 019 Kitâb fi-ʿilmi'n-Nüşşâb (Hulâsa)
- № 020 Edebî eserler
- № 021 Gülistan Tercümesi (Kitâb Gülistan bi't-Türkî)
- № 022 Kitâbü'l-İdrâk li Lisâni'l-Etrâk (İdrak) Türk Dilini Anlama Kitabı
- № 023 Kitâb-ı Mecmû-ı Tercümân-ı Türkî ve ʿAcemi ve Muğalî
- № 024 Et-Tuhfetü'z-Zekiyye fı'l-Lûğati't-Türkiyye
- № 025 El-Kavânînü'l-Külliyye Li-Zabti'l-Lûgati't-Türkiyye
- № 026 Ed-Dürretü'l Mudiyye fi'l-Lügati't-Türkiyye
- № 027 İrşâdü'l-Mülûk ve's-Selâtîn
- № 028 Kitâb-ı Mukaddime-i Ebû'l-Leysi's-Semerkandî
- № 029 Kitâb fi'l-fıkh
- № 030 Kitâb fi'l-Fıkh bi-Lisâni't-Türkî
- № 031 Mukaddemetü'l-Gaznevi fi'i-ʿİbâdât (Ziyâ'u'l-Ma'nevî) Tercüme
- № 032 Şerhü'l-Menâr
- № 033 Baytaratü'l-Vâzıh
- № 034 Münyetü'l-Guzât
- № 035 Kitâbü'l-Hayl
- № 036 Kitâb fi-ʿilmi'n-Nüşşâb (Hulâsa)
- № 037 Gülistan Tercümesi (Kitâb Gülistan bi't-Türkî)
Üretimleri
Memlûk Kıpçakçası ile kaleme alınan ve günümüze kadar gelebilen eserlerden bazıları
Sözlük ve Gramerler
Kitâbü'l-İdrâk li Lisâni'l-Etrâk (İdrak) Türk Dilini Anlama Kitabı
Kitâb-ı Mecmû-ı Tercümân-ı Türkî ve ʿAcemi ve Muğalî
Et-Tuhfetü'z-Zekiyye fı'l-Lûğati't-Türkiyye
El-Kavânînü'l-Külliyye Li-Zabti'l-Lûgati't-Türkiyye
Ed-Dürretü'l Mudiyye fi'l-Lügati't-Türkiyye
Fıkıh eserleri
Diğer eserler
Bağlantı atlası
Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.
-
Memlûk Kıpçakçası hayat hikâyesinde anıyor Ermeni Kıpçakçası
“Philologiae Turcicae Fundamenta’da Eski Türkçe döneminin Orta Çağ'daki devamı sayılan Orta Türkçe dönemi Batı Orta Türkçe (Kumanca, Memlûk Kıpçakçası, Ermeni Kıpçakçası) ve Doğu Or...”
-
Memlûk Kıpçakçası hayat hikâyesinde anıyor Eski Kıpçakça
“yüzyılın sonuna kadar Mısır ve Suriye'de Memlûk Sultanlığında kullanılmış Eski Kıpçakçaya giren ölü bir Türk dilidir.”
-
Memlûk Kıpçakçası hayat hikâyesinde anıyor Orta Türkçe
“Philologiae Turcicae Fundamenta’da Eski Türkçe döneminin Orta Çağ'daki devamı sayılan Orta Türkçe dönemi Batı Orta Türkçe (Kumanca, Memlûk Kıpçakçası, Ermeni Kıpçakçası) ve Doğu Or...”
Kaynaklar
Bu profil için henüz kaynak kaydı yok.
Bilerek dışarıda bırakılanlar
Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.
Vikipedi’den uyarlanmıştır
Bu profildeki metinler Vikipedi maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.
Ne değişti?
-
Profil oluşturuldu
0 kaynak ve 0 olayla ilk kayıt.
Düzeltme masası
Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.
- Ne yanlış?
- Doğrusu
- Kaynak
Önerin masada.
Editör ilk yanıtı en geç 5 iş günü içinde verecek. Kabul edilirse “Ne değişti?” günlüğünde görünecek.