biyograftam
Giriş
  1. Keşfet
  2. Edebiyat
  3. Memduh Şevket Esendal
Yazar, diplomat ve siyasetçi · 1883–1952

Memduh Şevket Esendal

Mustafa Memduh Şevket Esendal (29 Mart 1883, Çorlu - 16 Mayıs 1952, Ankara), Türk yazar, diplomat ve siyasetçi.

Hayat çizgisi 11 kaynak Düzeltme öner
Hayat şeridi Bir döneme dokun, çizelge süzülsün
Kayıt yok1932–1952
188319201952
Önemli eserler İlk üretimler Önemli eserler İlk üretimler Önemli eserler Öğretmenlik Önemli eserler
01

Kısaca kimdir?

Altı çizili metnin yanındaki mühre dokun: bu bilginin hangi kaynağa dayandığını gör.

Mustafa Memduh Şevket Esendal (29 Mart 1883, Çorlu - 16 Mayıs 1952, Ankara), Türk yazar, diplomat ve siyasetçi.

Türk edebiyatının tanınmış bir öykü yazarı olan Esendal, edebiyatçılığının yanı sıra Tahran, Bakü ve Kâbil'de büyükelçilik, TBMM'de dört dönem milletvekilliği, 1941-1945 yılları arasında CHP Genel Sekreterliği yapmış olan diplomat ve siyasetçidir.

En çok bilinen eseri 1934 yılında yayımlanan Ayaşlı ile Kiracıları adlı romanıdır. Ocak 2023 tarihi itibarıyla yazarın eserleri üzerindeki telif hakkı koruması kalkmış ve yazar kamunun olmuştur.

02

Hayat çizgisi

Günü bilinmeyen olaylar bir tarihe zorlanmaz; yalnızca kaynaktaki yıl yazılır.

  1. 1883

    Mustafa Memduh Şevket Esendal (29 Mart 1883, Çorlu - 16 Mayıs 1952, Ankara), Türk yazar, diplomat ve siyasetçi.

    Önemli eserler tek kaynak
  2. 1906

    1906'da İttihat ve Terakki Cemiyetine üye oldu.

    Önemli eserler tek kaynak
  3. 1907

    1907'de babasının ölümü üzerine ailesinin geçimini üstlendi ve memuriyete başladı.

    İlk üretimler tek kaynak
  4. 1908

    1908'de dayısının kızı Ayşe Faide Hanım ile evlenen Memduh Şevket Bey'in bu evlilikten Mehmet (1912), Ahmet (1915) ve Emine (1923) adlı üç çocuğu dünyaya geldi.

    Önemli eserler tek kaynak
  5. 1915

    1915'te cemiyetin Ankara temsilcisi oldu.

    Önemli eserler tek kaynak
  6. 1918

    İşgalci İngiliz kuvvetlerinin İstanbul'daki İttihat ve Terakki merkez binasını bastıkları 13 Kasım 1918 günü orada bulunan Memduh Şevket, kaçmayı başardı.

    Önemli eserler tek kaynak
  7. 1920

    1920'de işgale karşı ulusal direnişin lideri Mustafa Kemal'in çağrısı üzerine Ankara'ya gitti.

    Önemli eserler tek kaynak
  8. 1921

    1921'de Ankara'daki millî hükûmetin ilk yurt dışı temsilciliğini açtığı Bakü'ye "orta elçi" olarak gönderildi.

    İlk üretimler tek kaynak
  9. 1922

    Mayıs 1922'de Azerbaycan'da Arap alfabesinden Latin alfabesine dönme girişimi olduğunda bu süreci yakından takip etti ve konu hakkında Ankara'ya rapor yazdı.

    Önemli eserler tek kaynak
  10. 1923

    Yaşamının yalnızca dokuz yılında (1923-1926, 1946-1952) ciddi biçimde edebiyatla uğraşmasına rağmen Türk öykücülüğünün önemli bir ismi oldu.

    Önemli eserler tek kaynak
  11. 1924

    1924 yılında Rusya'nın bağımsız Azerbaycan Devleti'ne son vermesi üzerine Bakü'deki Türk temsilciliği kapandı ve Memduh Şevket Bey yurda döndü.

    Önemli eserler tek kaynak
  12. 1925

    1925 yılında yurda döndüğünde Mekteb-i Sultani ve Kabataş Lisesi'nde coğrafya öğretmeni olarak atandı.

    Öğretmenlik tek kaynak
  13. 1926

    1926'da Türkiye-İran Dostluk ve Güvenlik Antlaşması'nı imzaladı.

    Önemli eserler tek kaynak
  14. 1930

    İki devlet arasında istenmeyen olayların meydana geldiği gerekçesiyle (Ağrı isyanı sırasında Türk ordusunu İran topraklarına girmesi) 1930 yılında Tahran elçiliğinden istifa etti.

    Önemli eserler tek kaynak
  15. 1931

    Tahran'dan döndükten sonra Mustafa Kemal'in emri ile CHP Merkez İdare Heyeti'ne alınan Memduh Şevket Bey, 1931-1933 yılları arasında Elazığ milletvekili olarak TBMM'de yer aldı.

    Önemli eserler tek kaynak
03

Hayat hikâyesi

03.1Yaşamı

1883 yılında Çorlu'da dünyaya geldi. Babası Mehmet Şevket Bey, annesi Emine Şadiye Hanım'dır. Varlıklı bir çiftçi ailesinin 3 oğlundan ikincisi idi. Edirne Lisesi'nde eğitim görmüştür. Savaş ve göçler yüzünden çocukluğunda düzenli bir eğitim görme fırsatı olmadı; kendi kendisini yetiştirerek Arapça, Farsça, Fransızca öğrendi. Ailesi Balkan Savaşı ve Bulgar baskınları nedeniyle çiftliklerini bırakıp İstanbul'a göç etmişti; savaştan sonra tekrar Çorlu'ya dönüldüyse de I. Dünya Savaşı'nın başlaması ile ailesi ile tekrar İstanbul’a geldi. Ailesi tüm mal varlığını kaybettiği için geçim sıkıntısı çekerek büyüdü. 1907'de babasının ölümü üzerine ailesinin geçimini üstlendi ve memuriyete başladı.

1908'de dayısının kızı Ayşe Faide Hanım ile evlenen Memduh Şevket Bey'in bu evlilikten Mehmet (1912), Ahmet (1915) ve Emine (1923) adlı üç çocuğu dünyaya geldi.

03.2İttihat ve Terakki üyeliği

1906'da İttihat ve Terakki Cemiyetine üye oldu. Fırka’ya girişi Kara Kemal önderliğinde oldu. Başlangıçta ücretli bir eleman olarak cemiyette yer alırken sonradan ittihatçılığı benimsedi. Cemiyet içinde oluşan "mesleki temsilciler" grubunda Kara Kemal ve Ali İhsan (İloğlu) ile birlikte yer aldı. Esnaf Odaları Mümessilliği, Anadolu Vilayetleri Müfettişliği gibi görevler üstlendi. Müfettişlik görevi sayesinde Anadolu'yu gezme, Anadolu insanını tanıma fırsatı buldu. I. Dünya Savaşı yıllarında İstanbul'daki beslenme sorunu ile ilgili olarak görevler aldı.

Teşkilat-ı Mahsusa adlı gizli birlik bünyesinde I. Dünya Savaşı'na katılmasına karar verilince İstanbul'dan ayrıldı. 1915'te cemiyetin Ankara temsilcisi oldu.

03.3Millî Mücadeleye katılışı

İşgalci İngiliz kuvvetlerinin İstanbul'daki İttihat ve Terakki merkez binasını bastıkları 13 Kasım 1918 günü orada bulunan Memduh Şevket, kaçmayı başardı. İstanbul hükûmeti tarafından kovuşturmaya uğrayıp takip edildiği için İstanbul’un değişik yerlerinde ve İtalya'da bir süre saklandı. 1920'de işgale karşı ulusal direnişin lideri Mustafa Kemal'in çağrısı üzerine Ankara'ya gitti.

03.4Bakü Elçiliği

1921'de Ankara'daki millî hükûmetin ilk yurt dışı temsilciliğini açtığı Bakü'ye "orta elçi" olarak gönderildi. Görevi, öncelikle Kafkaslar'da ve Rusya içlerinde I. Dünya Savaşı'ndan kalma Türk esirlerinin Anadolu'ya getirilmesi ve silah, cephane nakliyatı idi. Bakü'deki Türk esirlerin yurda dönmeleri konusunda büyük emek sarf etti. Rusya'da seferberlik ilanından sonra Azerbaycan'daki Türk tebaanın Ruslar tarafından askere almasını önledi. Mayıs 1922'de Azerbaycan'da Arap alfabesinden Latin alfabesine dönme girişimi olduğunda bu süreci yakından takip etti ve konu hakkında Ankara'ya rapor yazdı.

1924 yılında Rusya'nın bağımsız Azerbaycan Devleti'ne son vermesi üzerine Bakü'deki Türk temsilciliği kapandı ve Memduh Şevket Bey yurda döndü.

03.5Meslek Gazetesi

1925 yılında yurda döndüğünde Mekteb-i Sultani ve Kabataş Lisesi'nde coğrafya öğretmeni olarak atandı. O sene eski ittihatçı arkadaşları ile birlikte "Meslek"adlı bir haftalık siyasi gazete çıkardı. Amaç, mesleki temsilcilik düşüncesini Cumhuriyet dönemi Türkiyesi'ne taşımaktı. Memduh Şevket Bey'in ilk öyküleri Meslek gazetesinde yayınlandı. Aynı gazetede Miras adlı romanı tefrika edildi. Hayatı boyunca resim yapmayı da hep sürdürmüş olan Memduh Şevket Bey, bu gazetede resim ve karikatürler de yayımlamış ve bazı karikatürleri yüzünden kovuşturmaya uğramıştır. Yayın, iktidar tarafından hoş karşılanmamış ve kapatılmıştır.

03.6Tahran elçiliği

Memduh Şevket Bey, 1925 yılının sonunda yeniden yurt dışında elçilik ile görevlendirildi ve Tahran'a elçi atandı. 1926'da Türkiye-İran Dostluk ve Güvenlik Antlaşması'nı imzaladı. İki devlet arasında istenmeyen olayların meydana geldiği gerekçesiyle (Ağrı isyanı sırasında Türk ordusunu İran topraklarına girmesi) 1930 yılında Tahran elçiliğinden istifa etti.

03.7Elazığ milletvekilliği

Tahran'dan döndükten sonra Mustafa Kemal'in emri ile CHP Merkez İdare Heyeti'ne alınan Memduh Şevket Bey, 1931-1933 yılları arasında Elazığ milletvekili olarak TBMM'de yer aldı. 1932'de ilk Türk Dil Kurultayı'na Elazığ milletvekili olarak katıldı. Kâbil büyükelçiliğine atanması nedeniyle 1933'te milletvekilliğinden istifa etti.

03.8Kâbil elçiliği

1933-1941 arasında Kâbil Büyükelçiliği görevlerinde bulundu. Komünist rejim baskısından kaçıp Afganistan'a sığınmış Türkmen çocukların Türkiye'ye gönderilip eğitim görmelerini sağladı. II. Dünya Savaşı'nda ülkenin Alman-İtalyan nüfuzuna girmesini engelleyip Sadabat Paktı'nda yer almasını sağlamada rol aldı. Daha önce Vakit gazetesinde tefrika ettiği Ayaşlı ile Kiracıları adlı romanını Kâbil elçisi olduğu dönemde, 1934 yılında yayımladı. Bu, onun kitap olarak yayımlanan ilk romanıdır. Soyadı Kanunu çıktığında kendisine Esendal soyadını İsmet İnönü verdi. 1941'de kendi isteğiyle Kâbil'deki görevinden ayrıldı.

03.9Bilecik milletvekilliği

Kâbil'den yurda dönüşünde hayatını kaybeden Bilecik milletvekili Salih Bozok'un yerine meclise girdi. VI., VII., VIII. Dönem TBMM'de Bilecik milletvekili olarak yer aldı. Dördüncü Türk Dil Kurultayı'na Bilecik milletvekili sıfatı ile katıldı.

03.10CHP Genel Sekreterliği

1942-1945 yılları arasında CHP Genel Sekreterliği görevini üstlendi. Partinin gençleşmesi için uğraştı ve 35'ler Hareketi'nin gelişmesine destek oldu. 1945 yılında, Genel Sekreterlik görevinden kendi isteğiyle ayrıldı.

03.11Yazarlık süreci

Genel Sekreterlik görevini bıraktıktan sonra sadece edebiyatla ilgilendi ve yapıtlarını derleyip kitaplaştırmakla uğraştı. Öyküleri, Sanat ve Edebiyat, Seçilmiş Hikâyeler, Ulus, Ülkü, Hisar, Pazar Postası, Türk Dili gibi gazete ve dergilerde yayınlandı. Siyasetçi ve edebiyatçı kimliklerini ayrı tutmak için yazılarında M.Ş.E, Mustafa Memduh, Mustafa Yalınkat, M. Oğulcuk, İstemenoğlu gibi takma isimler kullandı. Yaşamının yalnızca dokuz yılında (1923-1926, 1946-1952) ciddi biçimde edebiyatla uğraşmasına rağmen Türk öykücülüğünün önemli bir ismi oldu. Durum hikâyeciliğinin Türk edebiyatındaki temsilcisidir. Yazdığı öykülerin sayısı 224'ü bulur. En çok bilinen eseri 1934 yılında yayımlanan Ayaşlı ile Kiracıları adlı romanıdır.

Esendal, beyin kanaması sonucu 16 Mayıs 1952 gecesi Ankara'da hayatını kaybetti. Cenazesi Ankara'daki Cebeci Asri Mezarlığı'na defnedildi.

03.12Anıları

Esendal'ın anılarını yazdığı ve ölümünden 30 yıl sonra yayımlanmasını istediği bilinmekle birlikte söz konusu hatıralar bulunamamıştır. Çocuklarına yazdığı mektuplar Oğullarıma Mektuplar (2003) ve Kızıma Mektuplar (2001) adı altında kitaplaştırılmıştır.

03.13Yazarlığı

Türkçe hikâyeden söz edildiğinde akla ilk gelen isimlerden birisidir. Öykülerinde kadın sorunu, Kurtuluş Savaşı öncesi yaşanan çaresizlik, Batı özentisi, sömürü düzeni, ağanın işçiyi, belediye memurunun esnafı sömürmesi, düzenin adamı olan insanları, çok evlilik sorununu işler.

Türk edebiyatında durum öykücülüğünün (Çehov tarzı) en önemli temsilcilerindendir. Öyle ki, edebiyat çevresince Yerli Çehov olarak adlandırılmıştır.Öykülerinde derin insan sevgisini işlemiştir. Dili sade, temiz ve pürüzsüzdür.

03.14Üslubu

Esendal'ın Türk edebiyatına getirdiği en önemli yenilik, ele aldığı konuları büyük bir sadelikle işlemesidir. Bu konular yine sıradan insanların yaşamları etrafında gezinir. Öykücülüğe başladığı ilk yıllarda, dilde sadeleşmenin öncüsü olan Ömer Seyfettin'in izinden giden Esendal, ustalık dönemine eriştiğinde, hem Ömer Seyfettin'den, hem de kendi çağdaşlarından daha sade ve düzgün bir dille yazmıştır. Üslubunda Çehov'un etkileri açıkça görülür. Hatta bazı öyküleri Çehov'dan yapılmış uyarlamalardır. Ancak bu etki, yazım tarzı, dildeki sadelik, kişilerin seçilişi ile sınırlı kalır. Esendal, Çehov'un karamsar bakışını tekrarlamaz. Kendi deyişiyle insanlara yaşamak için ümit, kuvvet ve neşe veren yazılardan hoşlanır, insanları mutfak paçavrasına çeviren ve yeise düşüren yazılardan hoşlanmaz.

04

Bağlantı atlası

Bu bağlar tahmin değil: iki kişiden birinin biyografisinde diğerinin adı geçiyor. Kanıt cümlesi her kartta yazılı.

Memduh Şevket Esend… I. Mustafa İttihat ve Terakki Kara Kemal Ömer Seyfettin Salih Bozok Şevket Bey Soyadı Kanunu Türkiye'nin İran Büyük...
düz çizgi: bu biyografide anılıyorkesik çizgi: bu kişiyi anıyor
  • Memduh Şevket Esendal hayat hikâyesinde anıyor I. Mustafa
  • Memduh Şevket Esendal hayat hikâyesinde anıyor İttihat ve Terakki

    “1906'da İttihat ve Terakki Cemiyetine üye oldu.”

  • Memduh Şevket Esendal hayat hikâyesinde anıyor Kara Kemal

    “Fırka’ya girişi Kara Kemal önderliğinde oldu.”

  • Memduh Şevket Esendal hayat hikâyesinde anıyor Ömer Seyfettin

    “Öykücülüğe başladığı ilk yıllarda, dilde sadeleşmenin öncüsü olan Ömer Seyfettin'in izinden giden Esendal, ustalık dönemine eriştiğinde, hem Ömer Seyfettin'den, hem de kendi çağdaş...”

  • Memduh Şevket Esendal hayat hikâyesinde anıyor Salih Bozok

    “Kâbil'den yurda dönüşünde hayatını kaybeden Bilecik milletvekili Salih Bozok'un yerine meclise girdi.”

  • Memduh Şevket Esendal hayat hikâyesinde anıyor Şevket Bey

    “Babası Mehmet Şevket Bey, annesi Emine Şadiye Hanım'dır.”

  • Memduh Şevket Esendal hayat hikâyesinde anıyor Soyadı Kanunu

    “Soyadı Kanunu çıktığında kendisine Esendal soyadını İsmet İnönü verdi.”

  • Memduh Şevket Esendal kendi hikâyesinde anılıyor Türkiye'nin İran Büyükelçisi

    “Türkiye ve Osmanlı İmparatorluğu'nun İran'daki büyükelçilerinin listesi; • Büyükelçi • 1835 - Esad Efendi • 1839 - İbrahim Sarım Efendi • 1848 - Seb’azade Ali Namık Efendi* • 1849...”

05

Kaynaklar

11kaynak kaydı
8farklı yayıncı
1ansiklopedi maddesi
15zaman çizelgesi olayı
  1. K·01
    Ansiklopedi maddesiansiklopedi maddesi
    Vikipedi - Memduh Şevket Esendal
    tr.wikipedia.org · erişim 03.10.2026

    NotAçık kaynak ansiklopedi maddesi.

    Kaynağa git ↗
  2. K·02
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "Memduh Şevket Esendal biyografisi". 2 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mart 2015.
    xn--edebiyatgretmeni-twb.net · erişim 03.10.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  3. K·03
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "Türk Edebiyatının Usta Yazarlarından Memduh Şevket Esendal'ın Telif Hakları Serbest Kalıyor". Kayıp Rıhtım. 3 Ocak 2023. 3 Ocak 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ocak 2023.
    kayiprihtim.com · erişim 03.10.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  4. K·04
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "Tabip Gülbay, Memduh Şevket Esendal'ın Toplumsal ve Siyasal Görüşleri, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi, Ankara 2008". 10 Mart 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mart 2012...
    arşiv · www.belgeler.com · erişim 03.10.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  5. K·05
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "Memduhsevketesendal.net sitesi, 1920 - 1924 Millet Meclisi'nden Azerbaycan Elçiliği'ne, Erişim tarihi:29.03.2012". 28 Mart 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mart 2012.
    arşiv · www.memduhsevketesendal.net · erişim 03.10.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  6. K·06
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    Bu girişim başarısızlıkla sonuçlanmış; 1938’de Azeri Türkleri Kiril alfabesini kullanmaya mecbur tutulmuştur
    erişim 03.10.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

  7. K·07
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "www5.tbmm.gov.tr" (PDF). 11 Aralık 2022 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
    arşiv · www5.tbmm.gov.tr · erişim 03.10.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  8. K·08
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "Memduhsevketesendal.net sitesi, 1925 – 1932 Tahran Büyükelçiliği yılları, Erişim tarihi:29.03.2012". 28 Mart 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mart 2012.
    arşiv · www.memduhsevketesendal.net · erişim 03.10.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  9. K·09
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "Kabil Büyükelçiliği yılları, Erişim tarihi:29.03.2012". 28 Mart 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mart 2012.
    arşiv · www.memduhsevketesendal.net · erişim 03.10.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  10. K·10
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "Eserleri, Memduhsevketesendal.com sitesi, Erişim tarihi.26.12.2014". 26 Aralık 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Aralık 2014.
    memduhsevketesendal.com · erişim 03.10.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
  11. K·11
    Akademik / Basın Kaynağıdipnot kaynağı
    "Behçet Çelik, Esendal'ın hikayelerinde Bize Özgü Olan, İmge Öyküler Yıl 1, Sayı 2, Nisan-Mayıs 2005" (PDF). 26 Aralık 2014 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Aralık 2014.
    arşiv · www.imge.com.tr · erişim 03.10.2026

    NotSayfa dipnotundan doğrulandı.

    Kaynağa git ↗
yayımlanmadı

Bilerek dışarıda bırakılanlar

Ölüm nedeni gibi sağlık bilgileri ve kaynağı çözümlenemeyen alanlar bu sayfada gösterilmez.

Metin lisansı

Vikipedi’den uyarlanmıştır

Bu profildeki metinler Vikipedi’deki “Memduh Şevket Esendal” maddesinden alınmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.

06

Ne değişti?

  1. Kaynak yeniden tarandı

    Profil bilgileri kaynak maddeyle yeniden karşılaştırıldı.

  2. Profil oluşturuldu

    11 kaynak ve 15 olayla ilk kayıt.

07

Düzeltme masası

Bir hata mı gördün? Üç adımda bildir. Kaynak eklersen incelemesi hızlanır.

  1. Ne yanlış?
  2. Doğrusu
  3. Kaynak

Hangi bölümde bir hata var?

Önerin editör incelemesinden geçer, otomatik yayımlanmaz. E-posta adresin yalnızca bu başvuru için kullanılır.
08

Buradan nereye?

aynı alan · edebiyat

Zeynep Köylü

Şair · d. 1978

aynı alan · edebiyat

Ege (şarkıcı)

Şarkıcı, besteci, söz yazarı, yazar · d. 1969

aynı alan · edebiyat

İlhan Taşcı

Bürokrat, gazeteci ve yazar · d. 1975

Edebiyat alanındaki tüm profiller →