Mehmet Ali Ağca

Mehmet Ali Ağca, Malatya'nın Güzelyurt mahallesinde 1958 yılında doğdu. Çocukluğu ve gençliğinin bir kısmını Malatya'da geçirdikten sonra ailesi ile birlikte İstanbul'a geldi. Lise öğreniminin ardından İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi'nde eğitimine devam etti. Üniversite yıllarında çeşitli ideolojik gruplarla tanıştı ve daha sonra Türkiye ve Bulgaristan arasında kaçakçılık yaptı. Komünist Bulgaristan hükûmeti tarafından ödenen Marksist Filistin Halk Kurtuluş Cephesi (FHKC) üyesi olarak Suriye'de iki ay silah ve terör taktikleri eğitimi aldığını iddia etse de FHKC bunu reddetmiştir.

Eğitiminden sonra aşırı Türk milliyetçisi Ülkü Ocakları'na katıldı. 1 Şubat 1979'da Milliyet gazetesi başyazarı Abdi İpekçi'ye düzenlenen suikastın tetikçisi olarak, olaydan 5 ay sonra, 25 Haziran 1979'da yakalandı. Polisin ek gözaltı süresi istemesine rağmen, bu talep reddedildi ve Maltepe Askerî Cezaevi'ne konuldu. Zaman gazetesinde Taha Kıvanç müstear adıyla yazan Fehmi Koru'ya göre Abdi İpekçi kendisinin de içinde bulunduğu mason locasından birinin Türkiye'ye yapılan silah kaçakçılığı ile ilgili olduğunu bulmuş, bu yüzden de öldürülmüştü. Abdi İpekçi'nin son yazısı silah kaçakçılığı üzerine idi. Cezaevinden 6 ay sonra 25 Kasım 1979'da, adı Susurluk Kazası ile gündeme gelen Abdullah Çatlı'nın da aralarında bulunduğu iddia edilen bir grubun yardımıyla kaçırıldı. Timur Hanoğlu tarafından düzenlenen sahte bir pasaportla Bulgaristan'a geçti. Gıyabında ölüm cezasına çarptırıldı.

1979'da The New York Times, "İstanbullu bir gazetecinin katili olduğunu itiraf etti" dediği Ağca'nın papayı "Haçlı Seferleri'nin maskeli lideri" olarak tanımladığını ve Kasım 1979 sonunda planlanan Türkiye ziyaretini iptal etmemesi hâlinde onu vurmakla tehdit ettiğini bildirdi. Gazete ayrıca 28 Kasım 1979'da cinayetin, 20 Kasım'da başlayan ve Amerika Birleşik Devletleri veya İsrail'i suçladığı Mekke'deki Mescid-i Haram'a yönelik o sırada hâlâ devam etmekte olan saldırının intikamı olacağını söyledi.

Ağustos 1980'den itibaren Ağca Akdeniz bölgesini dolaşmaya başladı. Daha sonra verdiği ifadeye göre, Roma'da biri Türk, diğer ikisi Bulgar olan üç suç ortağıyla buluştu. Operasyon, Bulgaristan'ın İtalya'daki askerî ataşesi Zilo Vassilev tarafından yönetilmiştir.[a] Vassilev, bu görevin kendisine Bulgaristan'daki Türk mafyası Bekir Çelenk tarafından verildiğini söylemiştir. Le Monde diplomatique ise suikast girişiminin Abdullah Çatlı tarafından Bekir Çelenk'in Ülkü Ocakları'na ödediği "3 milyon mark karşılığında" düzenlendiğini iddia etmiştir.

Ağca'ya göre plan, kendisi ve yardımcısı Oral Çelik'in Aziz Petrus Meydanı'nda ateş açması ve küçük bir patlamanın yarattığı panikle Bulgar elçiliğine kaçmasıydı. 13 Mayıs günü meydanda oturup kartpostal yazarak papanın gelmesini beklediler. Papa yanlarından geçerken Ağca birkaç el ateş ederek papayı yaraladı, ancak seyirciler ve Vatikan güvenlik şefi Camillo Cibin tarafından yakalandı. Bu durum suikastı tamamlamasını ya da kaçmasını engellemiştir. II. Ioannes Paulus'a iki kurşun isabet etti; kurşunlardan biri bağırsağının alt kısmına, diğeri ise sol eline saplandı. İki görgü tanığı da vuruldu. Oral Çelik paniğe kapıldı ve bombasını patlatmadan ya da ateş açmadan kaçtı. Papa suikast girişiminden sağ kurtuldu.

Ağca Temmuz 1981'de suikast girişimi nedeniyle İtalya'da ömür boyu hapse mahkûm edildi. Vurulmasının ardından Papa II. Ioannes Paulus, insanlardan "içtenlikle affettiğim kardeşim (Ağca) için dua etmelerini" istedi. 1983 yılında papa ve Ağca, Ağca'nın tutulduğu cezaevinde bir araya geldi ve özel olarak konuştu. Papa yıllar boyunca Ağca'nın ailesiyle de temas hâlinde olmuş, 1987'de annesiyle, on yıl sonra da kardeşiyle görüşmüştür. Ağca hapse girdikten sonra İslam'ı terk ettiğini ve Hristiyanlığa geçtiğini açıklamıştır.

Ağca'nın serbest bırakılması 1983 yazında, o yılın Haziran ayında Roma'da bir Vatikan çalışanının gizemli bir şekilde ortadan kaybolan genç kızı Emanuela Orlandi'yi kaçırdığı iddia edilen kişiler tarafından talep edilmiştir. 9 Haziran 1997'de Air Malta'nın 830 sefer sayılı uçağı iki kişi tarafından kaçırılmıştır. Köln'e indikten sonra hava korsanları Ağca'nın serbest bırakılmasını talep ettiler. Kendisi serbest bırakılmadı ve korsanlar teslim oldu. Ağca hakkında, İtalya'da ömür boyu hapis cezasının yaklaşık 20 yılını çektikten sonra, Papa II. Ioannes Paulus'un isteği üzerine, dönemin İtalya Cumhurbaşkanı Carlo Azeglio Ciampi tarafından Haziran 2000'de af çıkarıldı ve Türkiye'ye sınır dışı edildi.

İadesinin ardından 1979'da Abdi İpekçi'nin öldürülmesi ve 1970'lerde gerçekleştirilen iki banka baskını nedeniyle cezaevine girdi. Ağca 25 Haziran'da tutuklandı ve Maltepe Askerî Cezaevi'ne yerleştirildi. Daha sonra 25 Kasım'da Bulgaristan'a kaçtı ve gıyabında idama mahkûm edildi. Ağca, 2000 yılında Şartlı Af Yasası'ndan yararlanarak Türkiye'ye iade edildi. Ağca'ya tanınan bu hak büyük tepkilere yol açtı. Her iki dava birleştirildi ve Kadıköy 1. Ağır Ceza Mahkemesi'nde yargılandı. Tek dava, 1979 yılında Cengiz Aydos'un taksisinin kaçırılması, 22 Mart 1979 tarihinde Kızıltoprak'taki Yıldırım kuyumcusunun soyulması ve 4 Nisan 1979 tarihinde Fruko gazoz deposundan para çalınması ile ilgiliydi. 18 Ocak 2000 tarihinde hâkimler, kuyumcu soygunu ve "Ateşli Silahlar Kanunu'na muhalefet" (6136 sayılı kanun) nedeniyle açılan davada zaman aşımı nedeniyle suçlamaları reddetmiştir. Ağca, zimmete para geçirme ve para hırsızlığı suçlarından 36 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Ağca'nın avukatları Aralık 2000'de 4616 sayılı Şartla Salıverme ve Erteleme Yasası uyarınca Ağca'nın serbest bırakılması için başvuruda bulunmuşlardır. Talepleri Kartal 1. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından reddedildi. Avukatlar bu karara karşı temyiz başvurusunda bulundular, ancak temyiz mahkemesi kararı onadı. Ağca'nın müebbet hapis cezası, yabancı bir cezaevinde yatması hâlinde hapis cezalarını kısaltan bir Türk yasası uyarınca 10 yıla indirildi. Kara para aklama mahkumiyeti ve 36 yıl hapis cezası, Türk yasalarına göre yedi yıl olan soygun zaman aşımı nedeniyle bozuldu.

Şubat 2005 başlarında papanın son hastalığı sırasında Ağca, Papa'ya bir mektup göndererek iyi dileklerini iletti ve papayı dünyanın yakında sona ereceği konusunda uyardı. Papa 2 Nisan 2005'te öldüğünde, Ağca'nın kard