Lehistan Akınları (1498)

1497'de Osmanlı'nın Kili ve Akkerman'ı fethetmesine karşılık gecikmiş bir tepki olarak Kral I. John Albert, Leh ordusunu Boğdan'a sevk etmişti. Seferin resmî amacı Karadeniz limanlarını geri almayı hedefleyen bir Haçlı seferiydi. Ancak Jagiellon Hanedanı gizliden gizliye politikası kendileri için fazla bağımsız olan III. Ştefan'ı Boğdan tahtından indirip yerine küçük kardeşleri ve geleceğin Lehistan kralı olacak Zygmunt'u geçirmeyi planlıyordu. Tehlikeyi sezen III. Ştefan, Osmanlılarla ittifak kurarak eski tâbii olduğu Leh kralına Osmanlı askerleriyle birlikte birkaç ağır yenilgi yaşattı. Bu saldırının intikamını bir sefer ile almak isteyen Ştefan, süzereni olan Osmanlı'dan yardım istedi.

1498 baharında Ştefan, hem o yılın haraçını ödemek hem de Lehistan'a karşı bir misilleme seferi düzenlemek için askerî yardım talep etmek üzere Sultan II. Bayezid'a bir elçilik heyeti gönderdi. Sadakatini kanıtlamak adına torunu ve geleceğin Boğdan prensi Stefan Lăcustă'yı (1538-1540) Bâb-ı Âli'ye garanti (rehin) olarak gönderdi. Olağan haraç ödemesine ek olarak Boğdan elçiliği, hem Sultana hem de Dîvân-ı Hümâyun'daki paşalara değerli hediyeler takdim etti. Buna karşın II. Bayezid, Ştefan'ı resmi olarak Boğdan prensi tanıdı ve kendisine çok değerli hediyeler yolladı. Aynı zamanda sefer önerisini kabul etti ve idaresini Silistre sancakbeyi ve Sırp asıllı olan Malkoçoğlu Bali Bey'e verdi. Bali Bey, Lehistan'a karşı düzenlenecek sefere katılmaları için imparatorluğun dört bir yanından gazileri toplayarak ganimet ve zenginlik vadetti. Toplanan ordunun birçoğu böylece Anadolu ve Rumeli bölgelerinden gelmektelerdi.

III. Ştefan, Kırım Hanlığı'ndan da yardım istedi ancak I. Mengli Giray yanıt vermeyip hızlı bir seferberliğin ardından Lehistan'a girdi. Lehistan'ın İlbav'ı savunmak için topladığı milis birliklerinin dağılmasının ardından Mengli Giray, Podolya ve Galiçya'yı yağmaladı. Bu sırada Bali Bey, çoğunluğu Osmanlı akıncıları ve binlerce Boğdanlı askerden oluşan bir orduyla Lehistan'a doğru ilerlemişti. Birçok kaynak Bali Bey'in kuvvetinin sayısının 40.000–60.000 olduğunu tekrarlasa da, Rumen tarihçi Liviu Cîmpeanu bu rakamın çağdaşlarının ordunun büyüklüğünü vurgulamak için verdikleri abartılı bir sayı olduğunu iddia etmektedir. İsmail Hami Danişmend ise Macar menbâlarında Osmanlı ordusunun 60.000 kişilik olduğunu söylenirken, Osmanlı ve Leh kaynaklarında 40.000 asker yazıldığını öne sürmektedir. Modern tahminlere göre ordu 20.000 kişiden oluşuyordu. Atlı ordusunun artçı ve sağ kanadına Bali Bey'in büyük oğlu Malkoçoğlu Ali Bey komuta ederken, sol kanadın liderliği Kasım Beyzâde Mustafa Bey'e bırakıldı; Bali Bey'in küçük oğlu Malkoçoğlu Turali Bey öncü birlikleri komuta etmekteydi.

Bali Bey, Nisan sonunda Turla Nehri'ni geçerek Lehistan'a girdi ve yakın bir süre içinde Kırım Tatar birlikleriyle ordularını birleştirdi. Birçok kalelerin arasında Sorukhisarı (Kakhova), Dreşni (Dereczny), Glagori (Holohory), Glemiany, Sambir, Braklav, Cinanca (Kańczuga), Radimni (Radymno), Czarnków, Przeworsk, Przemyśl ve Yaroslav kaleleri zaptedildi. Bali Bey, Galiçya'nın önemli yerleşimleri Sandomierz ve İlbav'ı yağmalayıp tahrip etti. Ardından Küçük Polonya'dan Mazovya bölgesine ilerleyerek Lublin, Radom ve Brzeziny şehirlerini tahrip etti; hatta bazı kaynaklarda Bali Bey'in Varşova'ya bile saldırı düzenlediği yazılır.[a] Böylece Osmanlı İmparatorluğu ve bağlıları, Lehistan'ın ortası ama özellikle güneyinde çok büyük tahribatta bulundular.

Geri dönüş yolunda ise Lehlilerin Vistül Nehri kıyılarında kurduğu tahkimatı aşan Balı Bey, buradaki Leh kuvvetlerini (Obrona potoczna birliği) mağlup etti. Bundan sonra San Nehri'ni geçti. Son olarak Turla Nehri üzerindeki köprülerin Lehliler tarafından yıkıldığını öğrenerek Rumen asıllı Hasan Voyvoda'ya yeniden inşaat ettirir ve Temmuz ayında Akkerman'a ulaşır. Bu Lehistan seferinde, yeni fethedilen Kili ve Akkerman kaleleri harekât üssü olarak kullanıldı. Öte yandan Boğdan Prensliği, Pokutya bölgesini topraklarına kattı. Yılmaz Öztuna'ya göre Lehistan, "şaşkın ve perişan" bir duruma düşmüş, adeta "dehşet" içindeydi. Fransisken Frer'i olan Komorowo'lu Jan, Mazovya ve Podolya'daki vahim durumu şöyle anlatır:

Hemen ileride olan Türkler, Podolya vilayetinin saymanı da dahil olmak üzere pek çok soylunun evleri, çocukları ve aileleriyle birlikte saklandığı kasabaları ve ormanları yağmaladı. Köylüleri tarafından ihanete uğradılar ve böylece Türkler onları da esir aldı. Bağlı kollarını bir koyun sürüsü gibi önlerine uzatıp yere düşüp bağırıyorlardı. Yolda öldürülmüş oğlan çocukları ve yaşlı adamlar bulduk ve çok sayıda yaralı erkek ve kadın gördük.

III. Ştefan, bu seferde bulunduğu hizmetlerinden ve yol göstermesinden dolayı Beylerbeyi rütbesine yükseltilip, iki tuğ ve sancak, samur kürklü hilat ve tüylü serpuş (kuka) ile ödüllendirildi.

İkinci akına Boğdan Prensliği katılmadı. Macaristan'ın arabuluculuğuyla Lehistan ile olan ilişkilerini düzeltmeye çalışan III. Ştefan, Leh halkını ve Kral I. John Albert'ı akının hazırlığından bizzat haberdar etti. Bunun üzerine birçok sivil halk ormanlarda ve dağlarda saklanmayı başardı.

1498 sonbaharında Malkoçoğlu Bali Bey komutasındaki akıncı ordusu ikinci kez Leh topraklarına girdi ve ilkbahardaki gibi büyük bir tahribata neden oldu. Podolya ve Galiçya önceki akın gibi ağır hasar gördü. Turla ve San nehirlerinin çıktığı bölge de birkaç kasaba ile beraber (en önemlisi Drohobıç) tahrip edildi. Lehistan'ın başkenti Kraków veya Litvanya'nın başkenti Vilnius da hedeflendi, ancak şiddetli hava koşullarından dolayı Bali Bey seferi erken durdurma mecburiyetinde kaldı.

Osmanlı topraklarına dönene dek soğukluk nedeniyle kaydadeğer zayiat verildi. Üstüne üstlük III. Ştefan, süzereni olan Osmanlı Devleti'ne ihanet etmiş durumdaydı. Ordusunu Lehistanlı askerlerin kılığına sokan Ştefan, soğuk ısırmasından perişan olan Türk-Nogay kuvvetlerine Boğdan topraklarından geçmelerini izin vermemesi iki ordunun çatışmasına neden oldu. İkinci akın sorunlu geçmiş olsa da, birinci akında Lehistan "dört ay boyunca enine boyuna her yönden dolaşıldı, talan edildi, ateş ve kılıçla çöle çevrildi"; bu nedenle Bali Bey, tahrip olan topraklardan ilk akındaki gibi muhteşem ganimet alamadı. Yine de hayli esir ve değerli ganimetler elde edildi.