Kambar Ata Ozanlık ve müzik iyesi

Kırgızlar arasında Kambarkan sesin ve müziğin iyesidir. Türkmenler arasında Gammar Baba hem Kırgızların Kambarkan ve Kambar Ata özelliğine sahip olarak yıkılar ile birlikte bagşıların, yani saz çalan ozanların piri olarak bilinir. Türkmenler arasında Baba Gammar Dede Korkut'tan sonra Aşık Aydın ile birlikte ozanları piri olarak Dede Korkut'un yerini almıştır. Müzik, ozanlık, at ve yılkılar ile birlikte ona göl ve su iyesi olarak seslenen yazılar da bulunmaktadır. Kırgızlara göre Kambarhan İlk kopuzu yapan ve çalan varlıktır. Aynı anlatı Kazaklar arasında da vardır. Türkmenlerde ise Dede Gammar dutar çalgısını bulan kişi olarak anılır. Türkmenler arasında Baba Gammar Dede Korkut'un özelliklerine de sahip olarak dutar çalgısını bulan kişi ve ozanların piri olarak da bilinir. Ozanların piri olmasıyla birlikte, Türkmen efsanelerinde Hz. Ali'nin yardımcısı ve at bakıcısı işine de sahiptir. Türkmen efsaneleri Gammar Baba'yı tarihi Kanber ile birleştirir ve Anadolu Aleviliğindeki Kanberlik inancına benzerlikler göstermektedir. Türkmen efsanelerine göre Baba Gammar İmam Ali'ye at bakıcısı olarak hizmet etmiştir. Bir gün Kamber Dede kendisine bir çalgı yapar. Bu çalgıyı bugün Dutar olarak biliyoruz. Dutarı ahırda çalan Kamber Dede, İmam Ali'ye ait Düldül denilen atın ot yemeyi bırakıp, dutarı dinlediğini farketmez. Günler geçtikçe ot yemek yerine Gammar Dede'nin çaldığı dutarı dinleyen Düldül güçsüzleşir ve atın durumu İmam Ali'nin de gözüne çarpar. Bir gün ansızın ahıra giren İmam Ali, Kamber Dede'nin dutar çaldığını görür. Burada efsane iki kola ayrılıyor. Bir koluna göre Kamber Dede korkup, dutarı yere vurur ve kırar. Diğer koluna göre yere vurmak üzereyken İmam Ali onu engeller. Ne çaldığını ve çalgıyı nasıl yaptığını öğrenmek ister. Başka bir efsaneye göre İmam Ali namaz kılarken Kamber Dede'nin dutar çaldığını duyup, namazını bozar ve sesin ne olduğunu öğrenmek ister. Sesin kaynağını bulduğunda, Kamber Dede'nin Düldül'ün yanında dutar çaldığını ve Düldül'ün de bunu dinlediğini görür. İmam Ali namazı unutup, Kamber Dede'nin dutarını dinleyen Düldül'ü izlemeye başlar.