İstanbul Rum Ortodoks Patrikhanesi Cumhuriyet dönemi

İstanbul Rum Ortodoks Patrikhanesi, Konstantinopolis Ekümenik Patrikhanesi (Yunanca: Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον Κωνσταντινουπόλεως, romanize: Oikoumenikòn Patriarcheîon Konstantinoupóleos, Yunanca telaffuz: [ikumenikˈon patriarˈxion konstantinuˈpoleos]) ya da yaygın bilinen adıyla Fener Rum Patrikhanesi, Doğu Ortodoks Kilisesi'ni oluşturan 14 otosefal kiliseden birincisidir. Tarihsel olarak Bizans İmparatorluğu'nun başkentinde kurulmuş olması ve günümüzde de pek çok Ortodoks kilisesinin ana kilisesi konumunda bulunması nedeniyle Ortodoksluk mezhebinde öncelikli bir yere sahiptir. Kurumun lideri olan İstanbul Ortodoks Patriği, diğer Doğu Ortodoks piskoposları arasında kanonik hukuk uyarınca eşitler arasında birinci unvanını taşır ve dünya genelindeki yaklaşık 300 milyon Ortodoks Hristiyanın manevi lideri olarak kabul edilir.

Tarihsel kökeni Bizans dönemine uzanan kurum, 381 yılında Doğu Kilisesi'nin en yüksek makamı ilan edildi ve 6. yüzyıldan itibaren "Ekümenik Patrik" unvanını kullanmaya başladı. 1453 yılında İstanbul'un fethinin ardından Fatih Sultan Mehmet'in fermanıyla statüsü korunan patrikhane, Osmanlı tebaasındaki Ortodoksların dini ve hukuki lideri konumuna geldi. Farklı merkezlerin ardından patrikhane, 1602'den bu yana Fatih'in Fener semtindeki Aya Yorgi Kilisesi yerleşkesinde faaliyet göstermektedir. Kurum, Hristiyan inancının ve Doğu Ortodoks doktrininin yayılmasını teşvik etmenin yanı sıra hayır kurumları işletmekte, ekümenizme katkıda bulunmakta ve dinlerarası diyalog faaliyetleri yürütmektedir.

Cumhuriyet döneminde idari ve siyasi yetkileri kaldırılan kurum, Türk mevzuatına göre Türkiye'deki Rum Ortodoks cemaatinin dini ihtiyaçlarıyla sınırlı mahalli bir dini kurum statüsündedir. Türkiye Cumhuriyeti tarafından ekümeniklik unvanı resmi olarak tanınmamakta ve kurum idari olarak yerel makamlara bağlı kabul edilmektedir. Günümüzde 270. patrik olan I. Bartholomeos tarafından yönetilmektedir. Patrikhanenin 21. yüzyıl gündemindeki temel odak noktaları arasında Orta Doğu'daki Hristiyan inananların güvenliği, Katolik Kilisesi ile uzlaşı arayışları ve 1971 yılında kapatılan Heybeliada Ruhban Okulu'nun yeniden eğitime açılması yer almaktadır.